باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ باستالعانىنا ونشا كوپ بولا قويعان جوق. دەگەنمەن, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان جوبانىڭ قالاي جۇرگىزىلىپ جاتقانىنا نازار سالىپ قويۋدىڭ ارتىقشىلىعى جوق دەگەن ويدامىز.
ەل ۇكىمەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنەر بولساق, 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن «نۇرلى جەر» بويىنشا 10,1 ملن شارشى مەتر, تۇسىنىكتىرەك تىلمەن ايتقاندا, 99 مىڭ باسپانا بەرۋ جوسپارلانعان بولاتىن. ونىڭ ىشىندە 545 مىڭ پاتەر مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيانىڭ ەسەبىنەن سالىنىپ جاتقانىن ايتا كەتەيىك. ون ايدىڭ قورىتىندىسىنا كوز جۇگىرتەر بولساق, ءتيىستى جۇمىس 87,1 پايىزعا ورىندالىپ, 8,8 ملن شارشى مەتر, ياعني 77 مىڭ پاتەر يەسىن تاۋىپتى.
ون اي ىشىندە وڭىرلەردە اتقارىلعان جۇمىستارعا شولۋ جاساساق, باسقا وبلىستارعا قاراعاندا باتىس قازاقستاندا حالىقتى باسپانامەن قامتۋ ءىسى قارقىن العانىن بايقاۋعا بولادى. بۇل وبلىستا پايدالانۋعا بەرىلگەن باسپانا كولەمى الدىڭعى جىلمەن سالىستىرعاندا 49,2 پايىزعا اسىپ تۇسكەنى وسىنى ايعاقتايدى. ودان كەيىنگى ورىندارعا پاۆلودار, اتىراۋ, قىزىلوردا, اقمولا, قوستاناي, جامبىل وبلىستارى جايعاسىپتى.
وڭىرلەردە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان از قامتىلعان بولىگىنە ارنالعان ارەندالىق قۇرىلىسقا ءۇمىت ارتىپ وتىرعاندار از ەمەس. وسى ماقساتتا 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن – 2697 پاتەر, 2018 جىلى – 2270 پاتەر, 2019 جىلى 979 پاتەر بەرۋ جوسپارلانىپ وتىر. جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ كەزەگىندە تۇرعان مۇگەدەك جاندارعا, اسىراۋشىسى جوق وتباسىلارعا ارنالعان ارەندالىق پاتەرلەردىڭ تولەمى دە ءبىرشاما ارزان ەكەنىن ايتا كەتەيىك. مىسالى, 50 شارشى مەترلىك پاتەردىڭ ايلىق جالعا الۋ قۇنى 5 مىڭ تەڭگە شاماسىندا ەكەن.
باعدارلامانىڭ تابىستى جۇرگىزىلۋىنىڭ باستى تەتىگى قارجىعا تىرەلەتىنى ءمالىم. جىل ىشىندە «نۇرلى جەرگە» بارلىق قارجى كوزدەرىنەن باس-اياعى 744,8 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيالانعانىن, ونىڭ وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەن 16 پايىزعا جۋىق اسىپ تۇسكەنىن ايتساق, قاراجات بولىنۋدەن كەمشىلىك جوق دەۋگە بولادى. جالپى, باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2017 جىلدىڭ باسىندا «بايتەرەك» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگىنىڭ ەنشىلەس ۇيىمدارىن جۇمىلدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان بولاتىن.
بۇگىندە جوبا بىرنەشە باعىت بويىنشا ورىستەۋدە. ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىنداردىڭ يپوتەكالىق نەسيە الۋىنا ىڭعايلى جاعداي تۋعىزۋ كوزدەلگەن. ول ءۇشىن جىل سايىنعى سىياقى مولشەرى 7 پايىزدان اسپايتىن سۋبسيديا بولىنە باستادى. سۋبسيديا ءۇشىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن 10 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر. قارجىنى يگەرۋمەن «قازاقستاننىڭ يپوتەكالىق كومپانياسى» اق اينالىسادى. قارجىنى ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر حالىققا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە تۇرىندە ۇسىنۋدا. قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكى, تسەسنابانك, Tengri Bank سىندى قارجى ۇيىمدارى دا وسى جۇمىسقا جۇمىلدىرىلعان. وسى باعىت بويىنشا كۇنى بۇگىنگە دەيىن 8 770 پاتەر پايدالانۋعا بەرىلىپتى.
ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىندا ەل ەكونوميكاسىنىڭ تولىققاندى درايۆەرى رەتىندە قۇرىلىس سەكتورىن ودان ءارى دامىتۋ مىندەتى جۇكتەلگەنى ءمالىم. ال باسپانامەن قامتۋ باعدارلاماسى قۇرىلىس سەكتورىنا تىڭ سەرپىن بەرۋگە ءتيىس ەكەنى انىق. سول سەبەپتى ءسوز ەتىپ وتىرعان جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى رەتىندە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىمەن اينالىساتىن كومپانيالاردى ىنتالاندىرۋ تەتىكتەرى جولعا قويىلىپ وتىر. اتاپ ايتار بولساق, قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ بانكتەردەن العان زايمدارى بيۋدجەت ەسەبىنەن سۋبسيديالانادى. ەسەسىنە تۇرعىزىلعان ۇيلەردىڭ ءبىر بولىگى جوعارىدا تىلگە تيەك ەتىپ وتكەن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ سالىمشىلارىنا بەرىلۋدە.
ءۇشىنشى باعىت ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنا 10 سوتىق جەر ءبولۋ ماسەلەسىنە قاتىستى. ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى كوميتەتى تاراتقان اقپارعا سايكەس, «ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتىنىڭ جەر زاڭناماسىمەن رەگلامەنتتەلگەن جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا اكىمدىك ينفراقۇرىلىم تارتقان 10 سوتىق جەردى تەگىن الۋعا قۇقى بار. 10 سوتىق جەر الۋ ءۇشىن اكىمدىككە ءوتىنىش بەرۋ كەرەك, ياعني جەر تەلىمىنە كەزەككە تۇرعان ءجون».
جوسپار بويىنشا 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن وبلىس اكىمدىكتەرى تۇزگەن ءتىزىمنىڭ رەتىمەن رەسپۋبليكا بويىنشا 60 مىڭعا جۋىق جەر تەلىمى تاراتىلۋعا ءتيىس. حالىق سانى ءار وڭىردە ءارتۇرلى ەكەنىن ەسكەرسەك, بەرىلىپ جاتقان جەر تەلىمدەرىنىڭ كولەمى دە ءارتۇرلى. ماسەلەن, ماڭعىستاۋدا – 15 مىڭ, اقتوبەدە 11 مىڭ جەر تەلىمى بەرىلۋدە. قوستاناي, شىعىس قازاقستان, پاۆلودار وبلىستارىندا بۇل كورسەتكىش ءبىرشاما تومەن. 2017-2018 جىلدار ارالىعىندا جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا جەر تەلىمىن ءبولۋدىڭ ارقاسىندا جالپى اۋماعى 2019,3 مىڭ شارشى مەتردەن استام 1 975 ءۇي سالىنادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى – ەلباسى جولداۋىندا العا قويىلعان مىندەتتەردىڭ ءبىرى. پرەزيدەنت جولداۋىندا بۇل تۋرالى «مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا بيىل «نۇرلى جەر» تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلا باستايدى. ول اسا ماڭىزدى مىندەتتى ورىنداۋعا – الداعى 15 جىلدا 1,5 ميلليون وتباسىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان», دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي كورسەتىلگەن. ۇكىمەتتىڭ ەسەبى بويىنشا سوڭعى 10 ايدا ەلىمىزدە 77 مىڭنان استام پاتەر بەرىلگەنىن, 2017 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ونى 99 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, باعدارلاما ءبىرشاما ءساتتى جۇرگىزىلىپ جاتىر دەۋگە بولاتىنداي. ء«ۇيى باردىڭ – كۇيى بار» دەگەن اكسيومانى العا تارتا وتىرىپ, ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتىنىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن جاقسارتۋعا بۇل باعدارلامانىڭ الەۋەتى جەتەدى دەگەن ءۇمىت مول.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
