بۇل كەزىندە اۋەزوۆ, مۇسىرەپوۆتەردىڭ مىڭ ويلانىپ, ءجۇز تولعانىپ بارىپ, قولىنا الاتىن جانرى – دراماتۋرگيانىڭ سالماعى جەڭىلدەپ كەتكەنىن اڭعارتسا كەرەك. ال دراماتۋرگيانىڭ ءوز سالماعىنان ايىرىلىپ قالۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟ باستى سەبەپ – تاقىرىپتىڭ جەڭىلدەپ كەتۋىندە.
تاقىرىپ دەگەنىمىزدىڭ ءوزى – ومىرلىك پروبلەمانىڭ كورىنىسى عوي. دەمەك درامالىق تۋىندىلارعا ارقاۋ بولىپ جۇرگەن پروبلەمالار كۇندەلىكتى تىرلىكتە اركىمنىڭ اۋىزىندا جۇرگەن تۇيتكىلدەردى ۇسىنۋ دەڭگەيىندە بولىپ تۇر. ارينە, ۇلكەندى-كىشىلى پروبلەمالاردىڭ قاي-قايسى دا تاقىرىپ بولا الادى. بۇل جەردەگى ماسەلە پروبلەمانىڭ اۋقىمىندا ەمەس, سول پروبلەمانىڭ تۇپكى سەبەبىن مەڭزەۋ ارقىلى ويلاندىرۋدا جاتىر. تۇپكى سەبەپ – ادام. ادام بولعاندا, شىعارماداعى كەيىپكەرلەر ەمەس, سول كەيىپكەرلەرگە نەگىز بولعان ءسىز بەن ءبىز. ولاي بولسا, درامالىق تۋىندى كەز كەلگەن پروبلەمانى تۋىنداتاتىن دا, شەشە الاتىن دا ءسىز بەن ءبىز ەكەنىمىزدى اڭداتۋى قاجەت.
وكىنىشتىسى, بۇگىنگى پەسالاردا ۋاقىت ولتىرۋگە ارنالعان سەريال مەلودرامالارعا ءتان سيپاتتار ءجيى كەزىگەدى. ياعني الدەبىر ايانىشتى وقيعانى ارقاۋ ەتۋ ارقىلى ايانىش سەزىمىنە اسەر ەتۋ, نە بولماسا وقيعانىڭ شەشىمىنە جەتكەنشە ۇزدىكتىرىپ قوياتىنى سياقتى. مۇنداي تاسىلدەر وقىرماننىڭ (كورەرمەننىڭ) قىزىعۋشىلىعىن كۇشەيتەرى انىق, الايدا جان دۇنيەسىنە اسەر ەتە المايدى. وقىرمان الگىندەي جايتتەردى سىرتتاي قىزىقتاپ, قالىس قالادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قىزىقتادى, ۇمىتتى.
ناعىز دراماتۋرگياداعى پروبلەما بەينەلەر ارقىلى ويلاندىرۋى شارت. درامالىق شىعارماداعى بەينەلەر جىلاتا ما, كۇلدىرە مە, قالاي بولعاندا دا, تۇپتەپ كەلگەندە ءومىر ءتۇزىلىمىنىڭ تەرەڭىنە, ادام قارىم-قاتىناسىنىڭ كۇردەلىلىگىنە, ادام بولمىسىنىڭ قاراما-قايشىلىعىنا بويلاتۋى شارت. سول ارقىلى ءسىز بەن ءبىزدى ءوزىمىزدىڭ كۇندەلىكتى تىرلىگىمىزگە, ءوز جاراتىلىسىمىزعا ءبىر ءسات بولسا دا ويلانا قاراۋعا سەبەپشى بولۋى ءلازىم. ويلانۋ ارقىلى ءار ادام وزىندەگى باردى جەتىلدىرە تۇسەدى, جەتپەي جاتقانىن تولىقتىرا تۇسۋگە تالپىنادى. بۇل دەگەنىمىز – تۇتاستاي قوعامنىڭ دامۋىنا قىزمەت ەتۋ دەگەن ءسوز. ويتكەنى قوعام – ءسىز بەن ءبىز.
دەمەك, قازىرگى دراماتۋرگيامىزدان نەشە الۋان پروبلەمالاردى ۇشىراستىرۋعا بولعانمەن, سولاردىڭ تۇپكى سىرىن سەزىنۋگە, تۇسىنۋگە باعىتتايتىن شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرگە ارەدىك قانا كەزىگەمىز.
