ەگەر فرانتسياداعى, امەريكاداعى قازاقتىڭ شوبەرەسى قازاقپىن دەسە, دەمەك ونىڭ تەرەڭ تامىرى جايىلعان قازاقپەن بايلانىستارى, قاستەرلەيتىن, باعالايتىن بۇلدى دۇنيەلەرى بار. ۇلت قۇندىلىقتارىنىڭ استارىنداعى فاكتورلاردى تۇسىنۋدە جانە قابىلداۋعا بايلانىستى فيلوسوفيالىق جانە ساياسي ويلار تاريحىنا كوز جىبەرسەك, ءۇش اعىمنىڭ ايقىن كورىنىس العانى نازار اۋدارتادى.
ءبىرىنشىسى ۇلت جاساندى, ۋاقىتشا قاۋىمداستىق, ومىرگە كەلەدى, كەتەدى, جويىلادى, باسقالارعا سىڭىسەدى دەيتىندەر. بۇل تۇجىرىمدى كونسترۋكتيۆيزم دەيدى. ءارتۇرلى دەتالداردان قۇراستىراتىن بالالار ويىنشىعى – كونسترۋكتور سياقتى ۇلت تامىرسىز, شىنايى ەمەس, ساناداعى, قيالداعى قۇراستىرىلعان قاۋىمداستىق. كونسترۋكتيۆيزم باسىندا تەگى ورىس, امەريكالىق الەۋمەتتانۋشى پ.سوروكين (1885-1968) تۇر.
ول 1917 جىلعى «رەۆوليۋتسيا جانە سوتسيولوگيا» اتتى ەڭبەگىندە «ۇلت» ۇعىمىن تالداۋعا اسا زور ءمان بەرەدى. «ۇلت دەپ كەيبىرەۋلەر قان, تەك, ءناسىل بىرلىگىن ايتادى. شىندىعىندا تازا نەمىس, اعىلشىن قانى دەگەن قان جوق. قان تازالىعى جىلقى زاۋىتتارىندا كەزدەسەدى, «تازا قان» ايعىرلاردا عانا بار. ال ادامداردى قان بىرىكتىرەدى دەۋ قاتە…» دەيدى ول. «يۆانوۆ پەن پەتروۆ» ءبىر ۇلتتان, ولاردى جاقىنداتاتىن قاندارىنىڭ حيميالىق قۇرامى ەمەس».
بۇل دا سونىڭ ءۋاجى. كەيبىرەۋلەر ۇلتتان ۇلتتى ايىراتىن ءتىل دەيدى. ءبىر تىلدە سويلەيتىندەر ءبىر ۇلتقا جاتادى دەلىنەدى. پ.سوروكين ونى دا تەرىسكە شىعارادى: «ەگەر ءتىل – ۇلتتىڭ شەشۋشى بەلگىسى بولسا, ۆەنگر مەن نەمىس ءتىلىن بىردەي بىلەتىندەردى كىم دەيمىز؟ اعىلشىندار مەن امەريكالىقتار دا نەگىزىنەن اعىلشىن تىلىندە سويلەيدى, بىراق ءارتۇرلى ۇلتتار», دەيدى ول. ءدىن دە ۇلتتىڭ بەلگىسى بولا المايدى, سەبەبى ءبىر ءدىندى كوپ ۇلتتار ۇستانادى. ورتاق ەكونوميكالىق مۇددە دە ۇلتتىڭ بەلگىسى بولا المايدى. ەكونوميكا سالاسىندا ءارتۇرلى ۇلتتار وكىلى ەڭبەك ەتە بەرەدى.
«مادەنيەت تە ۇلتتىڭ بەلگىسى بولا المايدى. ەگەر ءتىل, ءدىن, ەكونوميكا ءارتۇرلى ۇلتقا ورتاق بولسا, وندا مادەنيەتتەن نە قالدى؟» دەپ ابىرجيدى ول. «كەيدە ۇلتتىق پسيحولوگيا, مىنەز-قۇلىق ورتاق دەگەن پىكىر ايتىلادى. شىندىعىندا ادامداردىڭ مىنەزى ۇلتىنا قاراي ەمەس, كاسىبىنە قاراي قالىپتاسادى…» دەگەن اۆتور.
