سوندا بىزگە قويىلعان العاشقى سۇراققا جاۋاپ بەرەردە اڭگىمەنى كىتاپتىڭ زاتىنان بۇرىن اتىنان باستاۋدى ءجون كورگەن جايىمىز بار ەدى. ۇيگە كەلىسىمەن تاعى ويعا قالدىق. حاباردا ايتىلعان «شىن مانىندە قازاق ءۇشىن جاڭا ءداۋىر باستالدى» دەگەن ءسوزىمىزدى باس گازەتتىڭ بەتىندە تاراتا ءتۇسۋ قاجەت سياقتى كورىندى. نەگە دەيسىز عوي؟ نەگەسى سول, نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا ەڭبەگىن وسىلاي اتاۋ ارقىلى ءبىزدىڭ بارىمىزگە تاۋەلسىزدىكتىڭ ەل تاريحىندا الاتىن الابوتەن ورنى تۋرالى تىڭ, تەرەڭ تۇجىرىمداما ءتۇيىپ بەرىپ وتىر. ول تۇجىرىمداما ۇلتتىق تاريحىمىزدىڭ 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانىنان بەرگى كەزەڭىن, ءبىز باستان كەشىپ جاتقان قازىرگى ۋاقىتتى عانا ەمەس, بۇگىنگى, كەلەشەكتەگى, الىس بولاشاقتاعى زاماندارىمىزدى ءداۋىر دەگەن ۇلى ۇعىممەن انىقتاۋىنا كەلىپ تىرەلەدى.
لاتىننىڭ aera – باستاپقى سان ۇعىمىنان شىققان بۇل ءسوز, ياعني ەرا ۇعىمى (كىتاپتىڭ ورىس تىلىندەگى نۇسقاسى «ەرا نەزاۆيسيموستي» دەپ اتالادى) گەولوگياداعى «پالەوزوي», «مەزوزوي», «كاينوزوي» سياقتى داۋىرلەر, حرونولوگياداعى «تاس ءداۋىرى», «فەوداليزم ءداۋىرى» سياقتى ۋاقىتتىق ولشەمدەر, مۇحاممەد پايعامباردىڭ مەككەدەن ماديناعا قونىس اۋدارعان جىلىنان, ياعني حيجرادان ەسەپتەلەتىن «مۇسىلماندىق ءداۋىر» سەكىلدى جىلساناۋ ۇلگىلەرى, تاريح فيلوسوفياسىنداعى ەجەلگى ءداۋىر, ورتا عاسىرلار, جاڭا ءداۋىر سىندى عاسىرلىق كاتەگوريالار ارقىلى بۇكىل ادامزاتقا جاقسى تانىس. سونىمەن بىرگە بۇل ۇعىمدى كەي-كەيدە «زامان», «كەزەڭ», «ۋاقىت», «مەزگىل», «شاق» سياقتى ۇعىمداردىڭ بالاماسىنداي عانا ەتىپ, ء«داۋىر تالابى», ء«داۋىر رۋحى» دەگەندەي تىركەستەردى قولداناتىنىمىز دا, ء«وز ءداۋىرىنىڭ ءسوزىن سويلەدى», ء«داۋىردى سۋرەتتەدى» دەپ سيپاتتايتىنىمىز دا بار. ولارىمىز كەيدە ورىندى, كەيدە ورىنسىز شىعىپ جاتادى. مىسالى, وسى جاقىندا عانا ينتەرنەتتەن ءبىر تەلەارناداعى, بۇيىرتسا, بولاتىن وزگەرىستەردى «ەتو نوۆايا ي وچەن ينتەرەسنايا ەرا دليا تۆورچەسكيح ليۋدەي ي اۋديتوري» دەپ جالاۋلاتا جارنامالاعانىن وقىپ قالدىق. مۇنداي سوزدەر ۇعىمنىڭ اياسىن تارىلتا قاراۋدىڭ كورىنىسى ەكەنىنە كۇمان كەلتىرە قويماسسىز.