قازىرگى دراماتۋرگيادا كوپتەگەن اۆتورلارعا تىزگىن ۇستاتپاي جۇرگەن مىنەزدى ماسەلە – ءسوز قولدانۋ شەبەرلىگى.
اتالمىش ماسەلەنىڭ مىنەزدى بولاتىن سىرى دراماتۋرگيانىڭ ءارتۇرلى كەيىپكەرلەردىڭ سان قيلى قارىم-قاتىناسىن بەينەلەۋىنە قاتىستى. ياعني درامالىق شىعارما كەيىپكەرلەردىڭ ءسوزى ارقىلى ءومىر بەينەسىن تۋىنداتادى. ال كەيىپكەرىمىز – مىنەز, وي, سەزىم, ەموتسيالاردىڭ تۇتاسۋى. كەيىپكەرگە ءتان وسى قاسيەتتەر ارەكەتتەرگە تۇرتكى بولادى. سول سەبەپتى دراماتۋرگيادا كەيىپكەر ءتىلى شەشۋشى ءمان يەلەنەدى.
وسى تۇرعىدان كەلگەندە, بۇگىنگى دراماتۋرگياداعى ءسوز توڭىرەگىنەن تومەندەگىدەي جايتتارعا نازار اۋدارۋ ورىندى.
ونىڭ ءبىرى – قارابايىرلىق, جۇتاڭدىق. ءتىل جۇتاڭدىعىنىڭ ەكى سەبەبى بولۋى مۇمكىن. ءبىرىنشىسى – بۇگىنگى جۇرت تۇسىنبەي قالادى دەپ ويلاۋ, ەكىنشىسى – اۆتوردىڭ ءوزىنىڭ ءتىل بايلىعىنىڭ ازدىعى.
كەلەسى ءبىر كەمشىلىك – باق تىلىندە سويلەپ كەتۋ. مۇنىڭ سىرى – كۇندەلىكتى وقىپ, ەستىپ جۇرگەن سوزدەردىڭ قالام ۇشىنا وڭاي ورالا كەتۋىندە جاتسا كەرەك. الايدا ءتۇرلى مىنەزدى كەيىپكەرلەردىڭ بۇل ۇلگىدە سويلەۋى ومىردەگى سويلەۋ تىلىمەن سايكەسە بەرمەيتىنى انىق.
تاعى ءبىر وسالدىعىمىز – شامادان تىس ويشىلدانۋ. مۇنداي جاعداي تەرەڭ ويلى, جۇمباق مازمۇندى دۇنيە تۋعىزسام دەگەن نيەتتەن شىعاتىن بولسا كەرەك.
ەندىگى ءبىر كەمشىلىگىمىز – كەيىپكەر ءسوزىنىڭ ءوز ۋاقىتىمەن ورايلاسپاي جاتۋى. انىقتاي ايتقاندا, تاريحي شىعارماداعى كەيىپكەر اۋزىنا بۇگىنگە ءتان ءسوزدىڭ سالىنۋى, بۇعان كەرىسىنشە, زامانداس كەيىپكەردىڭ بۇرىنعى داۋىرلەردە قولدانىلعان ءتىل ۇلگىسىندە سويلەپ كەتۋى. بۇلاردىڭ ەكەۋى دە شەبەرلىك نىشانى ەمەس. سەبەبى ءبىرىنشى كەمشىلىك اۆتوردىڭ ءوزى تاقىرىپ ەتىپ وتىرعان تاريحي داۋىردەگى ءسوز قولدانۋ ەرەكشەلىكتەرىن بىلە بەرمەيتىنىن تانىتسا, ەكىنشى كەمشىلىك اۆتوردىڭ اسىرە دىلمارسۋعا قۇمارلىعىن اڭعارتادى.
ارينە, اڭداعانىڭدى ورتاعا سالۋ دا ابزال. ايتكەنمەن, ەڭ جاقسى سىنشى – اۆتوردىڭ ءوزى. ءار دراماتۋرگ ءوز شىعارمالارىنا تاعى ءبىر ءۇڭىلىپ, ءسوز بولعان كەمشىلىكتەردىڭ ءوز تۋىندىلارىندا ۇشىراساتىن-ۇشىراسپايتىنىن ءبىر ەكشەپ وتسە, اۆتور ءۇشىن ەڭ ءادىل سىن سول بولماق. تەك بۇل ءۇشىن اۆتوردىڭ ءوزى شامشىلدىققا بوي الدىرماي, وزىنە وزگەنىڭ كوزىمەن قاراي الاتىن قاسيەتكە يە بولسا, جەتىپ جاتىر.
كەنجەباي احمەتوۆ
