تاۋەلسىزدىك العالى بەرى حالىقارالىق قوعامداستىقتاعى ورنىن نىعايتا تۇسكەن ەلىمىز 2017-2018 جىلدارعا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلانۋى ءارى وسى ورگانعا بيىلعى قاڭتار ايىندا توراعالىق ەتۋى ارقىلى ءوزىن جاڭا قىرىنان كورسەتە ءبىلدى. بۇل مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, تۇراقتىلىق پەن ورنىقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ باعىتىندا ۇستانعان سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى.
قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى قىزمەتىنىڭ العاشقى جىلىن تابىستى اياقتاعانى بەلگىلى. ال وسى ۇيىمداعى ەكىنشى جىلىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەتىندە باستاعان ەلىمىز سوڭعى ءبىر اي كولەمىندە الەمدىك قوعامداستىق اۋقىمىندا ءوزارا سەنىم مەن كەلىسىمدى نىعايتۋ, ىقتيمال قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ سىندى كۇن تارتىبىندە تۇرعان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە قاتىستى كوپتەگەن يگى ىستەردىڭ ۇيىتقىسى بولا ءبىلدى. بۇكىل ادامزاتتى تولعاندىرىپ كەلە جاتقان جاھاندىق تۇيتكىلدەردى وڭتايلى شەشۋ ىسىنە بۇعان دەيىن دە بەلسەنە اتسالىسىپ كەلە جاتقان قازاقستان اتالعان ورگاننىڭ توراعاسى رەتىندە وتكىزگەن ءبىر اي شەڭبەرىندەگى قىزمەتى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى بەدەرلى بەلەستەرىنىڭ بىرەگەيى بولىپ قالارى ءسوزسىز.
قازاقستاننىڭ كەڭەستەگى توراعالىق قىزمەتىنىڭ العاشقى كۇنى اتالعان ورگاننىڭ قاڭتار ايىنداعى جۇمىسىنىڭ باعدارلاماسى ۇسىنىلدى ءارى ەلىمىزدىڭ بۇۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلدىگىندە جۇمىس جوسپارىنىڭ باستى تارماقتارى تالقىلاندى. باسقوسۋدا ديپلوماتتار قازاقستان توراعالىعىنىڭ باعدارلاماسى ساپالى دايىندالعانىنا نازار اۋداردى. ناقتىلاي ايتقاندا, كەڭەسكە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى ورتالىق ازيا مەن اۋعانستان بويىنشا مينيسترلەر دەڭگەيىندەگى پىكىرتالاستى قامتيتىن قازاقستاننىڭ قاڭتارداعى باعدارلاماسىنىڭ مازمۇندىلىعىن اتاپ كورسەتتى.
سول كۇنى قازاقستان باستاماسىمەن بۇۇ تاريحىندا تۇڭعىش رەت قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە جاڭادان سايلانعان تۇراقتى ەمەس التى مۇشە – كوت د’يۆۋاردىڭ, ەكۆاتوريالىق گۆينەيانىڭ, كۋۆەيتتىڭ, نيدەرلاندتىڭ, پەرۋ مەن پولشانىڭ تۋلارىن كوتەرۋ ءراسىمى ءوتتى. وسىلايشا, قازاقستان بۇۇ قك تاجىريبەسىنە قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ جاڭا تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرىنىڭ تۋلارىن كوتەرۋ ءداستۇرىن ەنگىزدى.
قازاقستاننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەلەسى جيىن – بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حيميالىق قارۋعا تىيىم سالۋ جونىندەگى ۇيىمنىڭ وتىرىسى بولدى. وسى جىلدىڭ 9 قاڭتارىندا ۇيىمداستىرىلعان بۇل باسقوسۋدا بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, قارۋسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا جوعارى وكىل يزۋمي ناكاميتسۋ «سيرياداعى حيميالىق قارۋدى جويۋ باعدارلاماسىنداعى پروگرەسس» اتتى بايانداماسىن ۇسىندى. سونداي-اق كەڭەس مۇشەلەرى حيميالىق قارۋعا تىيىم سالۋ جونىندەگى ۇيىمنىڭ جۇمىسىن تالقىلادى ءارى باياندامادا قامتىلماعان كۇردەلى ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماستى.
