جارناما
تيگەن كەزدە تۇماۋ,
ۆيرۋستاردىڭ جاۋى –
كۇشتى ءدارى مىناۋ.
اعىل-تەگىل تەرلەپ,
كوڭىل كۇيىڭ سەرگەك.
ايىعاسىڭ دەرتتەن,
ءوز-ءوزىڭدى ەمدەپ.
تابەتىڭدى اشىپ,
لوقسىعىڭدى باسىپ,
ميكروبتار زورعا,
قۇتىلادى قاشىپ.
تىنىسىڭدى اشادى,
دەمىكپەڭدى باسادى.
جارناماعا سەندىك,
ساتىپ الىپ 5000-عا,
اۋسەلەسىن كوردىك.
تىنىسىمىز تارىلدى,
تۇماۋىمىز قاعىندى,
جوتەلىمىز ءورشىدى,
ۇيىقتاتپادىق كورشىنى.
* * *
ءاي, جارناما, جارناما,
ءدارى بولدى-اۋ, بۇل ءسىرا –
ءبىر بۇرىشتا قالعان, ءا!
بىردەمەنى سەزەدى
كىم ءبىلىپتى,
نە ىستەگەنىن باسقالار –
شەتەلدەردە,
جاتىر ءبىزدىڭ اقشالار.
نەگە سونشا قيانعا اسىرادى,
كىمنەن سونشا بايلىعىن
جاسىرادى.
پالە بار-اۋ, تەرەڭىنە ۇڭىلسەك,
استارىندا وسىنىڭ,
پيعىلىنان, دوللارى كوپ
بايلاردىڭ,
شوشىدىم.
ارام بولماسا جيعانى,
تازا بولسا, ارى مەنەن يمانى,
ءوزىمىزدىڭ بانكىمىزگە سالماي ما,
قاجەت كەزدە الماي ما.
جەتكەرگەن ابدىرەي ۇلى
قىزىلوردا وبلىسى
***
نە دەۋگە بولادى؟
– اينالايىن بالام, ءبىزدىڭ اۋداننىڭ اكىمى جۇمىس ىستەۋدى قويدى. قاشان بارساڭ ورنىندا بولمايدى. توي تويلاپ جۇرە مە, بىردەڭە ءوزى؟.. ءبىزدىڭ اۋىلعا اۋىز سۋ قۇبىرى تارتىلعان, بىراق ءالى كۇنگە دۇرىس جۇمىس ىستەمەيدى. اۋىلداعى جاستار جۇمىسسىز, سەندەلىپ بوس ءجۇر. اۋدان اكىمى ەسەپ بەرگەن كەزدە ء"بارى جاقسى" دەپ كەتەدى, بىراق ءبىتىپ جاتقان ءبىر وڭ تىرلىك جوق... وسىنى ءبىز سياقتى اقساقالدار ايتپاعاندا كىم ايتادى؟ ءوتىنىش, جازشى وسىنى گازەتىڭە, اينالايىن...
– جاقسى, اتا... سول جاقتاعى تىلشىگە ايتايىن, وزىڭىزگە حابارلاسادى.
ءبىر اپتادان كەيىن اقساقال قايتادان تەلەفون شالدى.
– اينالايىن بالام, تىلشىلەرىڭ كەلىپ كەتتى. ءبارىن جازىپ الدى. ەندى سول ماقالانى گازەتتەرىڭە بەرەيىن دەپ جاتسىڭدار ما؟
– ءيا, وسى اپتادا بەرەيىن دەپ جاتىرمىز.
– اينالايىن, سونى ازىرشە قويا تۇرساڭدار بولماي ما؟
– جاي ما, اتا؟ نە بوپ قالدى؟
– جاي بولعاندا, اۋدان اكىمى ءبىر توپ اقساقالداردى استاناعا ەكسپو-عا اپارايىن دەپ جاتىر ەكەن. سونىڭ تىزىمىنە مەن دە كىرەتىن سياقتىمىن. ءوتىنىش, ءسال كۇتە تۇرايىقشى, بالام... ەگەر تىزىمگە كىرمەي جاتسام, وندا اياۋشىلىق جوق, بۇرقىراتىپ جازا بەرىڭدەر...
ورالحان ءداۋىت
تاراز
***
بىردە...