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا ەڭبەگىنىڭ اتالۋى ءداۋىر ۇعىمىن ءوزىنىڭ تۇپكى مانىنە ساي بيىككە كوتەرۋىمەن, بۇل ارقىلى وسىدان 26 جىل بۇرىن باستالعان جاڭا تاريحتىڭ شىن مانىندەگى داۋىرلىك سيپاتىن ايقارا اشۋىمەن قۇندى, قاستەرلى. ەندىگى جەردە ءبىز قازاقتىڭ, قازاقستاننىڭ 1991 جىلدان كەيىنگى تاريحىن تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى دەپ قاراستىرعانىمىز ءجون بولادى. ءيا, ءسىز بەن ءبىز باستالۋىن كورىپ, باستان كەشىپ جاتقان, بالالارىمىز, نەمەرەلەرىمىز, كەيبىرىمىزدىڭ شوبەرەلەرىمىز دۇنيەگە كەلىپ جاتقان مىنا ءداۋىر – تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى. بۇل ءبىز ءۇشىن جاڭا ءداۋىر. اتىمەن جاڭا ءداۋىر. اينالاسى شيرەك عاسىردىڭ و جاق, بۇ جاعىندا ءبىزدىڭ ءبارىمىز بىردەي بۇل ءداۋىردىڭ دارا ديدارىن, سونى سيپاتىن, وزگەشە ولشەمدەرى مەن تىڭ تۇرپاتىن تولىق ءتۇسىنىپ, تەرەڭ تۇيسىنە قويمايتىنىمىز, ءتىپتى انىقتاڭقىراپ ايتساق – ويتە المايتىنىمىز تابيعي جاي. ويتكەنى تاۋلاردىڭ الىستاعان سايىن اسقاقتايتىنىنداي, بۇل ءداۋىردىڭ بۇكىل اۋقىمىن ايقىنداۋ, تۇلعاسىن تانۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر ۋاقىت اراقاشىقتىعى كەرەك ەكەندىگى كۇمانسىز. ونى شيرەك عاسىردان جاڭا اسقان تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ تۇرعىسىنان تارازىلاپ تاستاۋ, جاڭا ءداۋىردىڭ سيپاتىن جان-جاقتى اشىپ بەرە قويۋ وتە-موتە قيىن ەدى. قيىن ەدى, بىراق مۇمكىن ەدى. ەگەر ول جۇمىستى سول جاڭا تاريحتى ءوزى باستاپ, ەلى قوستاپ جاساعان, ۇلتتى وسىنداي ۇلى ىسكە, ۇلان بەلگە ۇمتىلدىرعان, ءومىردى تۇبەگەيلى وزگەرتۋگە تاۋەكەلى تۇرعان تۇلعا قولعا العاندا عانا مۇمكىن ەدى. ءدال سولاي بولعانىن كورىپ وتىرمىز.
«بۇل كىتاپ مەنىڭ ۇلى قولداۋشىم, كەمەل كەلەشەگىنە ءوزىنىڭ قازاقستاندىق جولىمەن قارىشتاعان جاسامپاز حالقىما ارنالادى!» – جاڭا ەڭبەگىنىڭ ەپيگرافىنا ەلباسىمىز وسىلاي دەپ جازىپتى. بۇكىل كىتاپتىڭ ءون بويىن وسى ىستىق لەبىز وتتاي شارپىپ تۇرعانداي. ء«بىز الەمگە جانە بولاشاق ۇرپاققا تاۋەلسىز قازاقستان اتتى جاسامپازدىقتىڭ ۇلى جەمىسىن ۇسىنا الدىق. سول سەبەپتى بۇل كەزەڭ ءبىز ءۇشىن ۇلى ءداۋىر» دەيدى اۆتور كىتاپ بەتى اشىلاتىن تۇستا. ىلە-شالا مىنانداي بەينەلى سۋرەتتى كوز الدىمىزعا كەلتىرەدى:
«تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىنىڭ بىرىندە مەن الپينيستەر توبىمەن الاتاۋدىڭ مۇزارت شىڭىن باعىندىرۋعا شىقتىم. شىڭ باسىنا تىگىلگەن, تاۋ جەلىنىڭ كۇشىمەن قۇلاش جايا جەلبىرەگەن بايراقتىڭ اسەرى ءالى كۇنگە مەنىڭ ەسىمدە...
تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى دەگەنىمىز – ۇلتتىڭ بۇرىن ءوتۋى مۇمكىن ەمەستەي كورىنەتىن شىڭىراۋدىڭ شەتىندەگى تاۋدىڭ قاتەرلى سوقپاعىمەن جۇرگەنمەن بىردەي قۇبىلىس».
ەلباسى ەڭبەگى وسى شيرەك عاسىرلىق ۋاقىت ىشىندە ءبىز باسىپ وتكەن بەلەستەردىڭ ناعىز تار جول, تايعاق كەشۋ بولعانىن كورسەتەدى, مۇنداي شىڭىراۋدىڭ شەتىندەگى قاتەرلى سوقپاقپەن تەك جانكەشتى جۇرت قانا جۇرە الاتىنىن, مۇنداي الاپات اسۋلاردان تەك جاسامپاز حالىق قانا اسا الاتىنىن ايقارا اشادى, ايشىقتى ايتادى. قازاق ەلىن العاشقى بەتتە الدان توسقان اپاتتاردىڭ ءبارىن اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساپ باققان سول ءبىر جانتالاستى جىلداردا جان ساقتاۋدىڭ جالعىز امالى ونداعان جىلدار بويى ورتالىقتىڭ شيكىزات شىلاۋى كۇيىندە عانا كەلگەن, وداق ىدىراپ, بۇرىنعى بايلانىستاردىڭ ءبارى بىرىنەن كەيىن ءبىرى بىرت-بىرت ۇزىلگەندە قايراڭدا قالعان كەمەدەي قالتاڭداپ تۇرعان ەكونوميكانىڭ ەسىن جيعىزۋ بولعانىن جازعان اۆتور: «مەملەكەت بۇكىل كۇش-جىگەرىن ەكونوميكاعا جۇمىلدىرىپ, سول تاريحي شايقاستا جەڭىپ شىقتى» دەپ ءبىر ءتۇيىپ قويادى. تاريحي شايقاس... ءيا, سول ءبىر ەستەن كەتپەس كۇندەر مەن تۇندەردە, سول ءبىر ءارى ازاپ, ءارى عاجاپ ايلار مەن جىلداردا ەلدىگىمىز ءۇشىن, ۇلتتىعىمىز ءۇشىن, حالىقتىعىمىز ءۇشىن, مەملەكەتتىلىگىمىز ءۇشىن شىن مانىندەگى شايقاس, تاريحي شايقاس ءجۇرىپ جاتقان بولاتىن. سول تۇستا ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز تارازىعا تارتىلىپ تۇرعان بولاتىن. بۇل توندىرە سويلەنگەن توتەن ءسوز ەمەس. بۇل – ۋاقىت شىندىعى. سەنسەڭىز دە سول, سەنبەسەڭىز دە سول – توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا جەر-جاھاننىڭ التىدان ءبىر بولىگىن جايلاپ جاتقان الىپ ەلگە اشارشىلىق قاتەرى تونگەن. كسرو-نىڭ كوپتەگەن ايماقتارىندا نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تالونمەن بەرىلە باستاعانىن, الايدا ۇزىن-سونار كەزەكتەردەن ول دا قۇتقارا الماعانىن اشىق ايتادى اۆتور.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ «مەملەكەتىمىزدىڭ دۇنيەگە كەلۋى», « ۇلى بەتبۇرىس», «قياعا قۇلاش سەرمەۋ», «قالىپتاسقان مەملەكەت» دەپ اتالعان ءتورت تاراۋلىق كىتابىندا تاۋەلسىزدىك تاريحىنىڭ بارلىق بەلەستەرىن باجايلاپ, ورىندالعاننىڭ ءبارىن وي ەلەگىنەن وتكىزىپ شىققان. ەلباسى كىتابىنىڭ حرونولوگيالىق ايقىندىعىن, فاكتولوگيالىق بايلىعىن, كومپوزيتسيالىق