سيريا داعدارىسىن رەتتەۋگە باعىتتالعان كەلىسسوزدەر ءۇشىن ءوز الاڭىن ۇسىنعان قازاقستان تاراپى سيريادا حيميالىق قارۋدى قولدانۋ قاۋىپ-قاتەرىن تولىعىمەن جويۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار وسى كۇنى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە قازاقستاننىڭ توراعالىعىمەن كونگو دەموكراتيالىق رەسپۋبليكاسىنداعى جاعدايى بويىنشا ءتيىستى شارالار ۇيىمداستىرىلدى. ايتا كەتەيىك, افريكا قۇرلىعىندا ورنالاسقان بۇل ەلدە سونعى 20 جىل ارالىعىندا ءارتۇرلى قارۋلى قاقتىعىستار بولۋدا. ولاردى رەتتەۋگە جاردەمدەسۋ ءۇشىن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قارارلارىنا سايكەس بۇۇ تۇراقتاندىرۋ ميسسياسى ازىرلەندى. سونداي-اق قازاقستاننىڭ قك توراعاسى رەتىندە 13-15 قاڭتار كۇندەرى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مۇشەلەرىنىڭ اۋعانستانعا سوڭعى جەتى جىل ىشىندەگى العاشقى ساپارىن ۇيىمداستىرعانىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى. ساپار بارىسىندا اتالعان ورگان اۋعانستاندى كورشى ەلدەرمەن, ەڭ الدىمەن ورتالىق ازيامەن وڭىرلىك ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا شاقىردى. بۇل ساپار 2010 جىلدان بەرى ءبىرىنشى رەت قاۋىپسىزدىك كەڭەسى مۇشەلەرىنە اۋعانستان ۇكىمەتى كۇش-جىگەرىنىڭ جانە وسى ەلدەگى تۇراقتىلىقتى ورناتۋعا باعىتتالعان حالىقارالىق قوعامداستىق كومەگىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋعا مۇمكىندىك بەردى.
كەزدەسۋلەردىڭ قورىتىندىسى قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى مەن اۋعانستان تاراپى قاۋىپسىزدىك پەن دامۋدىڭ وڭىرلىك جانە كەشەندى كوزقاراستارىن قابىلداۋ قاجەتتىلىگىن اتاپ ءوتتى. قابۋلداعى پىكىرتالاستار اۋعانستاندى ماڭىزدى ارىپتەس رەتىندە قاراۋ قاجەتتىلىگىن كورسەتتى.
جالپى, ساپار بارىسىندا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى مەن اۋعان تاراپى حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ, كورشىلەس ەلدەردىڭ اۋعانستانمەن, اسىرەسە تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە ىنتىماقتاسۋ قاجەتتىلىگىن اتاي وتىرىپ, وڭىردەگى ۇيلەسىمدىلىكتى جاقسارتۋعا شاقىردى. سونىمەن قاتار, بۇل كەزدەسۋلەردە اۋعانستانداعى بەيبىت ءومىردى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا جاساعان استانانىڭ كومەگى بىرنەشە رەت اتاپ ءوتىلدى.
وسى ارادا ەرەكشە توقتالا كەتەر جايت, ەلىمىزدىڭ اتالعان كەڭەسكە توراعالىعىنىڭ ءمان-ماڭىزىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن «جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋدى تاراتپاۋ: سەنىم شارالارى» تاقىرىبىندا وتكەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ القالى جيىنى جوعارى دەڭگەيگە كوتەردى. نيۋ-يوركتەگى بۇۇ شتاب-پاتەرىندە ۇيىمداستىرىلعان جيىندا بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى ا.گۋتەرريش ءوز بايانداماسىن ۇسىندى. بۇدان كەيىن مەملەكەت باسشىسى كەڭەس مۇشەلەرىنە ارناپ مالىمدەمە جاسادى.
«ورتالىق ازيانىڭ بۇل مارتەبەلى قىزمەتتەگى ءبىرىنشى مەملەكەتى رەتىندە ءبىز وڭىرىمىزدەگى حالىقتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك ۇيىمنىڭ وسى ماڭىزدى «ۇنىنە» اينالدىق. قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى ءبىرىنشى جىلى ءوتتى. ءبىز كەڭەستىڭ كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە قاتىسۋ بارىسىندا بارىنشا بەلسەندى, كونسترۋكتيۆتى جانە ءادىل بولۋعا تىرىستىق. اۋعانستان/تاليبان, يليم/دايش, ءال-كايدا جانە سومالي/ەريترەي جونىندەگى كوميتەتتەردى باسقارا وتىرىپ, ولاردىڭ جەمىستى قىزمەت ەتۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسىپ كەلەمىز», دەگەن مەملەكەت باسشىسى كەڭەستىڭ بارلىق مۇشە مەملەكەتتەرىنە بەرىك ىنتىماقتاستىعى ءۇشىن ريزاشىلىعىن جەتكىزدى.
