شاراعا بۇۇ باس حاتشىسى, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى مەن اۋعانستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قاتىستى. قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ جيىنعا توراعالىق ەتىپ, بەكىتىلگەن ءتارتىپ بويىنشا العاشقى ءسوزدى بۇۇ باس حاتشىسى انتونيو گۋتەرريشكە بەردى.
باس حاتشى وڭىرلىك ارىپتەستىكتىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتىپ, ءتۇرلى سالالارداعى ىنتىماقتاستىقتى ورناتۋدىڭ اۋعانستانعا دا, كورشى ەلدەرگە دە ءتيىمدى بولاتىنىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋعانستانداعى قازىرگى جاعدايعا قاراماستان اتالعان ءوڭىر بولاشاقتا كەلىسىمنىڭ, بەيبىتشىلىك پەن ارىپتەستىكتىڭ ۇلگىسى بولاتىن مۇمكىندىگى بار.
«ورتالىق ازيا تالاي عاسىرعا جۋىق ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىس جولى بولعانىمەن, ونداعى ەلدەر تاۋەلسىزدىك العان تۇستا ساۋدا اينالىمى تومەندەپ كەتتى. بىراق 2017 جىلعى وڭىرگە ساپارىمدا ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ ءتۇرلى سالالاردا قايتا گۇلدەنە باستاعانىن كوردىم. مۇنىڭ ەكونوميكاعا تيگىزەر پايداسى وراسان», دەدى ا.گۋتەرريش.
بۇۇ باس حاتشىسى اۋعانستاندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تولىقتاي شەشىلمەگەنىن اتاپ ءوتتى. ەلدەگى تەرروريزممەن جانە قىلمىسپەن كۇرەس ءوڭىردىڭ جانە بۇكىل الەمنىڭ مىندەتى. وعان جاۋاپتى اۋعان ۇكىمەتى عانا ەمەس, دەدى ا.گۋتەرريش. سونىمەن قاتار باس حاتشى ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى مەن اۋعانستان باستاماسىنا جوعارى باعا بەردى. ول سۋ رەسۋرسى, ەنەرگەتيكا, ينفراقۇرىلىم مەن ءبىلىم سالاسىنداعى باسىمدىقتاردىڭ ماڭىزىنا توقتالىپ, بۇۇ-نىڭ مۇنداي ىنتىماقتاستىقتارعا قولداۋ بىلدىرەتىنىن جەتكىزدى. ەلىمىزدەگى وقۋ ورىندارىندا مىڭعا جۋىق اۋعان جاستارىنىڭ وقىپ جاتقانىنا دا ەرەكشە نازار اۋداردى. باس حاتشى ترانسشەكارالىق قىلمىس, ەسىرتكى تاسىمالى جانە تەرروريزمگە قارسى كۇرەسكە, بۇۇ جاھاندىق كونترتەرروريستىك ستراتەگياسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنا باسىمدىق بەرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ كورسەتتى.
ءوز كەزەگىندە سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ق.ءابدىراحمانوۆ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاۋىپسىز, ءəدىل جəنە وركەندەگەن əلەم قۇرۋ ءۇشىن جاھاندىق əرىپتەستىكتى نىعايتۋ جونىندەگى ۇندەۋىندە جەتى باسىمدىقتى ەرەكشە اتاپ كورسەتكەنىن حابارلادى. سونداعى باسىمدىقتىڭ ءبىرى ‒ ورتالىق ازيا مەن اۋعانستاندى بەيبىتشىلىكتىڭ, ىنتىماقتاستىق پەن قاۋىپسىزدىكتىڭ ۇلگىسىنە اينالدىرۋ.
ق.ءابدىراحمانوۆ ورتالىق ازيادا بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك جانە ارىپتەستىك ورناتۋعا قاتىستى ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىردى. اۋعانستاندا جاسالىپ جاتقان ماڭىزدى ءىس-شارالاردى اتاپ كورسەتتى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, اۋعانستانمەن شەكتەسىپ جاتقاندىقتان قازاقستان وڭىردەگى قاۋىپ-قاتەرلەر مەن سىناقتاردى شەشۋگە مۇددەلى. قازىرگى تاڭدا بىرلەسە تىزە قوسىپ ارەكەت ەتكەندىكتەن وڭىردە ءوزارا تۇسىنىسۋگە مۇمكىندىك تۋدى. ايماقتا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ ورتاق ماسەلەلەردى شەشۋگە كومەكتەسەدى. مينيستر اۋعانستاندى قاۋىپ پەن تۇراقسىزدىقتىڭ كوزى دەپ قاراستىرۋ دۇرىس ەمەستىگىن, ەلدى ەكونوميكالىق مۇمكىنشىلىگى مول ارىپتەس رەتىندە ەسەپتەۋ كەرەك ەكەندىگىن جەتكىزدى.
ۆەدومستۆو باسشىسى ايماقتا تۇراقتىلىق پەن دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءۇش باسىمدىققا نەگىز قويۋ كەرەكتىگىن اتاپ كورسەتتى. ءبىرىنشى, قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىندەگى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋ كەرەك. ەكىنشىسى ‒ وڭىردەگى سىن-قاتەرلەر شەكاراعا باعىنبايتىندىقتان, مەملەكەتتەر اراسىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ ورناۋى. ق.ءابدىراحمانوۆ سوڭعى باعىت رەتىندە ايماقتاعى ءىس-شارالاردىڭ بۇۇ-نىڭ باقىلاۋىمەن ءوتۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى.
رەسەي سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى الاڭىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ مۇددەسىن العا جىلجىتۋ تۇرعىسىندا قازاقستاننىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مول ءارى ۇلگى الارلىق باستاماسىن قۇپتادى. ول اۋعانستاندا ەسىرتكى زاتتارىنىڭ كوپتەپ وندىرىلۋىنە حالىقارالىق بىرلەستىكتەر الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ وتىرعانىن ايتىپ, ونىڭ تامىرىنا بالتا شابۋ ءۇشىن جەدەل شارالار قابىلداۋعا شاقىردى. ەلدەگى احۋالدى جاقسارتۋ ءۇشىن ايماقتاعى مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ بىرلەسە ارەكەت ەتۋى قاجەتتىگىن ءسوز ەتتى.
اقش مەملەكەتتىك حاتشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى دجون سالليۆان سوزىندە حالىقارالىق قوعامداستىق اۋعانستان ۇكىمەتى مەن تاليباندار اراسىندا كەلىسسوز ۇيىمداستىرۋ قاجەتتىگىن جەتكىزدى. ونىڭ پىكىرىنشە, «تاليبان» ۇيىمىن كەلىسسوز ۇستەلىنە وتىرعىزۋ ءۇشىن شارا قابىلدانۋى كەرەك.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە ءسوز سويلەگەن قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان دەلەگاتسيالارى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن بارلىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن شەشۋدە اۋعانستانعا ەكونوميكالىق تۇرعىدا اسەر ەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن ماقۇلدادى. ولار اۋعانستانمەن ۇزاق مەرزىمدى ىنتىماقتاستىقتى ورناتۋعا پەيىلدى ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. ايماق ەلدەرىنىڭ اۋعانستانمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستى تەرەڭدەتۋىنىڭ ءساتتى ۇلگىلەرى ايتىلدى.
ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى اۋعانستانمەن كولىك-ترانزيتتىك, ينفراقۇرىلىمدىق, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە ەنەرگەتيكالىق سالادا ناقتى ايماقتىق جوبالاردى ىسكە اسىرىپ, قارىم-قاتىناستى نىعايتۋعا دايىن ەكەندىگىن جەتكىزدى. وڭىردەگى ەلدەر اۋعانستانعا قاۋىپ رەتىندە ەمەس, اشىلماعان الەۋەتى زور ماڭىزدى ءارى كەلەشەگى كەمەل سەرىكتەس رەتىندە قاراعان دۇرىس دەگەن پايىمعا كەلدى.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى اۋعانستانداعى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋدا قازاقستاننىڭ اتقارعان جۇمىستارىنا ەرەكشە باعا بەردى. ەلىمىزدىڭ باستاماسى بويىنشا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ اۋعانستانعا جاساعان تۇڭعىش ساپارىنا باسا نازار اۋدارىلدى. ساپار بارىسىندا ەلدەگى دامۋ ديناميكاسى تەرەڭ ءارى جان-جاقتى تالقىلانىپ, اۋعانستانعا كومەك كورسەتۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعان بولاتىن.
ءجارىسسوز قورىتىندىسى بويىنشا, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى توراعاسىنىڭ مالىمدەمەسى قابىلدانىپ, وعان ۇيىمعا مۇشە بارلىق مەملەكەت قولداۋ ءبىلدىردى. وندا حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتا وتىرىپ, ديپلوماتيالىق جولمەن اۋعانستانعا كومەك بەرۋىنىڭ ماڭىزدىلىعى ايتىلعان. مالىمدەمە ورتالىق ازيادا بەيبىت جانە تۇراقتى اۋماق قۇرۋدى كوزدەيدى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان» –
نيۋ-يوركتەن (اقش)
