بۇكىل ولەڭىمەن, ومىرىمەن حالقىنا جان سالا قىزمەت ەتىپ, الاش ەركىندىگى مەن تاۋەلسىزدىگىن تالماي جىرلاپ وتكەن ماعجاننىڭ اقىندىق الەمى مەن قالامگەرلىك قۋات-قارىمى جايلى ايتىلعان ۇلاعاتتى ءسوزدەر كوپ. مۇحتار اۋەزوۆ: «بۇگىنگى كۇننىڭ بار جازۋشىسىنىڭ ىشىنەن كەلەشەككە بوي ۇرىپ, ارتقى كۇنگە انىق قالۋعا جارايتىن ماعجاننىڭ ءسوزى», دەسە, ءسابيت مۇقانوۆ: «اباي – اقىلدىلاردىڭ اقىنى, ماعجان – اقىنداردىڭ اقىنى», دەگەن سالماقتى وي ءتۇيدى. «قازاقتىڭ اسىل پەرزەنتى, التى الاشتىڭ ارداقتىسى, حالقى ءۇشىن, ەلىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن جارقىراپ جانعان, كۇنگە عانا تابىنعان, وزىنە عانا باعىنعان, جۇرەگى مەن جانى – وت, يمانى مەن ارى – وت ماعجان جۇماباەۆتىڭ پوەزيا الەمىندەگى ساۋلەسى – ماڭگى سونبەس جۇلدىز, قايتالانباس قۇبىلىس!» دەپ جازدى ەلباسى ن. نازارباەۆ «تاريح تولقىنىندا» كىتابىندا.
ءيا, قازاق ادەبيەتىن حح عاسىردىڭ باسىندا-اق الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرىپ, سۇلۋ دا سىرلى جىرلارىمەن ۇلتىمىزدىڭ ۇلى اقىنىنا اينالعان پوەزيا پايعامبارىن قالاي ۇلىقتاساق تا جاراسادى. قىزىلجار وڭىرىندە ءار جىل سايىن «ماعجان وقۋلارى» جانە بەس جىلدا ءبىر رەت ەسكە الۋ مەرەيتوي شارالارى ۇلكەن دايىندىقپەن وتكىزىلىپ ءجۇر. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلعان مادەني شارالاردىڭ ءبىر پاراسى م.جۇماباەۆتىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىن جان-جاقتى ناسيحاتتاۋعا ارنالدى. ال جۋىردا «قازاق ەلى, ءبىر اۋىز ءسوزىم ساعان!» اتتى ءى رەسپۋبليكالىق فەستيۆال اياسىندا ءوتكەن ءىس-شارالار تانىمدىلىعىمەن, مازمۇندىلىعىمەن ەستە قالدى. س.مۇقانوۆ اتىنداعى عىلىمي-كوپشىلىك كىتاپحانادا اقىننىڭ «اداسسام, ەلىممەن بىرگە اداستىم...» اتتى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندەگى ولەڭدەر جيناعىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. ونى شىعارۋعا تىكەلەي اتسالىسقان حالىقارالىق سىيلىقتاردىڭ لاۋرەاتى, بەلگىلى جازۋشى-دراماتۋرگ روللان سەيسەنباەۆ ءوز سوزىندە ماعجاننىڭ تۇركى جۇرتىنىڭ ۇلى شايىرى رەتىندە الدەقاشان مويىندالعانىن ايتا كەلىپ, ەندىگى مىندەت – الەمگە تانىتۋ, ول ءۇشىن بولەك تۋىندى جاساۋ كەرەك دەدى. اباي حاكىمنىڭ 150 جىلدىعى قارساڭىندا ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندەگى قۇندى شىعارمانى جارىققا شىعارۋ ءىس-ءتاجىريبەسىمەن ءبولىستى. اقىن, وبلىستىڭ قۇرمەتتى ازاماتى كاكىمبەك سالىقوۆ بولسا وي مەن ءسوز جارىسىندا وقشاۋ, وزىق تۇرعان جىر جامپوزىنىڭ وتاندى, ەلدى, جەردى سۇيۋدەگى ەرەكشە قاسيەتتەرىن اتاپ بەردى. «ماعجان دەگەندە مەنىڭ كوزىمە گيمالايدىڭ ەڭ بيىك شىڭى ەۆەرەست ەلەستەيدى. اڭىز بەينە عاجايىپ قۇبىلىس سول «الەمنىڭ شاتىرىنان» «مەن جاستارعا سەنەمىن» دەپ تۇرعانداي وي تاستايدى» دەگەن ءسوزىن پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى جاراسباي سۇلەيمەنوۆ ءىلىپ اكەتىپ, ماعجانتانۋعا بايلانىستى ماسەلەلەردى ورتاعا سالدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك ءسىڭىرگەن قايراتكەرى ءمۇتاللاپ قانعوجين ماعجاننىڭ ولەڭدەرىنەن «سارىارقانى ساعىندىم» جيناعى قۇراستىرىلعانىن, ەندى ارنايى ەنتسيكلوپەديا شىعارۋ مەزگىلى جەتكەنىن اتاپ كورسەتتى.