تۇتاستىعىن, ستيلدىك تازالىعىن بولە ايتۋعا بولار ەدى. ەڭبەكتە العاشقى جىلدارداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تىعىرىقتان شىعۋ, جەكەمەنشىكتى قالىپتاستىرۋ, كاسىپكەرلىككە جول اشۋ, قانداستارىمىزدى وتانعا ورالتۋدى باستاۋ, ءتىلدى تۇلەتۋ, قوعامداعى ساياسي تۇراقتىلىققا قول جەتكىزۋ, بارشا ۇلت پەن ۇلىستى ءبىر ماقساتقا بىرىكتىرۋ, كوپباعىتتى سىرتقى ساياساتتى قالىپتاستىرۋ, مەملەكەتتىك قۇرىلىس ماسەلەلەرىن شەشۋ, شەكارانى شەگەندەۋ, ەلوردانى كوشىرۋ, وزىق ەلۋلىككە ەنۋ, قايتا-قايتا قىسپاققا العان قوس بىردەي جاھاندىق داعدارىستى ەڭسەرۋ, دەموكراتيانى دامىتۋ, ساياسي جۇيەنى رەفورمالاۋ, دەموگرافيالىق ءوسىم, رۋحاني جاڭعىرۋ سياقتى سان سالالى ءىرى ىستەردىڭ ءبارى قولمەن قويعانداي ناقتىلىقپەن, عالىم دا, جۇمىسشى دا, مالشى دا, ستۋدەنت تە, مەكتەپ وقۋشىسى دا بىردەي تۇسىنە, تۇيسىنە الاتىنداي انىق ويمەن, قانىق تىلمەن باياندالىپ شىققان. ۇلكەن قارىپتەرمەن تەرىلگەن مازمۇنىنىڭ ءوزى كولەمى 500 بەتتەن استام كىتاپتىڭ تۇتاس 10 بەتىن الىپ جاتقان بۇل ەڭبەكتەگى قوزعالعان تاقىرىپتارعا جەلە-جورتا توقتالساق تا ماقالامىز گازەت بەتىن كەرىپ كەتەر ەدى.
«ماعان ءبىلىم مەن تاجىريبەنىڭ قاينار كوزىنە اينالىپ, مىنەز-قۇلقىمدى قالىپتاستىرعان, كوزقاراسىمدى كەڭەيتكەن ءومىردىڭ اۋىر ۋنيۆەرسيتەتىنەن وتۋگە تۋرا كەلدى. باسقاشا ايتقاندا, مەن مەملەكەتتىك ماڭىزى بار قيىن مىندەتتەردى شەشۋگە جانە توڭىرەگىمە ميلليونداردى جيناۋعا قابىلەتتى, جاۋاپتى ادام بولىپ قالىپتاستىم» دەپ اعىنان جارىلاتىن اۆتوردىڭ شىنايىلىعى دا اتاپ ايتارلىقتاي. ءوزىنىڭ دە ەلمەن بىرگە ەسەيگەنىن, ۇيرەنۋدەن ەشقاشان قورىقپاعانىن جازادى. جاس مەملەكەتتىڭ العاشقى ادىمدارىنداعى كەزىندە كەلەڭسىزدەۋ كورىنگەن كولليزيالاردى دا اينالىپ وتپەيدى. قايتا-قايتا ءوزىن-ءوزى تاراتقان ەكى بىردەي پارلامەنت تاعدىرىنا توقتالعاندا «ول كەزدە جوعارعى كەڭەستىڭ ۇكىمەتكە قىسىم جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بيلىك رەسۋرستارىنا يە بولعانىن جانە ىشكى, سىرتقى ساياساتقا ايتارلىقتاي ىقپال ەتە الاتىنىن ەستە ۇستاۋ قاجەت. ول مەنىڭ مەملەكەت باسشىسى ەسەبىندە ويلاستىرعان قايتا قۇرۋلارىما ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلتىرەتىن», دەپ اشىعىنا كوشەدى. راسىندا دا, ءوزىنىڭ ويىنداعىلارىن ورىنداۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن جوعارعى كەڭەستىڭ ءوزىن-ءوزى تاراتۋىنا ەلباسى نەگە كەدەرگى كەلتىرۋى كەرەك؟ «كەزىندە كەلەڭسىزدەۋ كورىنگەن كولليزيالار» دەپ وتىرعانىمىزدىڭ دا ءمانى سوندا. اشىعىن ايتايىقشى. سول تۇستا نازارباەۆ «انا جاق نە دەيدى؟», «بۇل جاق قالاي باعالايدى؟» دەپ ساياساتكەر رەتىندەگى بەت-بەينەسىنىڭ ءمىنسىز ساقتالۋىن قامداۋمەن عانا جۇرسە, ەلدىڭ بيلىك تارماقتارىنىڭ تەڭدىگىن تارازىعا سالىپ تۇگەندەپ وتىرا بەرسە, ءسويتىپ پارلامەنتتىك كەلەسى سايلاۋعا دەيىنگى ۋاقىت ارالىعىندا زاڭدىق كۇشى بار جارلىقتار شىعارۋعا مۇمكىندىك الماسا, سول ءبىر كۇردەلى كەزەڭدە ەلدى نارىقتىق دامۋ جولىنا تۇسىرگەن, تىزەگە سالعانداي ەتىپ اتقارىلعان ەكونوميكالىق رەفورمالارعا جول اشقان اتى دا, زاتى دا جاڭا زاڭداردى قابىلداۋ, قابىلداتۋ ەش مۇمكىن ەمەس ەدى. ونىڭ ەسەسىنە ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ سيپاتى باسقاشا قالىپتاسۋى ابدەن مۇمكىن ەدى. ول رەفورمالاردى زاڭدىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋگە قابىلەتتى, تىڭ تۇرپاتتى پارلامەنتتىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋىن كۇتىپ وتىرساق, ەلدىڭ دە جاڭاشا دامۋ قارقىنى كەمىندە ونشاقتى جىلعا شەگەرىلەتىن ەدى. ارينە, بۇل سوزدەر بىلايشا قاراعاندا پارلامەنت دەپۋتاتىنىڭ قالامىنان شىقپاۋعا ءتيىس ەكەندىگىن, قاي كەزدە دە ەلدە بيلىكتىڭ زاڭ شىعارۋشى تارماعى مىقتى بولۋعا تيىستىگىن بىلمەيدى ەمەسپىز, بىلەمىز. بۇل ارادا سول جىلداردا قالىپتاسقان قيىن جاعدايدا ەلباسىنىڭ قاساڭ قالىپتارعا سىيمايتىن وسىنداي توسىن قادامدارعا بارۋعا ءماجبۇر بولعانىن جانە ول قادامدار سول كەزەڭدە ءوزىن-ءوزى اقتاعانىن ايتقالى وتىرمىز. ال مەملەكەتتىگىمىز مىعىمدانىپ, بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارى كەمەلىنە كەلگەن كەزدە, اتاپ ايتقاندا, بيىلعى جىلى پرەزيدەنتتىڭ ءوزىنىڭ باستاماشىلىعىمەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما جاسالعانى, ول بويىنشا ەلباسى وكىلەتتىلىگىنىڭ ۇلكەن بولىگى پارلامەنت پەن ۇكىمەتكە بەرىلگەنى, سونىڭ ىشىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ پارلامەنتتى تاراتۋ قۇقىنان باس تارتقانى بارشاعا بەلگىلى. بيىل قابىلدانعان كونستيتۋتسيالىق زاڭ پارلامەنتتىڭ مەملەكەتتىك ىستەردەگى جانە ۇكىمەتتى جاساقتاۋداعى ءرولىن بارىنشا كۇشەيتتى, پارلامەنتكە ەكونوميكانى باسقارۋ وكىلەتتىلىگى بەرىلگەن سوڭ, ونىڭ دەربەستىگى ارتتى. ول كەز ءبىر باسقا, بۇل كەز ءبىر باسقا دەيتىنىمىز سودان.
«تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى» وتكەن جىلداردا ءبىز ءبارىمىز باستان كەشكەندى جۇيەلى باياندايتىن, ەلدە ورىستەگەن اسا كۇردەلى پروتسەستەردى تەرەڭ تالدايتىن ەڭبەك بولۋمەن قاتار, الداعى كۇندەرگە ارتىلاتىن مىندەتتەردى سارالاپ اشۋىمەن دە قۇندى كىتاپ. ء«اربىر بۋىن ءوزى ءومىر سۇرگەن ۋاقىتتى وزەكتى كەزەڭ سانايتىنى بار. بىراق مىڭجىلدىقتار توعىسىنداعى بەتبۇرىستى داۋىردە ءومىر ءسۇرۋ مارتەبەسىن ءبىزدىڭ بۋىننىڭ عانا ماڭدايىنا جازىپ وتىر. بۇل قازىرگى تولقىنعا تاعدىردىڭ سىيى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ۋاقىتتىڭ ءزىلباتپان جۇگى, تەك مۇمكىندىك قانا ەمەس, تاۋەكەلى مول قاۋىپ-قاتەر ەكەنىن دە ايتقىم كەلەدى». «ۋاقىتتىڭ ءزىلباتپان جۇگى», «تاۋەكەلى مول قاۋىپ-قاتەر» دەگەن سوزدەرگە نازار سالعانىمىز ءجون.
جالپى, كىتاپتاعى ەلباسىنىڭ تالاي ءسوزى سان الۋان ويلارعا جەتەلەيدى. «مەنىڭشە, تاۋەلسىزدىك كۇنى تەك رەسمي بەكىتىلگەن مەرەكەلىك داتا عانا بولۋعا ءتيىستى ەمەس. بۇل كۇننىڭ ودان اناعۇرلىم ماڭىزى ۇلكەن مازمۇنى بار. ول تاۋەلسىزدىك جولىنداعى كۇرەستىڭ نۇكتەسىن قويۋمەن بىرگە, ونىڭ باستالعان كۇنى دە بولادى», دەيدى نازارباەۆ. بۇل نە دەگەن ءسوز؟ اتا-بابالارىمىزدىڭ سان عاسىرلار بويىندا اق بىلەكتىڭ كۇشىمەن, اق نايزانىڭ ۇشىمەن قورعاپ قالعان اتامەكەنىندە ساۋىلداي توككەن قانى مەن تامشىلاي اققان تەرىنىڭ تولەۋىندەي بولىپ كەلگەن تاۋەلسىزدىككە 1991 جىلى اقىرى, تالىعىپ بارىپ قولىمىز جەتسە, سول كيەلى كۇرەستىڭ نۇكتەسى قويىلسا, ول كۇرەس قالايشا قايتادان باستالادى؟ كىتاپ اۆتورى بۇل ارقىلى نەنى ايتقىسى كەلىپ وتىر سوندا؟ ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل ارقىلى نازارباەۆ 1991 جىلعى 16 جەلتوقساندا بوداندىقتان بوستاندىققا ءوتۋ ءداۋىرىنىڭ تۇيىندەلگەنىن, سول داۋىرگە نۇكتە قويىلعانىن, ول كۇننەن بەرى جاڭا ءداۋىر – تاۋەلسىزدىك ءداۋىرى باستالعانىن, بۇل داۋىردە تاۋەلسىزدىكتى ورنىقتىرۋ, نىعايتۋ, مىعىمداندىرۋ, كۇشەيتۋ, قۋاتتاندىرۋ, تىككەن تۋىمىزدى زامانانىڭ قانداي جۇلقىنعان جەلىندە دە مىزعىماستاي ەتىپ تۇعىرلاندىرۋ تۇرعىسىنان كوپ-كوپ, وتە-موتە كوپ كۇرەس, ەلدىك جولىنداعى ەرەك كۇرەس كەرەك بولاتىنىن اڭعارتىپ وتىر.
