كەيىن ايتىس بۇرشىكتى قويىپ, گۇلدەپ سالا بەردى. الماتىداعى وبلىسارالىق كوماندالىق ايتىستا سىرنايىن بەبەۋلەتكەن, نارتايدىڭ ماقامىنا سالعان كوپباي وماروۆ اقىندى كوردىك. ۇلكەن اقساقال بولىپ كورىنەتىن ەدى, سول كەزدە قىرىقتىڭ قىرقاسىنداعى ازامات ەكەن.
كوپباي اقىن سول تۇستا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ عانا ءدۇلد ۇلى ەمەس, رەسپۋبليكاداعى بارشا ايتىس اقىندارىنىڭ اتاسىنداي كورىنەتىن. كورىندى دە, سولاي تانىلدى.
ايتىس كورسەتىلەدى دەگەندە قالىڭ قازاق كوك جاشىككە اربالىپ قالعانداي بالا-شاعاسىمەن القاقوتان وتىرار ەدى. ول كەزدە بۇگىنگى اقىندارداي «ماشينا تىكپەسە, بارمايمىن» جوق, ءبىر جاپىراق قۇتتىقتاۋ قاعازى ءۇشىن تارتىسقا تۇسەتىن. رەسپۋبليكالىق ەڭ ايتۋلى ايتىستا سايگ ۇلىك, نار مىنگەندەردى كوردىك. باسقالاي جوق. بىراق ۇلتتىق رۋح دەگەنىڭىز اقىنداردىڭ بويلارىندا قاينارداي قايناپ تۇراتىن. قازاقتىڭ قازاق بولىپ تۋعانىنا شۇكىرشىلىك قىلعىزدى, رۋحاني جاعىنان ءوسىردى, كوكجيەگىن كەڭەيتتى.
قازاقتىڭ مەرەيىن تاسىتقان سول ايتىس اقىندارىنىڭ ىشىندە قابا جال ارىستانداي كوپباي اقىن ايدىندانىپ كورىنەتىن.
– كوپباي اعامىز قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ەدى, – دەپ ەسكە الادى شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى, رەسپۋبليكاداعى ەڭ العاشقى ۇيىمداستىرىلعان «جىگىت سۇلتانى» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازى قۇرمانالى جىلقىباي. – جاس كەزىنەن باتىرلار جىرىن تاڭدى تاڭعا ۇرىپ سىرنايمەن ايتادى ەكەن. قاريالار قۇيماقۇلاق جىگىتتى جاندارىنان قالدىرمايدى. كەيدە جىردىڭ كەيبىر شۋماقتارىن ۇمىتىپ قالاتىن ۋاقىتتار بولادى. سوندايدا كوپەكەڭ ءوز جانىنان ۇيقاستىرىپ, جالعاي بەرەتىن كورىنەدى.
ارقالى اقىن بۇگىنگىدەي «زاگوتوۆكا» دەگەندى بىلمەي ءوتىپتى. قاراپايىم بولعان. كەۋدە قاعۋ دەگەن قانىندا جوق. سىيلىققا تالاسپاعان. ايتار ويىن جۇپتاپ مادەنيەتتى ايتىسقان. جەڭەمىن دەپ قارسىلاسىن مۇيىزگەكتەمەي, نامىسىنا تيمەي استارلى ايتىسادى ەكەن. ايتىستىڭ قايىم, جۇمباق, سۇرە, تۇرە تۇرلەرىندە ەشكىمگە ەسە جىبەرمەگەن.
ءوزى «سىرنايىمنىڭ ءتىلىن باسقانىمدا كومەيىمە شۋماقتار لىقىلداپ كەلەدى. كەرەگىن تەرىپ ايتامىن» دەر ەكەن.
سول كوپباي اقىن 1983 جىلى تاشكەنتتە وتكەن حالىقارالىق ايتىس كەزىندە دۇنيەدەن وتكەن. بۇرىننان جۇرەگى مازالايدى ەكەن. قوناق ۇيگە جەدەل جاردەم كەلگەنشە ءجۇرىپ كەتىپتى جارىقتىق.
اتاقتى تاۋشەن ءابۋوۆا, اسەلحان قالىبەكوۆا, ابدىكەرىم ماناپوۆ, مۇحتار قۇرالوۆتار كوپباي وماروۆتىڭ جانىنداي جاقسى كورگەن جىر سۇلەيلەرى, وبلىستىڭ نامىسىن بىرگە قورعاعان ايتىس اقىندارى. قاي-قايسىدا كوپباي اقىن تۋرالى اڭگىمە بولسا, ساعىنىشپەن ەسكە الاتىن.
سول كەزدەگى ايتىس رەپەرتۋارىندا تەرمەشىلەردىڭ دە جارىسى بولعان. ەكى جۇپ ايتىسقاننان كەيىن تەرمەشىلەرگە كەزەك بەرىلگەن, ۇپاي كومانداعا جازىلعان.