ماعجان شىعارماشىلىعىنا ارنالعان «قازاق ەلى, ءبىر اۋىز ءسوزىم ساعان!» اتتى» ءى رەسپۋبليكالىق ونەر فەستيۆالى باستالماس بۇرىن ارنايى كەلگەن مارتەبەلى قوناقتار مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى اقىننىڭ تۋعان جەرى – سارىتومارعا ات باسىن تىرەدى. مەشىتكە ايالداپ, تۇلعانىڭ اتا-باباسىنا قۇران باعىشتادى. مەكتەپ الدىنداعى ەسكەرتكىشكە گۇل شوقتارىن قويدى. مۇراجايدى ارالاپ, قۇندى جادىگەرلەرمەن تانىستى. مادەنيەت ۇيىندە جەرگىلىكتى كوركەمونەرپازداردىڭ كونتسەرتىن تاماشالادى. ن.پوگودين اتىنداعى وبلىستىق ورىس دراما تەاترىندا شىمىلدىعىن اشقان «قازاق ەلى, ءبىر اۋىز ءسوزىم ساعان!» ونەر فەستيۆالى اقىننىڭ شىعارماشىلىق مۇرالارى ارقىلى جاس ۇرپاقتى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋ, مادەني-ەستەتيكالىق جانە رۋحاني ۇستانىمىن شىڭداۋ ماقساتىن دىتتەدى. سول سەبەپتى بولار, مادەنيەت مينيسترلىگى مەن وبلىستىق اكىمدىكتىڭ فەستيۆالدىڭ شارتتارى مەن ۇمىتكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپتارعا ۇلكەن ءمان بەرگەنى بايقالدى. فەستيۆالعا قاتىسۋعا 70-كە تارتا ۇمىتكەر تىلەك بىلدىرسە, سولاردان 15-ءى اقتىق سىنعا جولداما الدى. زامانىمىزدىڭ زاڭعار جازۋشىسى, ەڭبەك ەرى ءابىش كەكىلباەۆ تورەلىك ەتكەن قازىلار القاسى مۇشايراعا قاتىسۋشىلاردىڭ, مانەرلەپ وقۋشىلاردىڭ, انشىلەردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىنە, ورىنداۋشىلىق مادەنيەتىنە الدىمەن كوڭىل ءبولىپ, بارىنشا ءادىل بولۋعا تىرىستى.
فەستيۆالدىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ ءسوز سويلەپ: «حاس تالانتتاردى, ەل ارداقتىلارىن قادىرلەي ءبىلۋ – ەجەلگى سالتىمىز. تاۋەلسىزدىك – اتا-بابامىز ارمانداعان حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلىق جەڭىسى. بۇل – الاش ارىستارى اڭساعان ۇلى كۇن. بۇگىنگى ءان مەن ونەر جارىسى ماعجان رۋحى الدىنداعى زور قۇرمەتتىڭ بەلگىسى», دەگەن يگى تىلەكتەرىن جەتكىزدى. ماعجان شىعارماشىلىعىن جۇيەلى ناسيحاتتاپ كەلە جاتقان جەرگىلىكتى اقىن م.قانعوجينگە «تەمىر تۇلپار» تارتۋ ەتتى. قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى ءا.كەكىلباەۆ وسىدان 20 جىلداي بۇرىن – اقىننىڭ ءبىر عاسىرلىق تويى كەزىندە قىزىلجارعا جولى تۇسكەنىن, سودان بەرگى ۋاقىتتا ماعجانتانۋ سالاسىندا سۇيسىنەرلىك ىستەر اتقارىلعانىن ايتا كەلىپ, ءوز ويىن ادەبيەت ءتاڭىرىسىن قۇرمەتتەيتىنىمىز – بارشا قازاقتىڭ ۇلتتىق ساناسى ءۇشىن ۇلكەن سىناق دەگەن سوزدەرمەن تۇيىندەدى.