داركەمباي شوقپار ۇلى سۋىرىپسالما ايتقىشتىعىمەن دە كوپكە تانىمال بولاتىن. قازاقى قالجىڭعا جۇيرىك ول كىسىنىڭ وتىرعان جەرى ارقاشان دا ءازىل-قالجىڭعا, كۇلكى مەن دۋمانعا تولى ەدى. تومەندە سول داكەڭنىڭ بىرقاتار دەگەندەرىن كوپشىلىككە ۇسىنىپ وتىرمىز.
جاس عالىم, جۋرنالشى ساعاتبەك مەدەۋبەك ۇلى «جەتىسۋ» گازەتىندە از ۋاقىت قانا قىزمەت ىستەپ, سول تۇستاعى «انا ءتىلى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلىنىڭ شاقىرۋىمەن اتالمىش گازەتكە اۋىسادى. ونىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋعا كەلگەن سول ساتىندە بەلگىلى قولونەر شەبەرى داركەمباي شوقپار ۇلى دا باس رەداكتوردىڭ بولمەسىندە وتىر ەكەن. سوندا ساعاتبەكتى جاقسى كورەتىن ول:
«بۇل ساعاتبەك «جەتىسۋدى»
جارىلقاپ پا,
كەلىپ تۇر بەيسەنباەۆ
جارىلقاپقا» – دەپتى.
* * *
اقىن تۇمانباي مولداعاليەۆ پەن داركەمباي شوقپار ۇلى – ءبىر اۋىلدىڭ تۇلەكتەرى. سول اۋىلدان ءبىر كۇنى ايتباي ۇلى بەيسەتاي دەگەن كىسى 60 جاسقا تولىپ, ىنىلەرىن تويعا شاقىرادى. توي-دۋمان قىزىپ, اركىم اعالارىنىڭ مۇشەلتويىنا ارناپ جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىرىپ جاتادى. ءبىر مەزگىلدە بەيسەكەڭنىڭ كەلىنى كۇلاش دەگەن كىسىگە ءسوز كەزەگى كەلگەندە قايىن اعاسىنا قۇتتىقتاۋىن ايتا كەلىپ:
– اعا, كۇلاش تاتەم ەكەۋىڭىز ەشقاشان قارتايماڭىز, – دەي بەرگەندە,
تۇماعاڭ ءىلىپ الىپ:
«كۇلاشپەن وڭاشادا كارتا ويناڭىز» – دەسە, ازىلقوي داركەمباي:
«كارتادان باسقا ويىندى تارتا ويناڭىز» – دەپ ۇيقاستىرا قوسىپ جىبەرىپتى.
* * *
ءبىر كۇنى داكەڭ ناعاشىلى-جيەندى رەتىندە, ءوزىنىڭ قاشانعى قالجىڭداسا بەرەتىن قازاقى قالپىمەن سول كەزدەگى «دالا ديدارى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بەكبولات ادەتتىڭ ۇيىنە تەلەفون شالىپ:
– ۋا, بەكە, نە ىستەپ جاتىرسىز؟ – دەپتى. ءۇي تىرلىگىنە قول ۇشىن بەرىپ
جاتقان بەكەڭ قاپەلىمدە قىلىعىن جاسىرا الماي:
– پياز تۋراپ جاتىرمىن, – دەپتى.
داركەمباي: – ۇيدە جوق-اۋ قاتىنىڭ, – دەسە, بەكبولات: – ۇندەمەگىن, اقىرىن, – دەپتى.
سوندا داكەڭ: – سولاي ما ەدى, پاقىرىم, – دەگەن كورىنەدى.
