اسىرەۇلتشىلدار بيلىكتەن قولداۋ كورەتىندەي

رەسەيدە ءوزىنىڭ ويىن دا, پىكىرىن دە جاسىرمايتىن اسىرەۇلت­شىل­دار ەل استاناسىندا, راس ماسكەۋدىڭ ورتاسىندا ەمەس, ونىڭ شەتىندە «رۋسسكي مارش» دەپ اتالاتىن شەرۋىن وتكىزدى. ءسوز ءجۇ­زىندە بيلىك ولاردى قولدامايمىز دەسە دە, ولاردىڭ جوسىق­سىزداۋ ارەكەتتەرىنە توزىمدىلىك كورسەتىپ وتىر. بۇل ەلدە 4 قا­­­راشا حالىق ءبىر­­لى­گىنىڭ كۇنى سا­نا­لا­دى. ءدال وسى كۇ­نى سول حالىق بىرلىگىنە قارسى ارەكەت جا­سالىپ جاتسا, نە­گە وعان تىيىم جا­­سالمايدى دەي­سىڭ. قيسىن بو­يىن­شا وسى كۇنى حا­لىقتاردىڭ بىرلىگىنە ارنالعان شا­رالار وتۋگە ءتيىس قوي. ءار ۇلت­تىڭ وكىلدەرى باسقوسىپ, ىنتى­ماق­قا باستايتىن ءاڭ­گىمە ايتسا, جاراسپاي ما؟ جاراسار ەدى. نە جاسىراتىنى بار, بۇل ەلدە ۇلت ماسەلەسى تالاي عاسىردان بەرى بارىنشا وتكىر بولىپ كەلدى. وتكىر دەگەندە, اسىرەسە, كىشى حالىقتار ءۇشىن وتكىرلەۋ. ۇلت­شىل­دىق ۇستەم­دىك قۇ­رىپ, ەلدىڭ شەنەۋنىك قاۋى­مى باسقا كىشى حا­لىق­تارعا وكتەم­دىك جاسادى. راس, ەلدىڭ زيالى قا­ۋىمى ىشىندە بۇل ساياساتتى قاتتى ايىپ­تاعاندارى دا كەزدەستى. وسىناۋ ءجونسىز ساياساتتىڭ سالدارى كسرو كۇيرەپ, ورنىنا ءتا­ۋەلسىز ەلدەر پايدا بول­عاندا دا جالعاسىپ جاتتى. ۇلت­شىل-پا­ت­ريوت­تار دەگەندەر پايدا بولىپ, ءوز ۇلت­تارىنىڭ ارتىق­شى­­لىعىن, قۇقى جو­عارىلىعىن اي­تىپ, شۋلاي باستادى. شۇكىر­شىلىك دەيتىن ءبىر ءجايت, ازىرگە بۇل جو­سىقسىز ايقايلار مەملەكەتتىك ساياساتقا اينالا قويعان جوق. ەندى ماسكەۋدەگى جاعدايعا ورال­ساق, ماسكەۋدىڭ شەتكى اۋ­دانى ليۋب­لينوعا جينالعان الا­شۇ­بار ۇلت­شىلدار (سكينحەدتەر, ناتسيونال-سوتسياليستەر, ناتسيونال-دەموكراتتار, ۇلتشىل فاناتتار) ورىس يمپەريا­سىنىڭ قا­را-سارى-اق ءتۇستى تۋىن كوتەرىپ شى­عىپ, ءبىر-ءبىرىن قۇتتىقتاپ, «ال­­عا, ورىستار!», «رەسەي – ورىس­تار ءۇشىن!», «ماسكەۋ – ماسكەۋلىكتەر ءۇشىن!» دەپ ۇران­داتىپ, شۋلاستى. ولاردىڭ ءسوز­دەرىنە, ۇران­دا­رىنا تۇسىنىكتەمە بەرىپ جاتۋدىڭ قا­جەتى جوق. مۇ­نىڭ استام ۇلت­شىل­دىق­تىڭ كو­رىنىسى, بۇ­رىن دا جەر-جەردە ورىن العان ۇلت­ارالىق قاقتى­عىس­تاردىڭ جالعاسى ەكەندىگى داۋسىز. ورىس ۇلت­شىل­­دارىنىڭ شەرۋىنە ءارتۇرلى باعا بەرىلىپ جا­تىر. ءبىراز سا­راپشىلار ەلدە قالىپتاسىپ وتىر­عان الەۋمەتتىك ماسەلەلەر­دەن جۇرتشىلىق نازارىن باس­قا­عا بۇ­رۋ ءۇشىن رەسەي باس­شىلىعى