كوپباي اقىننىڭ ۇزەڭگىلەس سەرىگى, ءانشى, تەرمەشى قارسىباي اقتاەۆ جولعا شىققاندا اقىننىڭ سىرنايىن ارقالاپ جۇرەر ەكەن. كوپەكەڭنىڭ كوپ ۇستاعان سىرنايى جاڭاسىن العاندا قارسىباي اعانىڭ قولىندا قالىپتى.
وڭتۇستىكتە ارقالى اقىن كوپ. كوپبايدىڭ سىرنايىن العان قارسىباي اقتاەۆ وبلىسارالىق ايتىستاردا كورەرمەندەر اراسىندا وتىرار ەكەن. ايتىس اقىنى, اۋزىن اشسا مارجان ءسوز تۇيدەك-تۇيدەك توگىلەتىن ءارى انشىلىگى عاجاپ, باياعىنىڭ سال-سەرىلەرىندەي ايدىندانىپ تۇراتىن نۇرلان ەشەنقۇلوۆقا سول قارسەكەڭنىڭ قۇسى ءتۇسىپتى.
ورداباسىدا وتكەن ايتىستا اقتىق سىنعا ايتىس ونەرىنىڭ دارابوزى بەكارىس شويبەكوۆ پەن ءشاۋلى قىرانداي شۇيىلگەن نۇرلان ەشەنقۇلوۆ شىعادى.
اۋزىمەن قۇس تىستەگەن بەكارىس باس جۇلدە الىپ, ءبىرىنشى ورىن نۇرلاننىڭ ەنشىسىنە تيەدى.
جۇلدەگەرلەردى ماراپاتتاۋ كەزىندە ورتاعا كوپباي اقىننىڭ سىرنايىن ارقالاعان, ءوزى سىرقاتتانىپ جۇرگەن قارسىباي اعا شىعادى.
– نۇرلان, سىرتىڭنان كوپتەن باعىپ جۇرەمىن. تالانتتى ەرسىڭ. سەنىڭ جەڭىستى جولدارىڭ ءالى الدا. قۇداي قالاسا, كوپباي اتاڭنىڭ ارۋاعى قولداپ ءجۇرسىن, مىنا سىرنايىن وزىڭە تارتامىن, – دەيدى.
بۇگىندە كوپباي سىرنايى نۇرلان ءۇيىنىڭ تورىندە. ەستى جىگىت سىرنايدى الىسىمەن اكەسىن ەرتىپ, كوپەكەڭنىڭ ارۋاعىنا ارناپ مال سويىپ, بەيىتىنە قۇران وقىپ, ەلگە اس بەرەدى. ۇلكەندەردىڭ الدىنان وتەدى.
– بۇرىن سىرناي تارتپاعاننان كەيىن بە, ازىرگە ايتىسقا الىپ شىعا الماي ءجۇرمىن, – دەيدى نۇرلان. – بىراق مىندەتتى تۇردە سىرنايمەن ايتىسقا شىعاتىنىم انىق. كوپباي اتامىز – قايتا ورالعان ايتىسىمىزدىڭ اتاسى بولىپ تاريحتا قالدى. جانى تازا, ادامگەرشىلىگى مول, عالامات ادام بولعانىن كوپ ەستىگەننەن كەيىن ارقالانىپ ءجۇرمىن. اماناتتىڭ جۇگى اۋىر. كوپباي اتامىزدىڭ سىرنايى قازاقتىڭ تالاي ۇلى ايتىستارىندا ەلىنە قىزمەت ەتەدى ءالى.
نۇرلان وسىلاي دەگەن. ايتىس ونەرى ءدۇلد ۇلىنىڭ سىرنايى ساحناعا قايتا ورالارىنا ءبىز دە سەندىك.
نۇرلان ەشەنقۇلوۆ – ارقالى اقىن. انشىلىگى دە ەرەك. ايتىس كەزىندە حالىق اندەرىنە كەزەك-كەزەك اۋىسىپ, ماقامىن وزگەرتەتىنىنە ەل قاتتى رازى بولىپ جاتادى.
نۇرلان وبلىستىق ايتىستاردا قارا ءۇزىپ كەلگەنىمەن, رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق ايتىستاردا ازىرگە باس جۇلدە الا قويعان جوق. الارىنا سەنەدى. ۋاقىتى كەلدى. ايتىستىڭ اقبەرەنى ايبەك قاليەۆپەن ۇزەڭگى قاعىستىرىپ جۇرگەن تاستۇلەك اقىن سول سىندا كوپباي اقىننىڭ سىرنايىمەن توپ جارعىسى كەلەدى. نەسى بار, نيەت جاقسى. قۇلاگەر-تالانتقا قامشى باسار كەز تايالىپتى...
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