سونىمەن ەشقانداي ۇلت تۋرالى تەوريا ونى قاناعاتتاندىرمايدى. وسىلاي ۇلت ءارتۇرلى ەلەمەنتتەرگە ءبولىنىپ عايىپ بولدى. «ناتسيا يسچەزلا», – دەپ تۇيگەن ويىن اۆتور. پ.سوروكين ءتىل, مادەنيەت, جەر, سۋ, اتامەكەن, باس يەتىن قاسيەتتى تاريحي ورىنداردىڭ, جالپى ۇلت تابيعاتىنىڭ تەرەڭدىگىن كەيىن مويىندادى. ونىڭ قارتايعاندا بار ارمانى – تاريحي وتانى رەسەيدى, ماسكەۋدى, سانكت-پەتەربۋرگتى ءبىر كورۋ ەدى. بىراق ۆ.لەنينگە قاستاندىق جاساۋ نيەتى دە بولعان عالىمنىڭ كەڭەس وداعىنا كەلۋى مۇمكىن بولمادى.
بۇگىن كونسترۋكتيۆيزمدى قولداۋشىلار, جاھاندانۋ زامانىندا ۇلتتىڭ رۋحاني كودى جويىلا باستادى دەۋشىلەر كوبەيدى. ۇلتتىق قاسيەتتەر ارزانداپ بارادى دەگەن پىكىردى قۋاتتى ناسيحاتتاۋدا. اسىرەسە رەسەيلىك عالىمدار اراسىندا ۇلتتاردىڭ جانازاسىن شىعارعىسى كەلەتىندەر بار. مىسالى, قازاقتاردى ورىس الەمى ىقپالىنان شىعارعىسى كەلمەيتىندەر ۇلتتىڭ جاي عانا توپ ەكەندىگىن كورسەتۋ ءۇشىن قازاقتاردى مىسالعا الادى.
مەملەكەتتىك تىلدەن گورى ورىس تىلىندە كوپ سويلەيتىن, جازاتىن, ويلايتىن, ءتىپتى ورىس ءتىلدى ۇلتقا بەت العان, ۇكىمەتى, پارلامەنتى, كوپتەگەن وتباسىلارى مەملەكەتتىك دەپ جاريالاعان ءتىلدى سىيلاي بەرمەيتىن حالىقتى قازاق ۇلتى دەۋگە بولا ما ەكەن دەگەندەي ساۋال قويادى. لاتىن الىپبيىنە رەسمي جارلىقپەن, زاڭمەن كوشكەنمەن, كيريلليتسانى قازاقتار پايدالانا بەرەدى, لاتىن ءالىپبيى تاسادا قالادى دەۋشىلەر از ەمەس. بۇل قازاقستانداعى قازاق ءتىلىنىڭ جاعدايىنا بايلانىستى ايتىلعان پىكىرلەر.
ۇلتتىق قاۋىمداستىقتى بۇلدىر ساعىم دەيتىندەر, اسىرەسە بۇگىن الەمگە ءوز بيلىگىن جۇرگىزۋشى ءىرى ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ اراسىندا كوبەيۋدە. جاھاندانۋ – قازاق سياقتى ۇلتتار ءۇشىن ۇلكەن سىن.
ەكىنشى اعىمدى الەۋمەتتىك-ساياسي كوزقاراستار جۇيەسى دەۋگە بولار. ۇلت جونىندەگى تۇجىرىمداردىڭ ىشىندە پسيحولوگيالىق قاعيدالاردىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. ماتەرياليستىك باعىتتاعى عالىمدار شارۋاشىلىق, اتامەكەن, ءتىل, تاريح, مادەنيەت ورتاق مىنەز-ق ۇلىق قالىپتاستىرادى دەيدى. ەكىنشىلەرى يدەاليستەر ۇلتتىڭ تاريحي دامۋ بارىسىنداعى قالىپتاسقان ۇلتتىق پسيحولوگيا, مىنەز-ق ۇلىق مەملەكەت قۇرۋعا, ۇلتتىڭ تۇتاستىعىنا, ورتاق مادەنيەتىنە, تىلىنە, اسكەرىنە, تارتىبىنە, ازاماتتىعىنا جەتەلەيدى, پاتريوتيزمگە باستايدى, ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ارتىقشىلىق بەرەدى دەيدى. ابزالى ۇلتتىق پسيحولوگيا ماتەريالدىق جانە الەۋمەتتىك-مادەني فاكتورلاردىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىنىڭ جەمىسى.
