ول تۋرالى الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ناتيجەلەرى نە دەيدى؟
ۇكىمەت "ەگەمەن قازاقستاننىڭ" اپتالىق قوسىمشاسى
الەمنىڭ قيىلىسار ءبىر نۇكتەسى
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قارقىندى دامۋى شەتەلدىك ازاماتتار مەن مەملەكەتتەر تارابىنان ۇلكەن ىقىلاس اۋدارتۋدا. ءبىزدىڭ قازاقستان – بۇل ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ جۇرەك تۇسىندا ورنالاسقان ۇلكەن ەل. سوندىقتان مۇندا ەجەلگى الەم مەن قازىرگى دۇنيە, شىعىس پەن باتىس كورشى ورنالاسقان دەپ ايتۋعا بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاقستان-2030» دامۋ ستراتەگياسىندا «ءبىز ءوزىمىزدى الەمنىڭ جانە بۇكىل پلانەتانىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە سەزىنەمىز» دەپ اتاپ كورسەتكەنىندەي, وسىنداي گەوگرافيالىق قولايلى ورنالاسۋ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ماسەلەلەرگە قاتىسۋى مەن ىقپالى جىل وتكەن سايىن ارتىپ كەلە جاتقاندىعى انىق بايقالىپ وتىر. «ساپا» تۋريستىك جوباسىنا قاتىسۋشىلار وسى ماسەلەگە ءمان بەرىپ, بىرقاتار الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر ناتيجەسىن العا تارتتى. وسىعان نازار اۋدارىپ كورەيىك.تاريحىمىز تۋريزم اياسىندا
قازىرگى زاماندىق تۋريزم يندۋسترياسىنداعى اعىمداردىڭ ءبىرى ءونىمنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى مەن قايتالانباستىعى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا تۋريستەردى وزىنە تارتۋشى ءاربىر ەل ءبىرىنشى كەزەكتە ءوز ەرەكشەلىكتەرىن جارقىراتىپ العا شىعارعىسى كەلەدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلى ىشىندە الەمگە تۋريزم سالاسىنداعى برەندتەرمەن بەلگىلى بولا باستاعان قازاقستاننىڭ دا وسى باعىتتا ۇسىناتىن دۇنيەلەرى بارشىلىق. قازاقستاننىڭ كوپ عاسىرلىق تاريحى بار. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا كوشپەندى ءمادەنيەت پەن وتىرىقشى وركەنيەت ءبىرتۇتاس بىرلىكتە كورىنىس بەرەدى. ەۋرازيالىق كونتينەنتتە شىعىس پەن باتىس اراسىندا ورنالاسقاندىقتان ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك ءمۇمكىندىكتەرى دە جىل ءوتكەن سايىن ارتا تۇسۋدە. وسى ماسەلەگە بايلانىستى, ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى 2030 جىلعا دەيىنگى قازاقستاننىڭ دامۋ ستراتەگياسىندا بىلاي دەپ اتاپ كورسەتكەن بولاتىن: «ءبىزدىڭ بابالارىمىز تۇركى حالىقتارىنىڭ تۋىسقاندىق بىرلەستىگىندە بۇل ماڭىزدى ستراتەگيالىق فاكتوردى وزدەرىنە ءتيىمدى جاعدايدا پايدالانا ءبىلدى: اتى اڭىزعا اينالعان جىبەك جولىنىڭ بويىمەن ەۋروپالىق جانە ازيالىق ەلدەر اراسىندا ساۋدانىڭ كەڭ ارناسىن ۇيىمداستىردى. بۇگىنگى كۇنى ءبىز وڭىردەگى كورشى ەلدەرمەن بىرلەسە وتىرىپ جانە الەمدىك قاۋىمداستىقتىڭ قولداۋىمەن وسى جولدى قايتا قالىپتاستىرۋ ۇستىندەمىز. بولاشاقتا ەۋروپا مەن ازيا اراسىندا ساۋدا جۇيەسى, قارجى اعىنى جانە ادامداردىڭ قوزعالىسى ارتا بەرەتىندىگى انىق». ەلباسىمىز اتاپ كورسەتكەن وسى ماسەلەدەن ەلىمىز ۇلكەن ءۇمىت كۇتۋدە جانە ءارتۇرلى ەكونوميكالىق ارنالاردىڭ باسىن قوسا وتىرىپ, وسى ماقساتتا ۇلكەن ىستەردى ۇيىمداستىرۋدا. سونىڭ ءبىرى تۋريزم سالاسى بولىپ تابىلادى.كوپقىرلىلىق پەن اركەلكىلىك
قازاقستان وزىندىك تابيعي-گەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرگە يە. سولتۇستىكتە – اق قايىڭدار الابى قاراعايلى ورماندارمەن قاتار قونىس تەپكەن. ورتالىقتا شەتسىز-شەكسىز كەڭ دالا شوقىلار مەن بەلدەرگە بارىپ ۇلاسادى. شىعىس پەن باتىستا اعىندى تازا وزەندەر, كولدەر مەن تەڭىزگە بارىپ قوسىلادى. وڭتۇستىكتە عاسىرلىق شىرشالار تاۋلاردىڭ باسىنا دەيىن ورمەلەپ شىققان. وسىنىڭ بارلىعى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە تۋريزمنىڭ بارلىق تۇرلەرىن – تانىمدىق, كوڭىل كوتەرۋ, ەتنيكالىق, ەكولوگيالىق, ساۋىقتىرۋشىلىق, بالالار, سپورتتىق, اڭشىلىق, اتپەن سەرۋەندەۋ, قىزىقتى وقيعالىق تۇرلەرىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇگىنگى كۇنى تۋريستەر ءۇشىن ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىز اۋماعىندا 700-دەن استام مارشرۋتتار ۇسىنىلادى. وسىنداي ەلىمىزدىڭ تابيعي ەرەكشەلىكتەرى مەن گەوگرافيالىق تۇرعىدان قولايلى ورنالاسۋىن ەسكەرە كەلە ەلىمىزدىڭ پرەزيدەنتى مۇنى دامۋدىڭ ۇلكەن مۇمكىندىگى دەپ اتادى. الەمدىك جاھاندانۋدىڭ ەكونوميكالىق جانە ساياسي ۇدەرىستەرى بۇل فاكتوردى دامۋدىڭ ەڭ ماڭىزدى بەلگىلەرى قاتارىندا بارعان سايىن العا جىلجىتۋدا. دارحان جەر, بايتاق دالا قازاقستان ءوزىنىڭ شيكىزاتتىق رەسۋرستارىمەن الەمدەگى ەڭ باي ەلدەردىڭ قاتارىندا اتالادى. ماسەلەن, مەندەلەەۆ كەستەسىندە كورسەتىلگەن 105 ەلەمەنتتىڭ 99-ى قازاقستان جەرىندە كەزدەسەدى. كومىر قورى جونىنەن قازاقستان الەمدەگى الدىڭعى قاتارلى ون ەلدىڭ ءبىرى. كومىر ءوندىرۋ جونىنەن تمد-دا رەسەيدەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر. قازاقستان مۇنايدىڭ بارلانعان قورى بويىنشا الەمدە سەگىزىنشى ورىندا تۇر. كومىرسۋتەگى قورلارىنىڭ بولجامدى كورسەتكىشتەرى 12-17 ميلليارد توننا دەپ باعالانادى. رەسپۋبليكامىزدا الەمدەگى ۋران قورىنىڭ ءمولشەرمەن العاندا بەستەن ءبىر بولىگى شوعىرلانعان جانە ۋراننىڭ بارلانعان قورى بويىنشا الەمدە اۆستراليادان كەيىن ەكىنشى ورىن الساق, ونى ءوندىرۋ كولەمى جونىندە ءبىرىنشى ورىنعا كوتەرىلىپ وتىرمىز. قازاقستان استىعى الەمنىڭ 40-تان استام ەلىنە ەكسپورتتالادى. وسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز الەمدەگى استىق ەكسپورتى جونىنەن كوشباسشىلار قاتارىنان كورىنۋدە.تۇراقتىلىق پەن ورنىقتىلىق