انا جىلدارى ەلباسىنىڭ سۇحبات كىتابىن دايىنداۋعا بايلانىستى قابىلداۋىندا تالاي رەت بولعانىمىزدا (جۇمىستىڭ باس-اياعى ءتورت جىلعا سوزىلعان) ءبىر جولى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ: «تاۋەلسىزدىكتى كۇن سايىن, اي سايىن, جىل سايىن نىعايتۋ كەرەك, تاۋەلسىزدىكتى كۇن سايىن, اي سايىن, جىل سايىن قورعاۋ كەرەك» دەپ شەگەلەپ تۇرىپ ايتقانى بار ەدى. سولاي. كونسەڭىز دە, كونبەسەڭىز دە سولاي. باسقا امال دا قالماي تۇر. ءدۇن-دۇنيەنىڭ قايتادان دۇرلىگە باستاعانىن, الەمنىڭ قوس پوليارلى سيپاتقا قايتا ورالاتىنداي قاۋپى بار ەكەنىن ءبىلۋ ءۇشىن ءدال قازىر سۇڭعىلا ساياساتتانۋشى بولۋدىڭ ءتىپتى دە قاجەتى جوق. تەلەديداردى كورەتىن كوز بەن سونداعى ءسوزدى ەستيتىن قۇلاق جەتىپ جاتىر. سول كوز بەن سول قۇلاق بىزگە مىنا زىمىران زاماندا ءبىر كۇنگە دە بوساڭسۋعا بولمايتىنىن, مۇنايىمىز بەن گازىمىز وزىمىزبەن بىرگە ماڭگىلىك قالمايتىنىن, تاۋاردىڭ ءتۇر-تۇرىنە بوگىپ تۇرعان مىنا الەم بازارى ساپاسىز ءونىمدى المايتىنىن, ۋاقىتتىڭ جۇردەك كوشىنە ىلەسە الماعان كەز كەلگەن كاسىپورىندى, فيرمانى, زاۋىتتى سول ۋاقىتتىڭ ءوزى-اق جالمايتىنىن ۇعىندىرادى, پرەزيدەنتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىك تۋرالى قايتا-قايتا نەگە ايتا بەرەتىنىن, بۇگىن بار دا, ەرتەڭ جوق شيكىزاتتىڭ شىلاۋىنا شىرماتىلمايتىن, ونىڭ بۇلعاڭداعان باعاسىنا بايلانىپ قالمايتىن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگىن, ول ءۇشىن الدىمەن ءاربىر ادامنىڭ رۋحىنىڭ جاڭعىرۋى كەرەكتىگىن تۇسىندىرەدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا تۋىندىسى ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندە ەلەۋلى وقيعا بولىپ تابىلاتىنىن ايتقاندا ءبىز بۇل كىتاپتا تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىر-قاسيەتى, بوستاندىقتىڭ بىزگە بەرگەن باعا جەتپەس بايلىعى, مەملەكەتتىلىكتى مىعىمداۋدىڭ مول مۇمكىندىگى جەرىنە جەتە جازىلعانىنا ايرىقشا نازار اۋدارۋدى ءجون كورەمىز. جاسىراتىن ەشتەڭەسى جوق, قازىر ەگەمەندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنداعى ەلدىڭ ەسىن كەتىرگەن كەسىر-كەساپاتتار تۇرماق, بۇعانامىز بەكي باستاعان تۇستاعى تاعدىر-تالايىمىزعا سىن بولعان داعدارىستى ەڭسەرگەن كەزىمىز تۇرماق, ودان بەرگىدەگى قيىندىقتاردىڭ ءوزىن باستان كەشپەگەن جاس ۇرپاقتىڭ اراسىندا وسىنىڭ ءبارى وزدىگىنەن بولا قالعانداي, قارجى قالتامىز وزدىگىنەن تولا قالعانداي, مىڭ-مىڭداعان ۇيلەر اياق استىنان سالىنىپ, مىڭداعان شاقىرىمدىق وسى زامانعى