XIX عاسىردا نەمىس عالىمى وتتو باۋەر «ۇلت ماسەلەسى جانە سوتسيال-دەموكراتيا» اتتى ەڭبەگىندە «ۇلت دەگەنىمىز – ورتاق تاعدىر, گەنەتيكالىق جانە مادەني مۇرا نەگىزىندە قالىپتاسقان مىنەزدىڭ ورتاقتىعى», دەيدى. ۇلتتىق ەرەكشەلىكتىڭ, دارالىقتىڭ ساقتالۋى, و.باۋەردىڭ ايتۋىنشا, دۇنيەنى بىردەن-ءبىر قايتالانباس وزىنشە قابىلدايتىن ۇلتتىق اپپەرتسەپتسيا (تۇيسىك) مەحانيزمىنە بايلانىستى.
مەملەكەتتەگى بولىپ جاتقان ساياسي وزگەرىستەردى دە ول ۇلتتىق مىنەزدىڭ قاسيەتتەرىمەن تۇسىندىرگەن. فرانتسيا ەلىنىڭ كونستيتۋتسياسىنىڭ تەز وزگەرىپ وتىرۋى فرانتسۋزداردىڭ جاڭالىققا قۇشتارلىعىنان دەيدى.
ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى III عاسىردا ءومىر سۇرگەن قىتاي ويشىلى سيۋن-تسزى «بارلىق جاڭا تۋعان سابيلەردىڭ ءۇنى بىردەي. بىراق وسە كەلە ولار ءارتۇرلى ادەت-عۇرىپقا ۇيرەنەدى», – دەپ ۇلتتىڭ جاراتىلىسىن الەۋمەتتىك ورتامەن بايلانىستىرعان.
ك.ماركستىڭ ۇلتتىق الەۋمەتناما سالاسىنداعى كوزقاراسى نازار اۋدارارلىق. ول «ەۆرەي ماسەلەسى جونىندە» ەڭبەگىندە كەڭ تارالعان «ەۆرەي ماسەلەسى – ءدىني ماسەلە» دەگەن تەزيستى تەرىسكە شىعارىپ, ەۆرەيلىكتى كاپيتاليزممەن بايلانىستىرادى. ساۋدا مەن قارجى قىزمەتىنە بەيىمدى ەۆرەيلەرگە باسەكەلەستەر كوپ. پايداكۇنەمدىك, الىپساتارلىق, ساۋداگەرلىك ەۆرەيلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارتادى. كاپيتاليستىك ەكونوميكا اقشانى قۇدايعا اينالدىرادى.
سوندىقتان ەۆرەيلىك تەك ەۆرەيلەر عانا ەمەس, بارلىق حالىقتارعا ءتان پايداكۇنەمدىك پسيحولوگيا تۋعىزادى. ك.ماركس بۇل ماسەلەنىڭ شەشۋ جولىن دا ۇسىنادى. ول – ادامزاتتى قاناۋدىڭ قانداي دا بولسىن تۇرىنەن, سونىڭ ىشىندە ۇلتتىق ەزگىدەن ازات ەتۋ, تاۋار-اقشا قاتىناستارىن رەتتەۋ. ەۆرەيلىك ءماندى جەڭۋ مىندەتى شىندىعىندا ازاماتتىق قوعامنىڭ ەۆرەيلىك رۋحىن, شىرقاۋ شىڭى اقشا جۇيەسىنىڭ ادامگەرشىلىككە سىيىمدى ەمەستىگىن جويۋ ەكەنىن ك.ماركس دالەلدەۋگە تىرىستى.
مادەنيەتتانۋ تۇرعىسىنان ۇلت دەگەنىمىز مادەني قاۋىمداستىق, ونى ۋاعىزداۋشىلار ۇلتتىق ءتىلدىڭ الاتىن ورنىن باسا ايتادى. ءسوز جوق, حالىقتىڭ بارلىق رۋحاني بايلىعى ءتىلى ارقىلى كورىنەدى. دەكابريست ۆ.ك.كيۋحەلبەكەر ايتقانداي, ۇلتتى رۋحاني نەگىزدەگى قاۋىمداستىق دەپ قاراستىرساق, ءبىز ءتىلدى ونىڭ ءدىلى دەپ ايتار ەدىك, سوندىقتان دا ءتىل تاريحپەن بايلانىستى بولعانمەن, ءتىلدىڭ تاريحي ءمانى ساياسي وزگەرىستەردەن سالماقتىراق.