اقتىق دوداعا جينالعان ۇمىتكەرلەر ءۇش اتالىم بويىنشا باق سىناستى. قازىلار القاسى اقىلداسا كەلىپ, ماعجانعا ارنالعان جازبا اقىندار ءمۇشايراسىنىڭ ءبىرىنشى ءجۇلدەسىنە «اسىققان ادام» پوەماسىن الىپ كەلگەن الماتىلىق جاركەن بودەشەۆتى لايىقتى دەپ تاپتى. «ءسونبەس شىراق» ولەڭىنىڭ اۆتورى اقتوبەلىك گۇلجاينار قالدينا – ەكىنشى, استانالىق باۋىرجان قاراقىز («اقىن رۋحىمەن تىلدەسۋ») ءۇشىنشى ورىندى جەڭىپ الدى.
ماعجان جىرلارىن مانەرلەپ وقۋ اتالىمىندا استانادان كەلگەن گاۋھار ءجۇسىپوۆانىڭ مەرەيى ۇستەم بولدى. ەكىنشى, ءۇشىنشى ورىنداردى قىزىلجارلىق سىمبات بوكەن مەن پاۆلودارلىق دانيال اسەنوۆ ءبولىستى. ماعجان ولەڭدەرىنە جازىلعان جاڭا اندەر اتالىمى بويىنشا بەلگىلى سازگەر جولامان تۇرسىنباەۆتىڭ «سارىارقا – سايران جەرىم-اي!» ءانى جوعارى باعالاندى. ونى بەلگىلى ءانشى قارلىعاش ابباسوۆا تامىلجىتا ورىنداپ بەرىپ, جينالعانداردىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىردى. ودان كەيىنگى ورىندارعا استانالىق دۋلات ءابىلدينوۆ, اقمولالىق قۇرمەت ساقاي ىلىكتى.
جەڭىمپازدار مەن جۇلدەگەرلەرگە ديپلومدار مەن اقشالاي سىيلىقتار تابىس ەتىلدى.
سارىارقا – سايران جەرىم-اي
مۋزىكاسى جولامان تۇرسىنباەۆتىكى.
ولەڭى ماعجان جۇماباەۆتىكى.
مۇنارلانىپ الىستان شالقىعان كول,
كۇننىڭ نۇرى بەتىندە بالقىعان كول.
اق كۇمىستەي جارىسىپ اق كوبىگىڭ,
مولدىرىڭە ماپ-مايدا قالقىعان كول.
قايىرماسى:
ساۋىقشىل ەسىل ەلىم-اي,
سارىارقا سايران جەرىم-اي,
كۇمىستەي تازا سۋىڭ بال,
ايدىن شالقار كولىم-اي.
اۋەز قوسىپ سان قۇستار شۋلاعان كول,
بالىقتارىڭ شۋاقتا تۋلاعان كول.
سارى قىمىز ساپىرىپ ەرتەڭدى-كەش,
كەڭەس قۇرىپ باسىڭدا دۋلاعان ەل.
قايىرماسى:
اتا قونىس ايدىن كول-قۇت بولعان كول,
سۇراعانعا سۋسىن بوپ وت بولعان كول.
ىنتىماعىڭ, بىرلىگىڭ تۇگەل شاقتا,
سەنىڭ باسىڭ بەينەبىر ءسۇت بولعان كول.
قايىرماسى:
ءومىر ەسقالي,
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
كۇننىڭ نۇرى بەتىندە بالقىعان كول.
اق كۇمىستەي جارىسىپ اق كوبىگىڭ,
مولدىرىڭە ماپ-مايدا قالقىعان كول.
قايىرماسى:
ساۋىقشىل ەسىل ەلىم-اي,
سارىارقا سايران جەرىم-اي,
كۇمىستەي تازا سۋىڭ بال,
ايدىن شالقار كولىم-اي.
اۋەز قوسىپ سان قۇستار شۋلاعان كول,
بالىقتارىڭ شۋاقتا تۋلاعان كول.
سارى قىمىز ساپىرىپ ەرتەڭدى-كەش,
كەڭەس قۇرىپ باسىڭدا دۋلاعان ەل.
قايىرماسى:
اتا قونىس ايدىن كول-قۇت بولعان كول,
سۇراعانعا سۋسىن بوپ وت بولعان كول.
ىنتىماعىڭ, بىرلىگىڭ تۇگەل شاقتا,
سەنىڭ باسىڭ بەينەبىر ءسۇت بولعان كول.
قايىرماسى:
ءومىر ەسقالي,
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