جالپى, وسى جيىن تۇرعىسىندا بۇعان دەيىن گازەت بەتىندە جەتكىلىكتى تۇردە اقپاراتتار بەرىلگەنىن ەسەكەرە وتىرىپ, قىسقارتا ايتار بولساق, باسقوسۋدا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ وڭىرلىك دەڭگەيدە پرەۆەنتيۆتى ديپلوماتيا جانە شيەلەنىستى بولدىرماۋ جونىندەگى مالىمدەمەسى قابىلداندى. مالىمدەمەدە قازىرگى حالىقارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى ماڭىزدى ماسەلەلەر قامتىلىپ, ونى شەشۋ جولدارى ۇسىنىلعان. مۇنداي قۇجات بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تاريحىندا ساياسي مىندەتتەمە جۇكتەيتىن حالىقارالىق اكت رەتىندە العاش رەت قابىلداندى.
سونىمەن بىرگە 18 قاڭتاردا بۇۇ شتاب-پاتەرىندە قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ باستاماسىمەن تەرروريزمنەن ازات الەمگە قول جەتكىزۋ ءتارتىبى كودەكسىنىڭ العاشقى جوباسىن تانىستىرۋعا ارنالعان جوعارى دەڭگەيلى ءىس-شارا ءوتتى. جوبانى تانىستىرۋ مەن ونى تالقىلاۋعا ۇيىمنىڭ 100-دەن اسا مۇشە مەملەكەتىنىڭ دەلەگاتسياسى قاتىستى. جيىندا بۇۇ باس حاتشىنىڭ ورىنباسارى – كونترتەرروريستىك باسقارما باسشىسى ۆلاديمير ۆورونكوۆ پەن بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ساياسي ماسەلەلەر جونىندەگى كومەكشىسى ميروسلاۆ ەنچا بايانداما جاسادى.
قازاقستانننىڭ سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى ق.ءابدىراحمانوۆ ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق تەرروريزمگە قارسى كۇرەسكە قوسقان ۇلەسى رەتىندە باستاماشىلىق جاساعان كودەكس بويىنشا جۇمىستىڭ ماقساتتارى مەن نەگىزگى مازمۇنىن اتاپ ءوتتى. قۇجاتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – تەرروريزمنەن ازات الەم قۇرۋ ماقساتىندا 2045 جىلى بۇۇ-نىڭ ءجۇز جىلدىعىنا قارسى كونترتەرروريزم بويىنشا سەرىكتەس ەلدەردىڭ حالىقارالىق كواليتسياسىن قۇرۋ.
ءوز كەزەگىندە ۆ.ۆورونكوۆ قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ جانە ونى تۇراقتى دامىتۋ جولىنداعى قازاقستاننىڭ قوسقان ۇلەسىن جوعارى باعالادى. ول بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى قازاقستاننىڭ ءرولىن, اسىرەسە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى باستى جاھاندىق ورگانداعى تابىستى توراعالىعىن جانە تەرروريستىك قۇرىلىمدارمەن قارسى كۇرەس ماسەلەلەرىمەن بايلانىستى ءۇش سانكتسيالىق كوميتەتكە باسشىلىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, قازاقستاننىڭ توراعالىق ەتۋىمەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە العاش رەت «قاۋىپسىزدىك پەن دامۋدىڭ ءوزارا تاۋەلدىلىك ۇلگىسى رەتىندە اۋعانستان مەن ورتالىق ازيادا وڭىرلىك ارىپتەستىكتى قۇرۋ» تاقىرىبىندا مينيسترلىك دەڭگەيىندەگى پىكىرتالاستار ءوتتى. شاراعا ورتالىق ازيا ەلدەرى سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى مەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, بۇۇ باس حاتشىسى جانە اۋعانستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قاتىستى.
قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ ەلباسىنىڭ بۇۇ قك-گە ارناعان ساياسي ۇندەۋىندەگى جەتى باسىمدىقتىڭ ءبىرى – ورتالىق ازيا مەن اۋعانستاندى بەيبىتشىلىكتىڭ, ىنتىماقتاستىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ۇلگىلى اۋماعىنا اينالدىرۋ بولىپ تابىلاتىنىن جەتكىزدى. بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن اۋعانستاننىڭ وڭىرلىك باستاماسىنا جوعارى باعا بەردى, اتاپ ايتقاندا سۋ رەسۋرسىن باسقارۋ, ەنەرگەتيكا, ينفراقۇرىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى باستامالارعا قولداۋ بىلدىرەتىنىن ايتتى. ا.گۋتەرريش سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ەلىمىزدەگى وقۋ ورىندارىندا 1 مىڭعا جۋىق اۋعان جاستارىن وقىتۋ باستاماسىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە ءسوز سويلەگەن قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان مەن تۇرىكمەنستان ەلدەرىنىڭ دەلەگاتسيا باسشىلارى ۇزاق مەرزىمدى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن بارلىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن شەشۋ جولىندا اۋعانستانعا ەكونوميكالىق تۇرعىدا اسەر ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتادى. ولار اۋعانستانعا قاۋىپ رەتىندە ەمەس, الەۋەتى زور ءارى كەلەشەگى كەمەل سەرىكتەس رەتىندە قاراعان دۇرىس دەدى.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ جۇمساعان كۇش-جىگەرىنە جوعارى باعا بەردى. جيىن سوڭىندا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ مالىمدەمەسى بارلىق مۇشەلەردىڭ ءبىراۋىزدان قولداۋىنا يە بولدى.
بۇدان بولەك, 23 قاڭتاردا قازاقستاننىڭ توراعالىعىمەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ماليدەگى ماسەلەلەرگە ارنالعان اشىق بريفينگ وتكىزىلدى. وتىرىس بارىسىندا قازاقستان دەلەگاتسياسى ەلدەگى قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ شارالارى ۇزاق مەرزىمدى تۇراقتى قارجىلاندىرۋ, سونداي-اق ەلدىڭ ورتالىق جانە سولتۇستىك وڭىرلەرىنىڭ دامۋ ستراتەگياسىمەن بەكىتىلگەن, كەشەندى جانە كەلىسىلگەن ەكونوميكالىق دامۋىنا جاردەمدەسۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ 0وز5ادى.
بۇعان قوسا, 25 قاڭتاردا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى رەتىندە قازاقستان «تاياۋ شىعىستاعى جاعداي, ونىڭ ىشىندە پالەستينا ماسەلەسى» تاقىرىبىندا كەڭەستىڭ كەزەكتى اشىق پىكىرتالاسىن وتكىزدى. جيىندا پالەستينا-يزرايل قارىم-قاتىناسى ەرەكشە نازاردا بولدى. كەڭەس مۇشەلەرى ەكى مەملەكەت باسشىلارىنا حالىقارالىق كەلىسىمگە كەلۋگە, قاۋىپسىزدىك كەڭەس مۇشەلەرى ەكى جاققا الدىن الا شارت قويماي كەلىسسوزدەردى قايتا جالعاستىرۋعا شاقىردى. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى تاراپتاردىڭ اراڭداتۋشىلىق ارەكەتتەردەن باس تارتىپ, كەلىسسوزدەردى جانداندىرۋى كەرەكتىگىن جەتكىزدى. قاتىسۋشى مەملەكەتتەر وكىلدەرىنىڭ كوپشىلىگى اقش-تىڭ بۇۇ-نىڭ پالەستيناعا كومەك كورسەتۋىنە بەرىلەتىن قارجىسىن قىسقارتقانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى, سەبەبى بۇل قاراجات تاياۋ شىعىستاعى بوسقىندار شىعىنىنىڭ 50 پايىزىن قامتيدى. ال ونىڭ قىسقارۋى بوسقىنداردىڭ ونسىز دا اۋىر جاعدايىن قيىنداتا تۇسەدى. قازاقستاننىڭ بۇۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلى قايرات وماروۆ ءوز سوزىندە مەملەكەتىمىزدىڭ يزرايل-پالەستينا شيەلەنىسىن ەكى مەملەكەتتىڭ قاتىسۋىمەن شەشۋ فورمۋلاسىن قالايتىنىن جەتكىزدى.
قورىتا ايتقاندا, ءبىزدىڭ ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە جاساعان توراعالىق قىزمەتىندە وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ابىرويمەن ورىنداپ شىقتى. بۇل ءوز كەزەگىندە تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى اسا ءىرى قادامى بولدى.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