وسىدان كەلىپ دەكابريستەر ورىس بالالارىن شەتەل, اسىرەسە فرانتسۋز تاربيەشىلەرىنىڭ قولىنا بەرۋگە تىيىم سالىنسىن, ورىس ءتىلى, ورىس حالقىنىڭ نامىسى شلاگباۋم, وردونانس-گاۋز, وبەر-گوفمارشال سياقتى سوزدەرمەن قورلانباسىن دەپ تالاپ قويدى.
نەمىس وقىمىستىسى ۆ.گۋمبولد «ۇلتتىڭ وزىنە ءتان, ىشتەي دانىشپان رۋحى بار, سول رۋحتىڭ ەرەكشەلىگىن سىرتقا شىعارىپ ساقتاپ, ۇرپاقتان ۇرپاققا بەرۋشى كۇش – ءتىل» دەيدى. ا.س.پۋشكين دە ۇلتتىڭ رۋحاني كىلتىن, تابيعي ورتاسىن كليمات, اۋا رايى, ءدىنى مەن رۋحىنىڭ ايناسىن ونىڭ پوەزياسىنان ىزدەيدى.
ۇلتتىڭ رۋحاني جان دۇنيەسى تۋرالى ءسوز بولعاندا وعان قۋات بەرەتىن دىنگە كوپ ءمان بەرىلەدى. دىنىنەن ايىرىلعاندار ۇلت قۇندىلىقتارىنان دا ايىرىلىپ باسقا ۇلتقا سىڭىسەدى. ۇلتتىق بوستاندىعىنان ايىرىلعان ۇلتتىڭ دەمەۋشىسى, قولداۋشىسى – ءدىن. سوندىقتان ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستار ءدىني سيپات الادى. ءدىننىڭ ارقاسىندا ۇلت ءوز ۇلتتىق كودىن ساقتاپ قالادى. سوندىقتان قازاقتى مۇسىلمان, ەۆرەيدى يۋدايزم, پولياكتى كاتوليك دىنىمەن بايلانىستىرادى.
ۇلت تابيعاتىن ساياسي تۇرعىدان سارالاۋ ونى مەملەكەتتىڭ دامۋىمەن بايلانىستىرادى. گەگەل كەزىندە ۇلت, ۇلتتىق مەملەكەت ابسوليۋتتىك يدەيانىڭ ءبىر كورىنىسى دەگەن بولاتىن. ن.ا.بەردياەۆ مەملەكەتتىلىك-ۇلتتىق بولمىستىڭ قالىپتى جاعدايى, ال مەملەكەتتىگىنىڭ جويىلۋى ۇلتتى دىلىنەن ايىراتىن ۇلكەن باقىتسىزدىق, اۋىر ىندەت دەدى. نەمىس زەرتتەۋشىسى ر.دارەندورف ۇلتتىڭ نەگىزى – جالعىز عانا كونستيتۋتسيا مەن قۇقىق دەپ اتاپ كورسەتەدى. ۇلتتىق پەن مەملەكەتتىلىكتىڭ اراقاتىناسى تۋرالى ورىس عالىمى پ.ب.سترۋۆە بىلاي دەيدى: ء«وز مەملەكەتىڭدى جەك كورۋگە بولادى, بىراق ءوز ۇلتىڭدى جەك كورۋ مۇمكىن ەمەس».
ۇلتتىڭ باسىن بىرىكتىرۋدە مەملەكەتتىڭ دانەكەرلىك قىزمەتى اسا جوعارى. مىسالى, تىلىنە, تۋىستىعىنا, مىنەز-ق ۇلىقتارىنا قاراماستان, ەكى مەملەكەت قۇرعاندىقتان اعىلشىندار مەن امەريكالىقتار ەكى ۇلت بولىپ قالىپتاستى. ۇلتتى ساياسي تۇرعىدان ءتۇسىنۋ بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمنىڭ – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ اتىنان دا بايقالادى. مەملەكەتكە ۇلتتىق فاكتور دى كۇش-قۋات بەرەدى. كەزىندە ەكى مەملەكەتتە ءومىر سۇرگەن نەمىستەر, ۆەتنامدىقتار بۇگىن ءبىر ۇلت بولىپ قالىپتاسۋدا. ورتاق تاريحي سانا, ءتىل, ءداستۇر مەملەكەتتىكە بولىنۋدەن جوعارى. تاۋەلسىزدىك تۇسىندا ءبىر ميلليونعا جۋىق قازاق باسقا مەملەكەتتەردەن تاريحي وتاندارىنا ورالدى. بۇل ءۇردىس جالعاسۋدا.
