ءتاتتى تاپسىرىس نەمەسە ىشكى نارىقتى قانتپەن تولىق قامتۋ مۇمكىن بە؟

بيزنەس • 04 قاڭتار، 2018

تاتتى تاپسىرىس نەمەسە ىشكى نارىقتى قانتپەن تولىق قامتۋ مۇمكىن بە؟

213 رەتكورسەتىلدى

اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعان تۇستا الدىمەن ىشكى نارىقتى قامتيتىن ونىمدەردى ءوندىرۋ مەن وڭدەۋگە قاتىستى جۇمىستارعا ەرەكشە ماڭىز بەرۋىمىز كەرەك. بۇل اگروسالانىڭ وتان ەكونو­؛مي­؛كاسىنداعى درايۆەرگە اينالۋى­؛نا جول اشىپ، ەلىمىزدىڭ ازىق-تۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتادى. ؛

ال ءدال قازىرگى جاعدايدا ىشكى نارىقتاعى سۇرانىس پەن ءوندىرىستىڭ ۇلەسى اراسىنداعى الشاقتىق جەر مەن كوكتەي. وسى سەبەپتى تۇتىنۋشىنىڭ شەتەل ونىمىنە تاۋەلدىلىگى كۇشەيىپ، دا­؛يىن تاۋارعا تولەنگەن ميللياردتاعان قاراجات سىرتقى ەكونوميكاعا قىزمەت ەتۋدە. سونىڭ ءبىر مىسالىن قازاقستان نارىعىنداعى اسا قوماقتى قارجى اينالىمىن قۇرايتىن قانت ونىمدەرىنە دەگەن سۇرانىستان بايقاۋعا بولادى. ؛

انىعىندا، ادامزاتتىڭ تاتتىگە تاۋەلدىلىگى قانت ءوندىرىسىنىڭ قارىشتاپ وركەندەۋىنە بەرىلگەن كەپىلدىك قانا ەمەس، تابىس قويماسىنىڭ التىن كىلتى ىسپەتتى. مۇنى ەرتەدەن سەزگەن الپا­؛ۋىت ەلدەر اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ وزىق تاسىلدەرىنە جۇگىنگەن كەزدە، الدىمەن قانت قىزىلشاسى مەن قامىسىن وسىرۋگە ەرەكشە ماڭىز بەرەدى ەكەن. ويتكەنى الەمدە تازا، اقتالعان قانتقا سۇرانىس ەشقاشان كەمىگەن ەمەس، كەرىسىنشە جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. شايىنا شەكەر سالماي ىشپەيتىن ادامنىڭ سانىن بىلاي قويعاندا، ازىق-تۇلىك وندىرىسىندە قانت پەن قانت قوسپالارىنسىز دا­؛يىندالاتىن ءونىم جوق دەسە دە بولادى. ايتپاقشى، وتىمدىلىگى مەن تازا پايداسى جونىنەن ءتاتتى ۇنتاق كولەڭكەلى ەكونوميكادا ەسىرتكى اينالىمىنان كەيىنگى ورىندا تۇر دەگەن بەيرەسمي مالىمەت بار.

مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز؟ اينالامىزداعى الەم ەڭ الدىمەن ازىق-تۇلىك ونىمدەرىمەن ىشكى نارىقتى تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسىپ، ارتىلعانىمەن سىرتقى نارىقتى جاۋلاپ الۋعا ۇمتىلۋدا. شارۋاشىلىعى مەن ءوندىرىسى قالىپتاسقان مەملەكەتتەر ءۇشىن بۇل قالىپتى جاعداي، ال قازاقستان سياقتى دامۋشى ەل ءۇشىن ىشكى ءوندىرىستىڭ قالىپتى جۇمىس ىستەپ، تۇتىنۋ نارىعىن تولىقتاي قامتاماسىز ەتۋگە ارەكەت جاساۋى ەكى ەسە تاۋەكەل مەن قوسىمشا شىعىن اكەلەتىنى انىق. ءبىراق قيىندىقتارعا قاراماستان ءوزىمىزدىڭ شارۋاشىلىق پەن ءوندىرىستى دامىتۋعا مىندەتتىمىز. بۇل &ndash؛ ەل ەكونوميكاسىنىڭ وزەگى. ارينە مۇناي ساتۋعا نەگىزدەلگەن ۇستانىمنان ءالى دە تولىق ارىلماي وتىرعان كەزەڭدە شىعىنى كوپ، جۇمىسى دا از ەمەس ىشكى ءوندىرىستىڭ دامىپ كەتۋى تۋرالى ايتۋ كۇلكىلى شىعار. تەك ءبىز قينالا وتىرىپ باس تارتۋعا تۋرا كەلگەن شيكىزات ساتۋشى رولىنەن دايىن تاۋار يەسىنە اينالۋ ءۇردىسى تىم ۇزاققا سوزىلىپ كەتپەۋى ءتيىس. بۇل مەملەكەتتىڭ دامۋ باعدارىن ايقىندايتىن ستراتەگيالىق مىندەت. وسى جايىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حا­؛لىق­؛قا ارناعان «؛قازاقستاننىڭ ءۇشىن­؛شى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسە­؛كەگە قابىلەتتىلىك»؛ جولداۋىندا «؛اگ­؛رار­؛لىق سەكتور ەكونوميكانىڭ جاڭا درايۆەرىنە اينالۋى كەرەك. قازاق­؛ستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشە­؛نىنىڭ بولاشاعى زور. كوپتەگەن پوزيسيالار بويىنشا ءبىز الەمدە ءىرى اگرارلىق ەكسپورتتىق ءونىم وندى­؛رۋشىلەردىڭ ءبىرى بولا الامىز. بۇل، اسى­؛رەسە، ەكولوگيالىق تازا تاعامدارعا قاتىس­؛تى. «؛Made in Kazakhstan»؛ برەندى سون­؛داي ونىمدەردىڭ ەتالونى بولۋعا ءتيىس. شيكىزات وندىرىسىنەن ساپالى وڭدەل­؛­؛گەن ءونىم شىعارۋعا كوشۋ قاجەت. تەك سوندا عانا ءبىز حالىقارالىق نارىق­؛تار­؛دا باسەكەگە قابىلەتتى بولا الامىز...»؛، دەپ شەگەلەپ تۇرىپ ايتقان بولاتىن.

قانت وندىرىسىنە قاتىستى باستالعان ءسوزدى ىندەتەيىك. بۇل جەردەگى ءبىزدى قىزىقتىراتىنى &ndash؛ ىشكى مۇمكىندىك. جالپى، وسى قانت ءوندىرۋ ىسىنە قاتىستى دۇنيەجۇزى ەلدەرىنىڭ ۇستانىمى ەكىگە جارىلادى. ياعني ادامدار قانداي جولمەن الىن­؛عان ءونىمدى تۇتىنۋى كەرەك دەگەن تالاس بار. بۇل داۋدىڭ تەك تۇتىنۋشى مۇددەسىن كوزدەۋدەن تۋعانى دا كۇماندى. ويتكەنى ەكونوميكاسىنىڭ ءبىر پۇش­؛پاعى تەك قانت قامىسى وندىرىسىنە نەگىز­؛دەلگەن مەملەكەتتەر ەشقا­؛شان ءتاتتى ءتۇبىر ءوسىرۋشى ەلگە ەسە جىبەرمەيتىنى انىق. مىسالى، وسىدان ون عاسىرداي بۇرىن قامىستان قانت الۋدى جولعا قويعان ءۇندىستان ءقازىر ەۋروپا نارىعىن تولىقتاي بولماسا دا، ءىشىنارا يگەرىپ قويعان. ونىڭ ۇستىنە قانت قىزىلشاسىن ءوسى­؛رىپ، باپتاۋ مەن وڭدەۋگە كەتە­؛تىن شىعىن قامىستان قانت ايى­؛رۋعا كەتەتىن شىعىنعا قا­؛را­؛­؛عان­؛دا الدەقايدا جوعارى. سول سەبەپتەن بە، الەمدە وندى­؛رىلە­؛تىن قانتتىڭ 60 پايىزىن قامىس ۇنتاعى قۇرايدى. قالعان 40 پايىزى قانت قىزىلشاسىن وسىرۋشىلەردىڭ ۇلەسىندە. ءبىراق سوعان قاراماستان، ادامزات­؛­؛تىڭ اق ءتۇستى ءتاتتى ۇنتاققا، ياعني قى­؛زىل­؛­؛شادان الىنعان ونىمگە اڭ­؛­؛سارى اۋىپ تۇرادى ەكەن. ەن­؛دىگى جەردە ءبىز ادامزاتتىڭ وسى «؛السىزدىگىن»؛ ءوز پايدامىزعا جارات­؛ۋعا ءتيىسپىز. اۋىل شارۋا­؛شى­؛­؛لىعىنىڭ، ونىڭ ىشىندە قى­؛زىل­؛شا شارۋاشىلىعىنىڭ ناعىز كۇشىنە مىنەتىن شاعى وسى ءسات. تەك بۇعان تولىق نەگىز بار دەپ سەنىممەن ايتا الامىز ءبا؟