قازاقستان ىشكى ساياسي جاعدايىنىڭ تۇراقتىلىعى جانە حالىقارالىق قاتىناستارداعى ورنىقتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر بويىنشا رەسپۋبليكا اۋماعىندا 130-عا جۋىق ءارتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ءومىر سۇرۋدە. ەلىمىزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسىن جاريالاعان كەزدە نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندىقتاردىڭ تولەرانتتىلىعى مەن تاتۋلىعىن اتاپ كورسەتتى. مۇنى قازىر كوپتەگەن شەتەلدىكتەر قۋاتتاپ وتىر. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىنداعى جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك مونيتورينگ قازاقستاندىقتاردىڭ 90 پايىزى ەلدەگى ەتنوسارالىق جاعدايدىڭ كوڭىلگە قونىمدى جانە تىنىشتىقتا ەكەنىن بىلدىرگەندىگىن ايقىندادى. سونىڭ ىشىندە سۇراۋ سالىنعانداردىڭ 89,4 پايىزى ۇلتارالىق قاتىناستىڭ جاقسارا تۇسكەندىگىن مالىمدەپتى.دامۋداعى قارقىندىلىق
بۇكىلالەمدىك بانكتىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, قازاقستان ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىق جونىنەن دۇنيە جۇزىندەگى 20 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. ال ەلگە كەلگەن شەتەلدىك تىكەلەي ينۆەستيتسيالاردىڭ جان باسىنا شاققانداعى كولەمى جونىنەن تمد بويىنشا ءبىرىنشى ورىن الادى. حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاقسارۋ جانە وتاندىق ەكونوميكانىڭ وڭ اعىممەن دامۋى ەلىمىزدەگى تۋريستىك بيزنەستىڭ جۇيەلى تۇردە دامۋىنا سەنىمدى العىشارتتار قالىپتاستىرىلىپ وتىر. قازاقستان 1993 جىلدان باستاپ بۇكىلالەمدىك تۋريستىك ۇيىمنىڭ تولىق مۇشەسى بولىپ تابىلادى. كوپتەگەن ەلدەردىڭ ۇكىمەتتەرى ءبىزدىڭ ەلىمىزدى ۇلكەن تۋريستىك الەۋەتى بار سەنىمدى ارىپتەس رەتىندە باعالايدى. سوندىقتان تۋريزم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى كەلىسىمدەر سانى جىلدان-جىلعا ارتا تۇسۋدە. ەلىمىزدىڭ تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, 2008 جىلدان باستاپ قازاقستاندا ءتۋريزمنىڭ بارلىق سالالارى جۇيەلى جانە ورنىقتى تۇردە دامۋ ۇستىندە. تۋريستىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ جالپى كولەمى وتكەن جىلى 11,1 پايىزعا ارتىپ, 73,1 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا 1500-دەن استام تۋريستىك ۇيىمدار جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ الەمنىڭ 80 ەلىندە شەتەلدىك ارىپتەستەرى بار. ونىڭ ۇستىنە قازىر قازاقستاننىڭ الەمنىڭ بارلىق ەلدەرىمەن اۋەارالىق بايلانىسى جولعا قويىلعان. حالىقارالىق ۇشۋلاردى وتاندىق جانە حالىقارالىق جەتەكشى اۆياكومپانيالار جۇزەگە اسىرادى.قوناقجايلىلىق