* * *
اۋىلدا بىرگە تۇراتىن مۇقاش قازاقباەۆ دەگەن ءىنىسى قازانىن اسىپ قويىپ, داكەڭدى قوناققا شاقىرادى. ۇيىنە كەلسە كەلىن جوق, قازان قايناپ جاتىر, باسقا ەشكىم كورىنبەيدى. بۇل كورىنىسكە تاڭىرقاعان اعاسىنا مۇقاش: – داكە, ساسپاي-اق قويىڭىز, كەلىنىڭىز ءبىر جەرگە كەتكەن ەدى, كەلىپ تە قالار, كەلمەسە قازاننىڭ قۇلاعى ءوزىمىزدىڭ قولدا عوي, – دەيدى. ەت ءپىستى-اۋ دەگەن مەزەتتە تەلەفون شىرىلداپ, مۇقاشتىڭ اۋىلداعى قىزمەتتەسى قالماقان دەگەن تەز تىعىز شارۋامەن كەلىپ كەتۋىن وتىنەدى. «ويپىرم-اي, ۇيدە داكەڭ وتىر ەدى, ىڭعايسىزداۋ بولدى عوي» دەپ قىنجىلعانىنا قاراماي «داكەڭ ءوزىمىز عوي, ءبىر 15 مينوتكە رۇقسات سۇرا» دەپ قولقالايدى. ۇيدە جالعىز قالىپ, مۇقاشتى ساعات جارىمنان اسا كۇتكەن داكەڭنىڭ شىدامى تاۋسىلادى. امالى ابدەن تاۋسىلعان سوڭ, قازاننان ءبىر جىلىكتى الىپ جەپ, سورپاسىن ءىشىپ, ەندى ۇيىنە قايتايىن دەسە, ەسىكتىڭ الدىندا جاتقان ءداۋ قارا توبەتتىڭ شىعاراتىن ءتۇرى جوق. ەت بەرىپ, ءيتتى جۋاسىتىپ, سالدەن سوڭ جىلىكتى الىسقا تامان لاقتىرىپ جىبەرەدى. شىنجىرىن سۇيرەتە جىلىككە قاراي قارا توبەت جۇگىرگەندە, داكەڭ اۋلادان اتىپ شىعادى. سول ساتىندە بىلاي دەپ جازىپ, قاقپاعا قىستىرىپ كەتەدى:
دەگەندە قازاقباەۆ, قازاقباەۆ,
دەدىڭ بە بۇل داكەڭدى مازاقتايىق.
الىپسوقپەن ءبولىپ جەپ ءبىر جىلىكتى,
داركەمباي كەتتى ۇيىنە «نازاد» تايىپ.
* * *
وبلىستىق «جەتىسۋ» گازەتىنىڭ قىزمەتكەرى نۇرسادىق سارعوجاەۆ 60 جىلدىق مەرەيتويىن تويلاپ, كوڭىل جەتەر اعايىن-تۋىستارى مەن ارىپتەستەرىن شاقىرادى. سول تويدا داكەڭ دە بولادى. ءسوز كەزەگى «جەتىسۋ» گازەتىنىڭ ءفوتوتىلشىسى نۇرمامبەت قيزات ۇلىنا بەرىلەدى. ول سول وتىرعان ادامداردىڭ بىرقاتارىن مەڭزەپ, «وسى كۇنى الماتى وبلىسىن وڭ جامباسىنا العان قوجاەۆتار قاپتاپ كەتتى» («جەتىسۋ» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى جاقىپجان نۇرعوجاەۆ, «اراي» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى اسقانباي ەرعوجاەۆ). مىنە, قاراڭىزدارشى, نۇرعوجاەۆ, ەرعوجاەۆ, سارعوجاەۆ, كىلەڭ ءبىر قاپتاعان قوجاەۆتار» دەپ ازىلدەي بەرگەندە, داكەڭ نۇرمامبەتكە, – نۇرەكە, ولار ءسىز ايتقانداي قوجاەۆتار ەمەس, كىلەڭ عاجايىپتار عوي, – دەگەن ەكەن.
قامنۇر تالىم ۇلى
الماتى
***
«قولداۋ» كورپوراتسياسى
قاتارىمىزدان كوش ىلگەرى وزىپ, داۋلەتىمەن اسىپ-تاسىعان پىقىپ قۇرداستى سوزگە تارتىپ وتىرمىن.
– پاكە, قانشا جاقىن بولساق تا سەنىڭ تىرلىگىڭنەن حابارىمىز از, كورپوراتسيانىڭ قۇپيا-سىرىن بولىسپەس پە ەكەنسىڭ؟
– جازعىش پالە, «سولاي دا سولاي ەكەن» دەپ گازەتىڭدە گۋلەتپەكسىڭ عوي!
– ە, جوق-ا, وسى جەردە قالادى.