يا، وسى جەردە اۋىل شارۋا­؛شى­؛­؛لىعى سالاسىنىڭ تەك شيكىزات كوزىن دايىنداۋ­؛شى سەكتور ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. دەمەك، شارۋانىڭ تابيعات توسىنەن تەرىپ العان ءونىمىن وڭدەپ، دايىن تاۋار تۇرىندە نارىققا ۇسىنۋ ءوندىرىس سالاسىنىڭ تىكەلەي مىندەتىنە جاتادى. وكىنىشكە قاراي، بىزدە بۇل جاعى كەنجە دامىپ كەلەدى. كوپ جاعدايدا ءونىم بار دا، وڭدەۋشى جەتىسپەي جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە قاتىستى دا وسىلاي دەۋگە بولادى. ءقازىر ەلىمىزدىڭ ەكى وبلىسى عانا قىزىلشا وسىرۋگە شىنداپ دەن قويدى. سونىڭ بىرەگەيى &ndash؛ الماتى وبلىسى. بيىل ەلىمىز بويىنشا جيىپ-تەرىلگەن 508 مىڭ توننا قانت قىزىلشاسىنىڭ ۇلكەن بولىگى وسى وبلىستىڭ شارۋا­؛لارىنا تيەسىلى. ال اي­؛ماق­؛تا 2 قانت زاۋىتى جۇمىس ىستەپ تۇر. كوكسۋ اۋدانىنداعى قانت زاۋىتىنىڭ تۇراقتى ىسكە ق­؛وسىل­؛عانىنا 3 جىلداي ۋاقىت بول­؛عانىمەن، ءوندىرىس تولىق كۇشى­؛نە ەنىپ ۇلگەرمەي جاتقانعا ۇق­؛سايدى. ال بيىل قايتا ىسكە قوسىلعان اقسۋ قانت زاۋىتى تۋرالى الدەنە دەۋگە ءالى ەرتە... ؛