جولدار تەزىنەن توسەلە قالعانداي كورەتىندەر, شەشىلمەگەن شارۋالاردى شەنەگەندە شيرەك عاسىردىڭ ىشىندە ءتۇيىنىن تاپپاعان ماسەلەلەر قالماۋى مۇمكىن ەمەستىگىن ەسكەرە بەرمەيتىندەر تابىلىپ قالۋى ابدەن مۇمكىن ەكەنىن ايتپاي تاعى تۇرا المايمىز. وندايلارعا پرەزيدەنتتىڭ «تاريح ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ تاعدىر-تالايىنا جاڭا مەملەكەت قۇرۋدىڭ ۇلى ميسسياسىن جۇكتەدى. اعىمنان جارىلىپ اقيقاتىن ايتسام, تاڭداۋ كوپ ەمەس ەدى – بىزگە نە جانكەشتى جاسامپازدىق جولىنا تاۋەكەل ەتۋ نەمەسە اياۋلى ارماندى اياقاستى ەتىپ, تاعدىردىڭ تالكەگىنە كونىپ, ميلليونداردىڭ كوز جاسىن ارقالاپ, تاريح تۇڭعيىعىنا كەتۋ عانا قالعان. وسىنداي الماعايىپ زاماندا بۇرىنعى كەڭەستىك ەلدەردىڭ تالايى ابدىراپ, ءارى-ءسارى كۇيگە ءتۇستى. كەيبىر جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەت باسشىلارىنىڭ شولاق ويلى بىلىكسىزدىگى حالقىن ۇلتارالىق قاقتىعىسقا, قانتوگىسكە دەيىن اپارعان ازاماتتىق سوعىسقا ۇرىندىردى. ونىڭ اقىرى ميلليونداعان جانداردىڭ قايعى-قاسىرەت, قورلىق پەن زورلىق كورىپ, بەيشارا كۇيگە تۇسۋىنە اكەلدى. قازاقستان سول قاسىرەتتىڭ ءبارىن اينالىپ وتە الدى» دەگەن سوزدەرىن ەستە ۇستاۋدىڭ ارتىق بولمايتىنىن ايتار ەدىك. سوندىقتان دا نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز كىتابىندا تىلەككە تىلەك, بىلەككە بىلەك قوسىپ, بەرەكە-بىرلىكتىڭ, ىنتىماق پەن دوستىقتىڭ ۇلگىسىن كورسەتكەن اينالايىن حالقىمىزعا, تاريحتىڭ اسا جاۋاپتى بەلەسىندە مەملەكەت تۇتقاسىن ۇستاتاتىن ادامدى ءدال تاڭداي العان, ەلىم دەگەن ەرەن ەردىڭ وزىنە سەنگەن, سوزىنە سەنگەن, ۇرانىنا ەرگەن, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى باسى ءبۇتىن بەرگەن, ءسويتىپ تۋعان وتانىن – اياۋلى قازاقستانىن بۇگىنگى كۇنىنە الەمدىك قوعامداستىقتان ءوز ورنىن ويىپ تۇرىپ العان, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى پلانەتا تاعدىرىن شەشەتىن از ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلعان مەملەكەت كۇيىندە الىپ كەلگەن قازاعىنا, بارشا قازاقستاندىقتارعا اق جۇرەگىن جارىپ شىققان اق العىسىن تالاي رەت ايتادى. حالقىنا مىندەت تە ارتادى.
«بۇگىندە بولاشاق ءۇشىن قۇلشىنا ىسكە كىرىسەتىن, جىگەرىمىزدى جانىپ, سانامىز بەن ءومىرىمىزدى وزگەرتەتىن ءسات تاعى تۋىپ تۇر. ۇلى تاريح كەمەل كەلەشەككە جەتەلەيدى», دەيدى كىتابىنىڭ سوڭىندا ەلباسىمىز.
ىلايىم, ايتقانى كەلسىن. ايتقانىن كەلتىرەيىك, اعايىن!
ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ
