اتاپ ايتقاندا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان-امەريكا قارىم-قاتىناستارىن دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارى مەن كەلەشەگىنە توقتالىپ, حالىقارالىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىقتار جونىندە اڭگىمەلەدى, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى توراعالىققا جانە ەلىمىزدىڭ الەمدە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ىسىندەگى ميسسياسىنا قاتىستى ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى.
ەلباسى ءوز سوزىندە اق ۇيدە وتكەن كەزدەسۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, د.ترامپتىڭ جىلى قابىلداعانىن, وسى ساپار ارقىلى قازاقستان مەن اقش-تىڭ اراسىنداعى ارىپتەستىكتىڭ نىعايا تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان تۇستا اقش-تىڭ كورسەتكەن قولداۋى اسا ماڭىزدى بولعانىن ەسكە الدى. د.ترامپپەن بىرلەسكەن مالىمدەمەدە دە ەڭ اۋەلى ساياسي قولداۋ, بەيبىتشىلىك جاعدايداعى ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرى قوزعالعانىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, امەريكالىق كومپانيالار ەلىمىزگە 50 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا قۇيعان. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا 550 بىرلەسكەن ءوندىرىس جۇمىس ىستەيدى. ال وسى ساپاردا جالپى سوماسى 7,5 ميلليارد دوللار كولەمىندەگى جيىرمادان استام قۇجاتقا قول قويىلدى.
«اقش تاراپى وسى ساپاردا قول جەتكىزىلگەن كەلىسسوزدەردى جوعارى باعالادى. بۇدان بولەك, قازىرگى تاڭدا الەم كەزدەسىپ وتىرعان ماسەلەلەردى تالقىلادىق. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە وتكىزىلگەن شارانىڭ ماڭىزى ەرەكشە. بۇرىن-سوڭدى ەلىمىز مۇنداي دەڭگەيدەگى ۇيىمعا توراعالىق ەتكەن ەمەس. مۇنىڭ ءبارى ‒ ەلىمىزدىڭ تابىسى», دەدى ن.نازارباەۆ.
بۇدان كەيىن ەلباسى ن.نازارباەۆ جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. ەڭ الدىمەن ءسوز العان «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى ەلباسىن قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە توراعالىعىمەن جانە اقش-قا ساپارىنىڭ ءساتتى وتۋىمەن قۇتتىقتادى.
– ءسىزدىڭ وسى ساپارىڭىزدى الەمنىڭ بەدەلدى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى جارىسا جازىپ, حالىقارالىق ساراپشىلار جوعارى باعالاپ جاتىر. ەل تاريحىنا التىن ارىپتەرمەن جازىلعان مارتەبەلى ميسسيانى ابىرويلى اتقارىپ, مەملەكەتىمىزدى جاڭا بەلەستەرگە باستاعان تاريحي جەڭىسىڭىزبەن قۇتتىقتايمىز. اقش پەن قازاقستان اراسىنداعى بايلانىس جىل وتكەن سايىن سان سالالى, قارقىندى دامىپ كەلەدى. بايلانىستاعى باسىمدىقتاردىڭ ۋاقىت وتە كەلەتىنى بەلگىلى. قازىر قازاقستان تاراپى اقش-پەن اراداعى قانداي بايلانىستارعا باسىمدىق بەرىپ وتىر؟ – دەپ سۇرادى.
«قازىرگى تاڭدا اقش ‒ الەمدەگى الىپ دەرجاۆانىڭ ءبىرى. ونىڭ ورنىن باساتىن ازىرگە مەملەكەت جوق. سوندىقتان عىلىمى مەن تەحنيكاسى قارىشتاپ دامىعان ەلمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ قازاقستان ءۇشىن ماڭىزى زور. وسى ساپارىمدا بيزنەس وكىلدەرىمەن, لاۋازىمدى تۇلعالارمەن كەزدەسۋ وتكىزدىك. بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويىلدى. بىرىككەن ينۆەستيتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 3 ميلليارد دوللار شاماسىنداعى كەلىسىم جاسالدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى رەسمي ساپار بارىسىندا قول قويىلعان قۇجاتتار ەل دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوساتىنىن اتاپ ءوتتى. الداعى ۋاقىتتا امەريكالىق بيزنەس وكىلدەرىنىڭ قازاقستانعا كەلۋىنە مۇمكىندىك مولايا تۇسپەك. اقش-تىڭ الپاۋىت كومپانيالارىن قازاقستانعا اكەلۋى ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ەلىمىزگە پايدالى بولىپ, ايماقتىڭ تۇراقتىلىعىن نىعايتادى.
سونىمەن قاتار ەلباسى ن.نازارباەۆ پەن اقش پرەزيدەنتى د.ترامپ اراسىنداعى كەزدەسۋدىڭ قالاي وربىگەنى جونىندە سۇراق قويىلدى. مەملەكەت باسشىسى اق ۇيدە نە تۋرالى سويلەسكەنىن تارقاتىپ ايتىپ بەردى.
«بۇعان دەيىن تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ, ەر-ريادتا جولىقتىق. سونىڭ ءبارى ءوزارا تۇسىنىستىك ورناتۋعا مۇمكىندىك بەردى. د.ترامپ بۇرىنعى اق ءۇي باسشىلارىنا مۇلدەم ۇقسامايدى. ول بيزنەس سالاسىنان كەلگەندىكتەن, قۇر ءسوزدى ەمەس, ءىستى جوعارى باعالايتىن ادام. وسى تۇرعىدان ءبىر-ءبىرىمىزدى جاقسى ءتۇسىنىپ, بىردەن ءتىل تابىسىپ كەتتىك. تالقىلاعان ماسەلەلەردە ورتاق پىكىردە بولىپ, كەلىسىمگە كەلدىك», دەپ جاۋاپ بەردى ن.نازارباەۆ.