قازاقستاندا ءارتۇرلى ساناتتاعى 372 قوناق ءۇي جۇمىس ىستەيدى. ولارعا ءبىر مەزەتتە 32 876 ادامدى سىيدىرۋعا بولادى. سونىڭ ىشىندە الماتىداعى 25 قوناق ۇيدە 4950 ورىن بار. ەلىمىزدىڭ جاس استاناسىندا 60-تان استام قوناق ءۇي جۇمىس ىستەسە, ولاردا ءبىر مەزەتتە 5000-نان استام ادامدى قابىلداۋعا بولادى. استاناداعى قوناق ۇيلەردىڭ باسىم كوپشىلىگى شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ قولىندا. مۇنىڭ ءوزى ەلوردانىڭ بيزنەس احۋالىنا جاعىمدى ىقپال ەتۋدە. ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر بويىنشا, شەتەلدىك قوناقتار نەگىزىنەن سەرۆيستىك قىزمەتتىڭ كوپتەگەن تۇرلەرىن كورسەتە الاتىن 5 جۇلدىزدى قوناق ۇيلەردە ورنالاسۋدى قالايدى. 2010 جىلدان باستاپ ولاردا قىزمەت كورسەتىلگەن تۋريستەر سانى ەلەۋلى تۇردە ارتىپ وتىر. ال شەتەلدەرگە شىققان قازاقستاندىقتار كوبىنە 3 جۇلدىزدى قوناق ۇيلەرگە ورنالاسادى ەكەن. ونىڭ ۇستىنە سوڭعى جىلدارى رەسپۋبليكا ازاماتتارى قازاقستاننىڭ ءوز اۋماعىن ءجيى ارالايتىن بولىپ ءجۇر. ماسەلەن, 2010 جىلى ءتۋريزمنىڭ وسى تۇرىنە قاتىسۋشىلار سانى 10,3 پايىزعا ۇلعايىپتى.بولاشاققا دەگەن سەنىم
الەمدىك دامۋ ورتالىقتارىنىڭ قيىلىسقان تۇسىندا ورنالاسا وتىرىپ, ءبىز وتاندىق ونىمدەردى وتكىزۋدە ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە يە بولا الامىز. ەلباسىنىڭ اتاپ كورسەتكەنىندەي, مۇنىڭ ءوزى ەل دامۋىنا سەنىمدى العىشارتتاردى قامتاماسىز ەتەدى. وسى جاعداي ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا دا وڭ ىقپال ەتۋدە. ينۆەستيتسيالىق تۋريستىك جوبالار ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرلەرىندە ازىرلەنۋ جانە ىسكە قوسىلۋ ۇستىندە. ماسەلەن, الماتى وبلىسىنداعى قاپشاعاي سۋ قويماسىنىڭ جاعالاۋىنان «جاڭا ىلە» حالىقارالىق تۋريستىك ورتالىعى سالىنىپ جاتسا, «بۋراباي» كۋرورتتىق ايماعى, جامبىل وبلىسىنداعى تالاس الاتاۋىندا ورنالاسقان «كوكساي» ودان ءارى دامىتىلۋدا. استانادا, اقتاۋ, وسكەمەن, كوكشەتاۋ قالالارىندا «استانا-نەدۆيجيموست» قوناق ۇيلەر جەلىسى وركەن جايۋدا. «بالقاش-نۇرسايا» حالىقارالىق ساۋىقتىرۋ-تۋريستىك ورتالىعىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. وسىنداي تۋريستىك جوبالار ءتىزىمىن كوپتەپ كەلتىرە بەرۋگە بولادى. ەلىمىزدىڭ تۋريزمگە اشىقتىعى 2010 جىلى وسى سالاداعى ينۆەستيتسيانى 58,3 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ مۇمكىندىگىن بەردى. ءبىر جىلدىڭ وزىندە عانا سالاعا 194,6 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا كەلدى. وتكەن جىلى تۋريستىك يندۋستريانىڭ كىرىسى 56 پايىزعا ارتىپ, 122 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. ودان تۇسەتىن بيۋدجەتتىك ءتۇسىم 4,8 ەسە ءوسىپ, 39,66 ميلليارد تەڭگە بولدى. مىنە, وسى تسيفرلاردىڭ ءوزى قازاقستاندا ءتۋريزمنىڭ جىلدان-جىلعا كەڭىنەن قانات جايىپ كەلە جاتقاندىعىن كورسەتەدى. سۇڭعات ءالىپباي.