– قاراپايىمنان باستالدى. ۋنيۆەرسيتەتتە ءىلىنىپ-سالىنىپ مۇعالىم بولىپ جۇرگەن كەزىم. بىردە انا تەلەديداردا ىستەيتىن تەلپەك ىنىشەك: «اعا, ءبىر حابار ۇيىمداستىرىپ جاتىر ەدىم. كومەگىڭىز كەرەك, ءبىر ون ستۋدەنتىڭىزدى بەرە تۇراسىز با؟ ولار ستۋدياعا كەلىپ, باعدارلاما ءتۇسىرىلۋ بارىسىندا تەك قول شاپالاقتاۋمەن بولىپ, ءبىر-ەكەۋى ءبىز دايىنداعان سۇراقتى قويسا بولدى» دەگەن سوڭ, ون-ون بەس ستۋدەنتتى جىبەرە سالعانمىن... توپتى باستاپ بارىپ كەلگەن ستاروستا «مىنانى سىزگە بەرىپ جىبەردى» دەپ كونۆەرتتى قولىما ۇستاتتى. اشىپ قاراسام... ون مىڭ تەڭگە, پاراققا تەلپەك ءىنىم: «اعا, از دا بولسا كوپتەۋ كورىڭىز. بۇل ءسىزدىڭ قالاماقىڭىز... ستۋدەنتتەرىڭىزگە ريزامىز, ايتقاندى ارتىعىمەن ورىندادى. بايلانىسىمىز ۇزىلمەسىن» دەپ جازىپ جىبەرىپتى... ستاروستادان سۇراسام, ءبارىن ۇرشىقشا ۇيىرگەن وعان 5 مىڭ بەرىپتى دە, قالعاندارعا 1000 تەڭگەدەن ۇلەستىرىپتى... 
ءسويتىپ, تەلپەك ءىنىم دە جەتىسىنە ءبىر رەت تاپسىرىس تۇسىرە قويادى... ءبىز دە دايىن, ىرىكتەلىپ بارا قويامىز.
تەلپەكتەن ەستىپ ءبىر ءازىل-سىقاق باعدارلاماسى دا قوسارلاندى. ولار ارتىستىك تالاپ قويدى. زالدا وتىرىپ, دۋ قول شاپالاقتاۋ بولەك, ىرجالاڭداپ كۇلە ءبىلۋىمىز دە كەرەك ەكەن. اقىسى اجەپتەۋىر, ءبىز دە وعان ماشىقتانىپ مايىن تامىزدىق.
نە كەرەك, وقۋ-توقۋ جايىنا قالىپ, ءوزىم باس بولىپ ستۋدەنتتەر قوسىمشا تابىس جاققا ءبىرجولا مويىن بۇرىپ, ەلەگىزەمىز دە وتىرامىز. بۇنىمىز ۇزاعىنان ءسۇيىندىرىپ, وزىمە «نەگە وسىنى ءناسىپ ەتەر كاسىپورىن قۇرماسقا» دەگەن يدەيا كەلە قالماسى بار ما... ءسويتىپ, لەزدە-اق «دۋ قولشاپالاق» اتتى جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىپتەستىكتى قۇردىم دا الدىم.
دۋ قولشاپالاق تەلەديداردان باسقا جەرلەرگە دە كەرەك ەكەن, تاپسىرىس كوبەيىپ, ءىسىمىز ىلگەرى جىلجي بەردى. اقىن كەش وتكىزە مە, اقساقالدىڭ عۇمىرناما كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولا ما, بىزگە ءبارىبىر, تاپسىرىس بولسا بولدى, تاپجىلماي سوندا بولامىز.
كەي جەرلەرگە قاراقۇرىم ەل كەرەك بولىپ, ستۋدەنتتەردىڭ قاتارىن زەرىگىپ وتىرعان زەينەتكەرلەرمەن, جۇمىسسىز بوس جۇرگەندەرمەن تولتىرا قويامىز. ولارعا 1000 تەڭگەدەن بەرە قويساڭ, بەس ساعات تاپجىلماي وتىرىپ بەرەدى.
پاي-پاي, ءورىسىمىز كەڭەيىپ, ءىسىمىز ىلگەرى كەتىپ, كەي كەيدە تاپسىرىس كوبەيىپ, قاتار كەلگەندەرىنە «ستاۆكامىزدى» وسىرە قوياتىن دارەجەگە جەتتىك.