وسى­ناۋ اسىرەۇلتشىل­دار­دىڭ ارە­كەت­تەرىن قات­­تى شەكتەمەۋ ارقى­لى ولار­عا قولداۋ كورسەتىپ وتىر دەگەنگە توق­تايدى. اسىرەسە, اشىق ۇلت­شىل­دىق ارانداتۋلاردى ايت­پا­عاندا, «فاشيستىك ويىندارعا» جول بەرمەۋگە بولار ەدى عوي دەيدى ولار. ءبىرازدان بەرى بۇل ەلدە بيلىك­تەگىلەردىڭ تۇسىنىكسىزدەۋ ۇلتتىق سايا­ساتى ۇلتارالىق, ەتنوسارا­لىق قا­رىم-قاتىناستاردى ۋشىق­تىرىپ وتىر­­عانى بەلگىلى. فۋتبول فانات­تارىنىڭ اراسىنداعى قاقتىعىسقا دا ەتنوستىق سيپات بەرۋ جاستار ارا­سىندا ۇلتشىل­دىق كوڭىل-كۇيدى قوز­دىرعانى بولاتىن. ەل باسشى­لارىنىڭ ەل حالقىن اي­ماقتارعا بولگەندەي اڭگى­مە­لەرى وتقا ماي قۇيعانداي بولعان. ءاسى­رەسە, اسىرە­ۇلت­شىلدار­دىڭ كاۆ­كاز­دىق­تارعا, تاياۋ شەتەلدەردەن كەلگەندەرگە قىر كورسەتۋ ارە­كەت­تەرى جيىلەگەنى شىن­دىق. وسىن­دايدا ەل باس­شى­لىعى وسى­ناۋ جوسىقسىزدىققا قار­سى ءپار­مەن­دى شارالار قول­دانۋ­عا ءتيىس قوي دەي­سىڭ. بىراق ونىڭ اڭعارىلا قوي­ماي­­تىنى وكىندىرەدى. جامان ادەتتىڭ جۇققىش بو­لا­­تىنى بار. كەشەگى كۇنى اعا سا­نا­عان ۇلتتىڭ, حالىقتىڭ, ەلدىڭ باسقا حالىق­تارعا قارسى ءجونسىز­دەۋ ارە­كەت­­تەرىن تاۋەلسىزدىك ال­عان ەلدەردەگى بەلگىلى ءبىر توپ­تار­دىڭ دا قاي­تالاعىسى كەلەتىنى بار. ولار دا «جەتەكشى» ۇلت بول­عى­سى كەلەدى, بىرەۋلەردى تۇقىر­تىپ, ولاردان جو­عارى تۇرعىسى كەلەدى. تاريح مۇن­داي ارە­كەتتەر­دىڭ بولاشاعى جوق­تىعىن تالاي دالەلدەگەن. بىرەۋدى تومەندەتۋ ارقىلى ەشكىم دە بيىككە كوتەرىلە المايدى. نيكاراگۋا تاعى دا ورتەگانى تاڭدادى ارقاشاندا وزدەرىندەگى توسىن وقيعالارىمەن الەمدىك ساياساتتا كورىنىپ قالاتىن نيكاراگۋاداعى پرەزيدەنت سايلاۋىن­دا بۇگىنگە دەيىن بيلىكتە بولعان دانيەل ورتەگا جەڭىسكە جەت­تى. سايلاۋشىلاردىڭ 60 پايىزدان استامى وعان داۋىس بەردى. قاي ەلدە ساي­­لاۋ وتپەي جا­تىر, وندا كىم پرەزيدەنت بولىپ سايلانباي جاتىر, ءبا­رىن  ايتا بە­رۋ مىندەت تە ەمەس. بۇل ەلدەگى ساي­لاۋعا توقتا­لۋى­مىزدىڭ بىرنەشە سەبەبى بار. ەڭ الدىمەن, جو­عارىدا ايتقانداي, ەلدىڭ دە وزگەشەلىگى بار, ال ونىڭ پرەزيدەنتى الەمدىك ساياساتتا كورىنىپ جۇرگەن ادام. بىرەۋگە جاعادى, بىرەۋگە جاقپايدى. وزىنە ءسوز دە كوپ ەرەدى. سوڭعى كەزدە وسى سايلاۋدا جەڭىلەدى دەگەن ءسوز دە ءبىراز ايتىلعان. جەڭىلگەن جوق, ايقىن باسىم­دىلىقپەن جەڭدى. ونىڭ نەگىزگى قارسىلاسى, ءبىراز ادام جەڭىسىنەن ءۇمىت ەتكەن «تاۋەلسىز ليبەرال­دىق پارتيا» وداعىنىڭ كوسەمى فابيو گادەا 30 پايىز­دان ءسال عانا اسىرىپ داۋىس الدى, ءۇشىن­شى ۇمىتكەر ليبەرال-كونستيتۋ­تسيالىق پارتيانىڭ كانديداتى ارنالدو الەمان ۇلەسىنە تيگەنى – التى-اق پايىز. حالىققا ورتەگا نەسىمەن جاقتى دەگەندە, ەڭ الدىمەن, كوپشىلىككە كوپ ۇناعان ونىڭ سولشىل-تسەنتريستىك ەكونوميكا­لىق ساياسات جۇرگىزگەنى. ول حا­لىقتىڭ ەڭ ءالسىز, كەمباعال توبى­نا ايتارلىقتاي ماتەريال­دىق كو­مەك كورسەتتى. سونىمەن بىرگە بيز­نەستىڭ ەركىن دامۋىنا دا جاعداي جاسادى. ءسويتىپ, ەل ەكونوميكاسى ايتارلىقتاي بيىك دەڭگەيگە كوتە­رىلدى, بىلتىرعى جىلى ءتورت پايىزدىق وسىمگە جەتتى. سويتسە دە, حالىق ورتەگانى ەل تاۋەلسىزدىگى جولىندا قاجىر­لى كۇرەس جۇرگىزگەن, ديكتا­تۋرانى جويىپ, دەموكراتيالىق ءۇردىستىڭ قالىپتاسۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان قايراتكەر رەتىندە بىلەدى. ول نەگىزىن قالاعان ساندينيستىك ۇلت­تىق-ازاتتىق ماي­دا­نى كوپشىلىك قول­دا­ۋىنا يە بولىپ وتىر. وسى پرەزيدەنتتىك سايلاۋمەن قوسا وتكى­زىل­گەن پارلامەنت سايلاۋىندا دا ساندينيستەر 61 پايىز داۋىس جيناپ, جە­ڭىسكە جەتتى. بۇگىنگى جەڭىس – ورتەگانىڭ ءۇشىنشى جەڭىسى. 1985-90 جىل­داردا دا ەل پرەزيدەنتى بولعان. العاشقى كەزىندەگى اسىعىستاۋ قادامدارىنداعى شالىس باسۋلا­رى سىنعا دا ۇشىرادى. سونىڭ سالدارىنان كەزەكتى پرەزيدەنت سايلاۋىندا جەڭىلگەن بولاتىن. سوندا جەڭىلىستى پاراساتتىلىق­پەن مويىنداپ, وزىنەن كەيىن بيلىككە كەلگەن وڭشىلدار مەن تسەنتريستەرگە وپپوزيتسيا بولىپ, سايا­سي كۇرەستىڭ ءادىس-ايلالارىن مەڭگەردى. ءسويتىپ, ارادا 16 جىل وتكەندە قايتا بيلىككە جەتتى. ەندى تاعى دا جەڭىسكە جەتىپ وتىر. سول جەڭىستىڭ تاعى ءبىر سىرى – ول ەل تانىعان تۇلعا. كەيدە ونىڭ اۆتوريتارلىق باسقارۋ ءستيلى سىنعا ۇشىراسا دا, بۇقارا حالىق وعان كەشىرىممەن قاراي­دى. ونىڭ ۆەنەسۋەلانىڭ الىس-شالىس قادام جاسايتىن پرەزيدەنتى ۋگو چاۆەسپەن دوستىعى دا تاڭداندىرادى. رەسەيمەن دە قارىم-قاتىناسى جاقسى. ابحازيا مەن وسەتيانى رەسەيدىڭ ەڭ جاقىن ەلدەرى تانىماعاندا, الەم­دەگى ءۇش-ءتورت ەلدىڭ ءبىرى بولىپ, نيكاراگۋانىڭ تانىعانى دا توسىن جاي. سونداي دانيەل ورتەگا جە­ڭىسكە جەتتى. بۇرىندارى ۇلى ويشىلدار ايتقانداي, حالىق قاشاندا وزىنە لايىق باسشىنى تاڭدايدى. ماماديار جاقىپ.