جاقىندا اۋىل شارۋا­؛شى­؛لىعى مينيسترلىگى وسىمدىك شارۋا­؛شىلىعى ءونىمىن قايتا وڭدەۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇل­؛نار بيجىگىتوۆا ديقان­؛دار ءۇشىن جا­؛عىمدى جاڭالىق ايتتى. ونىڭ نەگىزگىسى قانت قىزىل­؛شاسىن وسىرۋگە قاتىستى بو­؛لىپ وتىر. ۇكىمەت 2021 جىل­؛عا قاراي ءتاتتى ءتۇبىر ەگىلەتىن القاپتاردىڭ اۋما­؛عىن ۇلعايتىپ، 32 مىڭ گەك­؛تارعا دەيىن جەتكىزۋدى كوز­؛دەيدى. ءۇمىت دۇنيەسى بولعان­؛دىقتان، «؛بۇيىرسىننان»؛ باسقا ءسوز ايتۋ ەرتە. ءبىراق وسى بولجانعان القاپتىڭ ءار گەكتارىنان 350-370 سەنتنەر ارالىعىندا ءونىم جي­؛نالسا، ىشكى سۇرانىستىڭ 30 پا­؛يىزىن قازاقستاندا وندى­؛رىلگ­؛ەن قانتپەن قامتۋعا مۇم­؛كىن­؛دىك تۋادى ەكەن. ءقازىر بۇل كورسەت­؛­؛كىش 10 پايىز شاماسىندا عانا. مۇنان بولەك، ۇكىمەت قانت قىزىل­؛شاسىن وسىرۋشىلەردى سۋب­؛سي­؛ديا­؛لاۋعا كوشتى. 2021 جىل­؛عا قا­؛راي بۇل قولداۋ ساتىلاي كوبە­؛يىپ، جي­؛نالعان ءتاتتى ءتۇبىردىڭ ءار تون­؛ناسى ءۇشىن تولەنەتىن قارجى قوماقتى بولا تۇسەدى.

جالپى، ەلىمىزدە قانت قى­؛زىل­؛­؛­؛­؛شاسىن ەگۋ ءداستۇرى ۇزىل­؛گەن ەمەس. بۇل &ndash؛ قازاق ديقان-شارۋا­؛لارىنىڭ ەرلىككە پارا-پار ەڭبە­؛گىنىڭ جەمىسى. جانە قىزىلشا تاناپتارىنىڭ ۇلەسى بىرتىندەپ ارتىپ وتىردى. ۇكىمەتتىڭ بۇل سالاعا 2015 جىل­؛دان باستاپ قانا شىنداپ نازار اۋدارعانىن ەسكەرسەك، وعان دەيىن اگروسەكتور تەك جەڭىل­؛دەتىلگەن جانار-جاعارمايعا عانا ارقا سۇيەپ كەلگەنى انىق. ەڭبەككەرلەر­؛دىڭ ەرلىگى دەگەندە وسىنى ەسكە­؛رىپ وتىرمىز. دەمەك، ۇكىمەت قولداۋى اۋاداي قاجەت جانە ول جۇمىستى جانداندىرادى.