ءبىر-ەكى جەرگە ادامدارىمىز جەتپەي, انا وفيتسەر باجانى دا ىسكە قوسا قويىپ ەدىك, ساپ تۇزەتىپ, ەكى-ءۇش روتا سولداتىن اكەپ وتىرعىزا قويعانى دا بار. اركەز ول: «قىزمەت ەتۋگە ارقاشان دايىنبىز! تاۋلىكتىڭ كەز كەلگەن ۋاقىتىندا, كەز كەلگەن قۇراممەن سوندا بولا الامىز» دەپ حابارلاسىپ تا قويادى, – دەپ پىقىپ ءسال-ءپال كىدىرگەندە, ءتىلشى ەمەسپىن بە:
– قازىرگى اتاۋلارىڭ «قولداۋ» كورپوراتسياسى ەمەس پە؟ – دەپ قالدىم.
– ءبىر كىتاپ شىعاراتىن «قوجاناسىر» كورپوراتسياسى اتىنا بولا كليەنت تارتىنشاقتاي بەرگەن سوڭ, اتىن وزگەرتكەنىن ەستىگەنمىن. سودان ءبىزدىڭ «دۋ قولشاپالاق» تا السىزدەۋ بولىپ, ونىڭ ۇستىنە بەدەل ارتىپ, ءورىس كەڭەيىپ دەگەندەي, سەرىكتەستىكتەن سەكىرىپ كورپوراتسيا ەتىپ «قولداۋ» دەپ وزگەرتتىك. سول-اق ەكەن بىردەن وپپوزيتسيونەرلەر حابارلاسىپ, ولاردىڭ شەرۋىنە ەكى مىڭ ادام كەرەك ەكەن, تايلى-تۇياعىمىزبەن قاتىسىپ وتكەرىپ تە بەردىك. قۇدايعا شۇكىر, قازىر مايدا-شۇيدەدەن تارتىپ ميتينگ-شەرۋ سياقتى ىرىلەرىمەن دە ىرگەمىز بىرگە.
ايتپاقشى, الىپ جۇرگەن ايلىعىڭنان التى ەسە كوپ اقى تولەيىن, ماعان ۇگىت ناسيحات, جارناما جاعىنا اگەنت بولىپ كەلسەڭ قايتەدى؟ – دەدى ول ماعان.
«...التى ەسە ايلىق...» دەگەن ءسوز ويىمنان كەتپەي قويدى. سودان دا شىعار, ءوز وزىمنەن وڭاشادا: «جاساسىن «قولداۋ» كورپوراتسياسى!» دەپ ورنىمنان اتىپ تۇردىم...
ەرسۇلتان ماعجان
تالدىقورعان
***
سولاقاي سوزدىك
وسەكشى – «شىعارماسىن» اۋىزدان-اۋىزعا تەز تاراتا الاتىن «اۆتور». 
اسابا – جاتتاعانىنان جاڭىلمايتىن كوكەك.
ماداق – ءىسىڭ تۇسەتىن ادامعا ايتىلاتىن قۋلىقپەن قۇنداقتالعان ءسوز.
جاعىمپاز – ىشكى ەسەبىن سەزدىرمەيتىن, اناۋ-مىناۋدى كوزگە ىلمەيتىن, الا-قۇلا ادەبى, وزىنە-ءوزى ادەمى پەندە.
اقشا – بايدىڭ كوڭىلىن تاباتىن, كەدەيدىڭ ميىن شاعاتىن قاعاز.
زاڭ – ارناسىن ءجيى وزگەرتىپ اعاتىن وزەن.
كەدەن – اقشا ساناپ وتىرۋعا ارنالعان بەكەت.
ادەبي سىن – ۇزاق جىلعا ۇيقىعا كەتكەن ءداۋ.
جابايى ساۋدا – قاقپاقسىز قازان.
پارا – الاقاننىڭ قىشۋىن تەز قاندىراتىن ءدارى.
قاڭعىباس – وتانى بار, وتاۋى جوق پاقىر.
جۇنىس قوقىش ۇلى
الماتى وبلىسى
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن
بەرىك سادىر
