كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ استاناداعى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىندا وتكەن اقمولا, اقتوبە وبلىستارى مەن الماتى قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە مادەني سالالاردا جەتكەن جەتىستىكتەرىنىڭ كورمەسىن تاماشالادى. ەلباسى ايماق باسشىلارىنىڭ ءوز وڭىرلەرىندەگى ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جونىندەگى ەسەپتەرىن تىڭداپ, ارنايى ەكسپوزيتسيالارمەن تانىستى. بۇل كورمە اتالعان وڭىرلەردىڭ ەلورداداعى كۇندەرىنە وراي ۇيىمداستىرىلدى.
اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى سەرگەي دياچەنكو ءوز ەسەبىندە مەملەكەت باسشىسىنا ءوڭىردىڭ 20 جىلداعى الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق, سونداي-اق مادەني سالالارداعى جەتىستىكتەرىنە جان-جاقتى توقتالدى.
وبلىس اكىمىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالالارىنىڭ سەرپىندى دامۋى بايقالعان. جالپى وڭىرلىك ءونىم 1993 جىلعى 2,3 ملرد. تەڭگەدەن 2010 جىلى 586 ملرد. تەڭگەگە دەيىن, ياعني 255 ەسە وسكەن. اقمولا وبلىسىنداعى يندۋستريالىق سەكتوردا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلەتىن زاماناۋي جوعارى تەحنولوگيالىق زاۋىتتار مەن فابريكالار قۇرىلىپ, 20 ءىرى ءوندىرىس قىزمەتىنىڭ كەسكىنى ساقتالعان.
وبلىس اكىمى ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ ءوندىرىسى 1993 جىلعى 837 ملن. تەڭگەدەن 2010 جىلى 180 ملرد. تەڭگەگە دەيىن ارتقاندىعىنا, ال ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلعان 2 جىلدان بەرى 92 ملرد. تەڭگەنىڭ 33 جوباسى ىسكە اسىرىلىپ, 5 مىڭنان استام جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلعانىنا دا توقتالىپ ءوتتى. 1991 جىلدان بەرى وبلىستا 1,3 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلىپتى. ال سوڭعى بەس جىلدا جىل سايىن ورتاشا ەسەپپەن 170 مىڭعا جۋىق شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. بۇل – كورسەتكىشتىڭ 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا 5 ەسە ۇلعايعانىن ايعاقتايدى. وبلىستىڭ باسقا سالالارداعى جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىنە نازار اۋدارار بولساق, تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە وبلىستا 58 بالاباقشا مەن 305 شاعىن ورتالىق, ونىڭ ىشىندە جاڭا قۇرىلىس جۇرگىزۋ ەسەبىنەن – 2,2 مىڭ ورىنعا ارنالعان 9 بالاباقشا اشىلسا, 6,3 مىڭ وقۋشىعا ارنالعان 20 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ سالىنعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن دامىتۋعا بولىنگەن قاراجات 1991 جىلمەن سالىستىرعاندا 200 ەسەدەن اسقان. سوڭعى 5 جىلدا 6 جاڭا دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى, ونىڭ ىشىندە قان قۇيۋ ورتالىعى, پەريناتالدىق ورتالىقتىڭ جاڭا كورپۋسى مەن كوكشەتاۋ قالاسىندا تۋبەركۋلەزگە قارسى ديسپانسەرلىك بالالار بولىمشەسى بوي كوتەرگەن.
بۇلاردان بولەك, وبلىستا 776 مادەنيەت مەكەمەسى قىزمەت كورسەتۋدە. وبلىس ورتالىعىندا قازاق سازدى-دراما تەاترى اشىلدى, «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا ءوڭىردىڭ تاريحي-مادەني مۇرا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ جيناعى جارىق كوردى, م. جۇماباەۆ اتىنداعى اقمولا وبلىستىق امبەباپ عىلىمي كىتاپحاناسىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بۇلاردىڭ بارلىعى وبلىستاعى اۋقىمدى ىستەردىڭ ءبىر كورسەتكىشى.
بۇدان كەيىنگى كەزەكتە اقتوبە وبلىسىنىڭ جەتىستىكتەرىنە ارنالعان كورمەنى ارالاپ كورگەن ەلباسىعا ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني جەتىستىكتەرى جونىندە ايماق باسشىسى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ بايانداپ بەردى.
اقتوبە وبلىسى – قازاقستاننىڭ سەرپىندى دامۋشى ءوڭىرىنىڭ قاتارىنداعى ايماقتاردىڭ ءبىرى. جالپى وڭىرلىك ءونىم 2010 جىلى 1993 جىلمەن سالىستىرعاندا 822 ەسەگە وسكەن. مەرەيتويلىق جىلى جالپى وڭىرلىك ءونىمدى 1 تريلليون 300 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىرعان كورىنەدى. ەلدىڭ ونەركاسىپتىك جالپى ءونىم كولەمىنە ۇلەسى بويىنشا وبلىس كوش باسىنداعى ۇزدىك بەستىكتىڭ ساناتىندا تۇر. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باعدارلامانىڭ ارقاسىندا وبلىستا تەك سوڭعى جەتى جىلدا 400-گە جۋىق ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ىسكە اسىرىلۋى 25 مىڭ ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك تۋعىزعان.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا وڭىردە 4,3 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. جاڭا 139 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى. ءبىلىم سالاسىندا مەكتەپكە دەيىنگى مەكەمەلەردىڭ سانى 76-دان 503 بىرلىككە دەيىن ارتتى, 40-تان استام جاڭا جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ اشىلدى. ءمادەنيەت پەن ونەر سالالارىندا ەلەۋلى تابىسقا قول جەتكىزىلدى. ەگەر 1999 جىلى 201 مادەنيەت مەكەمەسى بولسا, ال 2011 جىلى ولاردىڭ قاتارى 480-گە دەيىن ۇلعايدى. «ءمادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا ارحەولوگيالىق, ەتنوگرافيالىق ەكسپەديتسيا جۇرگىزىلدى, 20-دان اسا ەسكەرتكىش, مۇسىندەر مەن كەسەنەلەر قالپىنا كەلتىرىلدى. بۇلاردىڭ بارلىعى – اقتوبە وبلىسىنىڭ تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىق بەلەسىندە جەتكەن جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىر پاراسى.
بۇل كۇنى مەملەكەت باسشىسى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلى ىشىندەگى الماتى قالاسىنىڭ تابىستارىنا ارنالعان كورمەنى دە ارالاپ كوردى. قالا اكىمى احمەتجان ەسىموۆ مەملەكەت باسشىسىنا ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جانە گۋمانيتارلىق سالالاردىڭ دامۋى جونىندە بايانداي كەلە, وبلىس ىشىندە وڭتايلاندىرىلعان باستامالارعا كەڭىنەن توقتالدى.
الماتى – ورتالىق ازياداعى كوشباسشىلىق ۇستانىمعا يە ءىرى مەگاپوليس. قازاقستان حالقىنىڭ 10 پايىزعا جۋىعىنىڭ الماتىعا قونىستانۋى دا كوپ ءجايتتى اڭعارتسا كەرەك.
قالا قازاقستاننىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 20 پايىزىن وندىرەدى جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ بارلىق كىرىسىنىڭ 25 پايىزىن بەرەدى. 1993 جىلى الماتىنىڭ جالپى وڭىرلىك ءونىمى 2,1 ملرد. تەڭگەنى قۇراسا, 2011 جىلى بۇل كورسەتكىش 4 ترلن. 271 ملن. تەڭگەگە جەتكەن. 20 جىلدىق مەرزىم ارالىعىندا قالادا 10 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي, ونىڭ ىشىندە سوڭعى بەس جىلدا 4,8 ملن. شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي بوي كوتەردى. 2001-2011 جىلدار ارالىعىندا قالادا 31 دەنساۋلىق ساقتاۋ نىسانى سالىندى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلى ىشىندە قالادا 35 مەكتەپ تۇرعىزىلدى.
كۇن ساناپ شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنۋدە. ماسەلەن, بۇگىندە الماتى قالاسىندا 74 مىڭنان استام بەلسەندى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرى ەسەپتە تۇر. بۇل سالادا 350 مىڭعا جۋىق ادام, ياعني ەڭبەككە قابىلەتتى تۇرعىنداردىڭ 50 پايىزى قىزمەت ەتۋدە. 2010-2014 جىلدارعا ارنالعان ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا 16 وڭىرلىك جوبا ەنگىزىلگەن. 2010 جىلى ونىڭ 4 جوباسى ىسكە قوسىلسا, ءبۇگىندە يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا ەنگىزىلگەن تاعى 38 جوبا بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بۇعان قوسا, بيىلعى جىلدان باستاپ, الماتى قالاسىن دامىتۋدىڭ 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان جاڭا باعدارلاماسى جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋدا. قالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل دا ءوڭىردىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەتىن باعدارلامالاردىڭ قاتارىنا قوسىلماق.
كورمە اياقتالعاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم سارايىنىڭ وپەرا زالىندا وتكەن اقمولا, اقتوبە وبلىستارى مەن الماتى قالاسىنىڭ گالا-كونتسەرتىن تاماشالادى.
ءلايلا ەدىلقىزى,
سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.