ايتپاقشى، ەۋرازيالىق ەكو­؛­؛نو­؛­؛­؛ميكالىق وداق اۋماعىندا قانت تاسى­؛مال­؛داۋعا بايلانىستى كەلىسپەۋشى­؛لىك كۇشەيىپ تۇر. ەگەر جاقىن كۇندەرى ءتۇيىندى ماسەلە شەشىمىن تاپپاسا، جاڭا جىلدان باستاپ نارىقتاعى قانت باعاسى كوتەرىلىپ، بۇل كون­؛­؛ديتەر ءوندىرى­؛سى جانە الكو­؛گولسىز سۋسىن مەن شىرىن شىعا­؛رۋ­؛­؛شىلاردىڭ دا شارۋاسىن شاتقاياقتاتۋى ابدەن مۇمكىن. داۋدىڭ باسى مىنادا ەكەن: قازىرگى كۇنى قازاق­؛ستانعا سىرتقى نارىقتان تاسىمالداناتىن قانت ونىمدەرىنە كەدەندىك باج سالىعى سالىنبايدى. جانە وتان­؛دىق تۇتىنۋشىلاردىڭ سۇ­؛رانىسىن قاناعات­؛تاندىرۋ ءۇشىن سىرتتان تاسىمالداناتىن قانت نەگىزىنەن ەلىمىزدىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن قول­؛دانى­؛لىپ وتىرسا دا، ەاەو-داعى ارىپتەستەر تاراپىنان تۇسى­؛نىسپەۋشىلىك تۋعىزۋدا. اسى­؛ر­؛ەسە رەسەي مەن بەلارۋس تا­؛را­؛پى­؛نان قازاقستاننىڭ قانت تاسى­؛مالداۋشىلارىنا تەك وسى مەملەكەتتەن عانا ءونىم ساتىپ الۋ­؛عا قاتىستى قاتاڭ تالاپ بار. ودا­؛ق­؛تاستاردىڭ ويىنشا، سىرت­؛قى نا­؛رىقتان، اسىرەسە ەۋروپا مەن مۇحيت جاعالاۋى ەلدەرىنەن يمپورت­؛تا­؛لاتىن قانت قازاقستان ارقىلى ەاەو ەلدەرىنىڭ نارى­؛عىن ارزان ونىممەن جاۋلاپ جات­؛قانعا ۇقساي­؛دى. ال وسى رەسەي مەن بەلا­؛رۋس سىرتقا شى­؛عا­؛راتىن ءوز ونىم­؛دەرىنە 40 پا­؛يىزعا جۋىق باج سالى­؛عىن سالىپ وتىر. ءبىراق ءبىزدىڭ ماما­؛ن­؛د­؛اردىڭ بۇعان قارسى ءۋاجى بار. «؛قازاقستان كونديتەرلەر قاۋىم­؛­؛داستىعى­؛نىڭ»؛ پرەزيدەنتى ءالي­؛حان تالعاتبەك­؛تىڭ ايتۋىنشا، وداقت­؛اس­؛تاردىڭ ۇستانىمى ورىنسىز. «؛ەگەر ءبىز قانتتى ەاەو ەلدەرىنەن عانا يمپورتتايتىن بولساق، وندا وعان 30 پايىزدان 40 پايىزعا دەيىنگى مولشەردە كەدەندىك باج سالىنادى. بۇل دا­؛يىن ءونىم باعاسىنىڭ سايكەسىنشە كولەمدە وسۋىنە اكەلىپ سوقپاق. جانە ءبىز تەك كەدەن وداعىنان عانا قانت ساتىپ الاتىن بولساق، وندا رەسەي­؛لىك-بەلارۋستىق وليگو­؛پوليا­؛­؛نىڭ بەلگىلەيتىن باعاسىنا تاۋەل­؛­؛دى بولىپ قالامىز. ماسەلەن، ۇستى­؛مىزدەگى جىلدىڭ جازىندا رەسەي­؛­؛دە وندىرىلگەن قانتتىڭ باعا­؛سى ءبىر اپتا ىشىندە 50 تەڭگەگە ءوستى، بۇل بىز­؛دەگىدەن 30 پايىزعا جوعارى. ءدال وسى كەزدە قانتتى تاسىمالداۋ­؛دا دا قيىندىقتار تۋىندادى»؛، دەيدى ول.

دەمەك، ەل ۇكىمەتىنىڭ الدىندا اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى مىقتاپ قولعا الۋدان بولەك ەكىنشى جاۋاپتى جۇمىس &ndash؛ ارىپتەس ەلدەردىڭ ساۋدا-ساتتىققا قاتىستى باسىم ساياساتى­؛نان ىشكى ءوندىرىستى قورعاۋ مىندەتى دە تۇر­؛عانى انىق.

قالماحانبەت مۇقامەتقالي،
«؛ەگەمەن قازاقستان»؛

باننەر
سوڭعى جاڭالىقتار

ليساكوۆتىڭ «بايتەرەگى»

ايماقتار • كەشە

وقۋ مادەنيەتى

قوعام • كەشە

الاشتىڭ ايبوز ابىزى

رۋحانيات • كەشە

حالىق پىكىرىنە قۇرمەت

ساياسات • كەشە

اقتوبە وبلىسى جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىن

ايماقتار • 19 قىركۇيەك، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار