قازاقستاننىڭ قارجى سالاسىنداعى «مۇزجارعىش»

كەشە استاناداعى «رەديسون ساس» قوناق ۇيىندە قازاقستان دامۋ بانكىنىڭ (قدب) قۇرىلعانىنا 10 جىل تولۋىنا وراي ۇي­­ىم­داستىرىلعان «ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ ماقساتىندا ينۆە­س­­­تي­تسيالاردى ىنتالاندىرۋ: جاڭا مۇمكىندىكتەر» اتتى حالىق­ارالىق كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. حالىقارالىق كونفەرەنتسيا جۇمىسىن قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى كارىم ءماسىموۆ اشىپ, كىرىسپە ءسوز سويلەدى. سودان كەيىن پرەمەر-مينيستر قدب-نىڭ 10 جىلدىق مەرەكەسىنە بايلانىستى وتكىزىلىپ وتىرعان حا­لىقارالىق كونفەرەنتسياعا قاتى­سۋ­­شىلارعا جولداعان ەلباسى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. مەملەكەت باس­شىسى دامۋ بانكىنىڭ 2001 جىلى مامىر ايىندا تىكەلەي ءوزىنىڭ تاپ­سىرماسىمەن قۇرىلعانىن ەسكە سا­لا كەلىپ, «ەگەر ءبىز دامۋ بان­كىنىڭ وسى وتكەن 10 جىل ىشىندە اتقارعان جۇمىسىنا باعا بەرەتىن بولساق, ۇلكەن جۇمىستار اتقا­رىل­دى, ونىڭ ناتيجەسى قازىردىڭ ءوزىن­دە ايقىن كورىنۋدە. قازىر قازاق­ستان ەكونوميكاسىنىڭ نەگىزىن قۇ­راپ وتىرعان ءىرى جوبالاردى ناق وسى بانك قارجىلاندىردى. بۇل اقتاۋ تەڭىز ايلاعى, مويناق گەس-ءى, اتى­راۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتى, گاز-حيميا كەشەنى, تاراز جانە پاۆلودار مەتال­لۋر­گيالىق زاۋىتتارى, سونىمەن بىرگە باسقا دا كوپتەگەن ءىرى جوبالار», – دەپ اتاپ كورسەتىلگەن ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋىندا. ۇكىمەت باسشىسى كارىم ءماسىموۆ ءوز سوزىندە بۇگىن تاڭەرتەڭ «Standart&­Poor’s» حالىقارالىق اگەنتتىگىنىڭ قازاق­ستان دامۋ بانكىنىڭ نەسيەلىك رەيتينگىن كوتەرگەندىگىن اتاپ ءوتتى. ول سونىمەن بىرگە بانكتىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى ولشەۋسىز جۇمىسىنا توق­تالا كەلىپ, بۇل قارجىلىق ينستيتۋتتىڭ الداعى ۋاقىتتا دا وسى قارقىننان تايماي ەڭبەك ەتە بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. جالپى, كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا الەم­­نىڭ 20 ەلىنەن 250-دەن استام دەلەگات قاتى­سۋدا. سونىمەن بىرگە ەلىمىزدىڭ بار­لىق وڭىرىنەن وكىلدەر كەلگەن. وتىرىستا ەكو­نو­ميكالىق دامۋ جانە ساۋدا ءمينيسترى قاي­رات كەلىمبەتوۆ بايانداما جاسا­دى. با­يا­ن­داماشى قدب-نىڭ جۇمىس ىستەي باس­تاعان 10 جىل ىشىندە ەل ەكونو­مي­كا­سىنا 10 ميلليارد اقش دوللارى كولە­مىن­دە ينۆەستيتسيا تارتقانىن مالىمدەدى. ياعني, قدب بولگەن ءاربىر 1 دوللار 3 دول­لارعا دەيىن قوسىمشا ينۆەستيتسيا اكەل­گەن. بۇل ەلىمىزدىڭ قارجىلىق الەۋەتىنىڭ ارتۋىنا ەلەۋلى ۇلەس بولىپ قوسىلدى. الەمدىك قارجى-ەكونوميكالىق داعدارىس كەزىندە قدب ەل ەكونوميكاسىن قارجى­مەن نارلەندىرۋدە ۇلكەن جۇمىس اتقار­دى. الداعى ۋاقىتتا مۇمكىن بولاتىن ەكو­نوميكالىق داعدارىستار كەزىندە دە دامۋ بانكى ەكونوميكامىز ءۇشىن شەشۋشى ءرول اتقاراتىنى داۋسىز. سونىمەن بىرگە, بايانداماشىنىڭ ايتۋىنشا, قدب شىۇ ەلدەرىنىڭ دامۋ بانكتەرى بىرلەستىگىندە بەدەلدى دە شەشۋشى ءرول اتقارادى. بۇل بىرلەستىككە رەسەي دامۋ بانكى, قى­تاي مەملەكەتتىك دامۋ بانكى سياقتى الەم­دىك ءىرى قارجىلىق ينستيتۋتتار كىرەدى. ەلىمىزدىڭ قارجى سالاسىندا ءوز قىز­مە­تىن باستاعان 10 جىل ىشىندە قدب شەتەلدىك كاپيتال رىنوگىندا دا, ءىرى جو­بالاردى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىندە دە «مۇزجارعىش» كەمەدەي ءوزىنىڭ ەرەكشە قابىلەتىن تانىتا ءبىلدى, دەدى ءوز سوزىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ. ونىڭ ايتۋ­ىن­شا, قدب جۇزەگە اسىرعان بارلىق جو­با­لاردىڭ 70 پايىزدان استامى قازاق­ستان ءۇشىن مۇلدەم جاڭا جوبالار بولىپ تابىلادى. حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ باس­تى وتىرىسى مەملەكەتتىڭ بيزنەستى قول­داۋ ماسەلەلەرىنە ارنالدى. ونىڭ ىشىندە دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ ماكروەكونومي­كالىق جانە مەملەكەتتىڭ ينۆەستيتسيا­لىق احۋالى تالقىلاندى. كونفەرەنتسيا­عا قاتىسۋشىلار ادام رەسۋرستارىنىڭ ەكونوميكانى دامىتۋداعى اتقاراتىن ءرو­لى جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە تۋىندايتىن قيىندىقتار تۋرالى پىكىر الىستى. وتىرىستا يتاليا دامۋ بانكىنىڭ توراعاسى فرانكو باسسانيني, INSEAD-تىڭ سىرتقى بايلا­نىس­تار بويىنشا دەكانى, بيزنەس جانە تەحنولوگيالار پروفەسسورى سۋميترا دۋتتا, رەسەي «ۆنەشەكونومبانك» توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اناتولي باللو جانە باس­قا­لار بايانداما جاساپ, ەكونوميكانى جاڭ­عىرتۋ ماقساتىندا ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى وي­لارىمەن ءبولىستى. سونىمەن بىرگە, باس­قوسۋدا سويلەۋشىلەر قدب-نىڭ حالىق­ارا­لىق قارجى سالاسىنداعى جوعارى بەدەلى مەن ءتيىمدى جۇمىسىنا توقتالدى. حالىقارالىق كونفەرەنتسيانىڭ ەكىنشى بولىگى ىسكەرلىك ويىن فورماتىندا ءوتتى. كومپانيا باسشىلارى, ينۆەستي­تسيا­لىق بانكتەر مەن مەملەكەتتىك ور­گان­داردىڭ وكىلدەرى ويىن بارىسىندا ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبالار سالىنعان كەيستەر ءۇشىن ەڭ ءتيىمدى بيزنەس-شەشىمدەردى بىرلەسە ىزدەپ, قارجى سالاسىنداعى تولعاق­تى ماسەلەلەرگە توقتالدى. جىلقىباي جاعىپار ۇلى.