ەلباسى كەزدەسۋدەن كەيىن امەريكالىق كومپانيالاردىڭ قازاقستاندا جۇمىس ىستەۋىنە مول مۇمكىندىك تۋعانىن اتاپ ءوتتى. بۇدان بولەك, الەمدى تولعاندىرعان ماڭىزدى ماسەلەلەر, يران جانە سولتۇستىك كورەياداعى جاعداي تۋرالى ءسوز بولعانىنا توقتالدى.
«د.ترامپ يرانمەن اراداعى حالىقارالىق كەلىسىمدى جاقتىرمايتىنىن جەتكىزدى. بىراق ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ايتىپ, بۇل كەلىسىمگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن قىرۋار جۇمىس اتقارىلعانىن, ونى بۇزۋ تاعى ءبىر يادرولىق قارۋى بار مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋىنا جاعداي جاسايتىنىن ءتۇسىندىردىم. ەندىگى جەردە يرانعا قاتىستى جاعدايدىڭ وزگەرەتىنىنە سەنىمىم مول. سونداي-اق اۋعانستانداعى احۋالدى, تەرروريزمنىڭ قاۋپىن جان-جاقتى تالقىلادىق», دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى يليم (دايش) تەرروريستىك ۇيىمىنىڭ تامىرىنا بالتا شابىلسا دا, ولاردىڭ شاعىن توپتارى ءالى دە تولىق جويىلىپ بىتپەگەنىن مالىمدەدى. قازىرگى تاڭدا لاڭكەستەر اۋعانستانعا كوشە باستاعان. ءوز كەزەگىندە بۇل ەلگە ايتارلىقتاي قاۋىپ توندىرەتىنىن ايتتى. سوندىقتان قازاقستان تاراپى اۋعانستاندا سودىرلارمەن كۇرەسۋ جۇمىسىندا اقش-قا كومەك كورسەتۋىن جالعاستىرا بەرەدى.
اۋعانستانداعى جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ەلدىڭ ەكونوميكاسى تۇراقتى بولۋى كەرەك. بۇل تۇرعىدا د.ترامپقا ەلباسى قازاقستاننىڭ اتالعان ەلگە كورسەتىپ جاتقان كومەگى تۋرالى بايان ەتكەن.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ جونىندەگى پىكىرىمەن ءبولىستى. قازىرگى تاڭدا كەي دەرجاۆالار وزدەرىندە يادرولىق قارۋ بولعانىنا قاراماستان, باسقا ەلدەرگە ونى قولدانۋعا تىيىم سالادى. ەلباسى مۇنىڭ دۇرىس ەمەستىگىن مالىمدەدى. سوندىقتان «الەم. XXI عاسىر» مانيفەسىندە ۇسىنىلعانداي بۇۇ-نىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي الەم يادرولىق قارۋدان تولىقتاي باس تارتۋى ءتيىس.
«ەگەر سول مەملەكەتتەر يادرولىق قارۋدان باس تارتاتىن باعدارلامامىز بار دەپ مالىمدەمە جاساسا, باسقا ەلدەر سولاردان ۇلگى الاتىن ەدى. كەزىندە قازاقستان يادرولىق مەملەكەتتەردىڭ كەپىلىن الا وتىرىپ, ءوزىنىڭ ارسەنالىندا بار وقتۇمسىقتاردان باس تارتتى. سودان بەرى ءۇندىستان, يران, بىرقاتار مەملەكەتتەر يادرولىق قارۋعا يە بولا باستادى. ولاردىڭ دەسترۋكتيۆتى باعىتتاعى توپتاردىڭ قولىنا ءتۇسۋ قاۋپى تۋىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى قازاقستاندا تومەن بايىتىلعان ۋران بانكى اشىلدى. اتومدى بەيبىت ماقساتتا قولداناتىن ەلدەر ونىڭ قورىن بىزدەن الۋعا مۇمكىندىكتەرى بار. ونى اتومنان ەنەرگيا الۋ سەكىلدى بەيبىت ماقساتتا قولدانادى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە مەملەكەتتەر اراسىنداعى سەنىم قالىپتاسادى», دەدى ەلباسى.
بۇدان كەيىن ن.نازارباەۆ قىتاي ۇسىنىسىمەن باستالعان ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» جوباسى جونىندەگى پىكىرىمەن ءبولىستى. اق ۇيدەگى كەزدەسۋدە د.ترامپ وسى باستاما تۋرالى سۇراعان ەكەن. ەلباسى ونى جان-جاقتى تارقاتىپ ايتىپ بەرگەن.
«د.ترامپقا بۇل جوبا تۋرالى تەرەڭىرەك ءتۇسىندىردىم. جاڭا جىبەك جولى جونىندە قىتاي باسشىسى 2014 جىلى استانادا مالىمدەگەن بولاتىن. سودان بەرى قىرۋار شارۋا اتقارىلىپ, 600 ميلليارد دوللار ءبولىندى. قازىرگى تاڭدا بۇعان 67 مەملەكەت ۇلەس قوسادى. قازاقستاننان وتەتىن جولدار ارقىلى ساۋدا-ەكونوميكالىق مۇمكىنشىلىكتەردىڭ كوكجيەگى كەڭەيە ءتۇستى. الداعى ۋاقىتتا وسى جوبا اياسىندا ينفراقۇرىلىمعا سالىنعان قارجىنىڭ پايداسىن كورەمىز», دەدى ن.نازارباەۆ.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان» –
نيۋ-يوركتەن (اقش)
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ باسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