ءۇشىنشى باعىت – تابيعي بيولوگيالىق كوزقاراستار جۇيەسى. بۇگىنگى ۇلتتانۋ ىلىمىندە ەتنوستاردى الەۋمەتتىك-بيولوگيالىق قاۋىمداستىق رەتىندە قاراستىراتىن وي-جۇيە قالىپتاستى. بۇل تۇجىرىمعا ءاربىر ەتنوستىڭ انتروپولوگيالىق بەلگىلەرىمەن ەرەكشەلەتىندىگى نەگىز بولدى.
وتباسى ۇلتتىڭ الەۋمەتتىك بيولوگيالىق تۇراقتىلىعىن, ءتولتۋما ءبىتىمىن, ۇلتتىق تاربيە ارقىلى ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارىن ساقتاپ, ونىڭ باسقا ۇلتقا ءسىڭىپ كەتۋىنىڭ الدىن الادى. سوندىقتان عالىمدار ارالاس نەكەلەردىڭ شەگىن انىقتاپ, ونىڭ شەكتەن اتتاۋى ۇلتقا قاۋىپ توندىرەتىندىگىن ەسكەرتەدى. ول تەك 7-10 پايىز ارالىعىندا بولۋى كەرەك. بۇل شامادان شىعۋ از ۇلتتاردىڭ بولاشاعىن ەكىتالاي ەتىپ, باسقا ۇلتقا ءسىڭىپ, بارا-بارا ۇلت رەتىندە جويىلۋىنا اكەلەدى. سان جاعىنان ءىرى ۇلتتارعا مۇنداي قاۋىپ تونبەيدى.
كوپتەگەن ويشىلدار ۇلت تابيعاتىن ونىڭ كليماتىمەن بايلانىستىرادى. مىسالى, ش.مونتەسكە بىلاي دەيدى: «كليماتتىڭ بيلىگى بارلىق بيلىكتەن كۇشتى».
XVIII عاسىردان باستاپ ۇلتتىڭ تابيعاتىن ونىڭ تەرريتورياسىمەن, اتامەكەنىمەن اسىرەسە جەر بەتىنىڭ كورىنىسى, وسىمدىكتەر جانە جانۋارلار دۇنيەسىمەن بايلانىستىراتىن كوزقاراستار جۇيەسى قالىپتاسا باستادى. وسى تۇجىرىمدامالاردىڭ ىشىندە ەرەكشە نازار اۋدارارلىعى ل.ن.گۋميلەۆتىڭ تەورياسى.
ۇلتتىڭ پايدا بولۋى (ەتنوگەنەز), ل.ن.گۋميلەۆتىڭ ايتۋىنشا, تاريحي جانە لاندشافتتىق فاكتورلاردىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىنىڭ جەمىسى. ەتنوس الەۋمەتتىك كەڭىستىكسىز ءومىر سۇرە المايتىنى سياقتى, اتموسفەرا, گيدروسفەرا, بيوسفەراسىز دا ءومىر سۇرە المايدى. ەتنوستاردىڭ ءبىر-بىرىنەن ايىرماشىلىعى, ولاردىڭ قورشاعان تابيعي-تەرريتوريالىق ورتاعا بەيىمدەلۋىنە بايلانىستى. لاندشافتىسىنان ايىرىلعان ءار ەتنوس (جەر اۋدارىلعاندا, كوپ ۇلتتى قالاعا كوشكەندە, تاعى باسقا جاعدايلاردا) باسقا ءبىر ەتنوسقا, جاڭا قاۋىمداستىققا اينالا باستايدى دەپ تۇيەدى ول.
قورىتا ايتقاندا, ۇلتتىڭ رۋحاني كودى كۇردەلى, كوپ استارلى قۇبىلىس. ءبىز بۇگىن رۋحاني جاڭارۋدى ءبىر عانا فاكتورمەن بايلانىستىرا المايمىز. بۇگىنگى ەتنوفيلوسوفيالىق جانە ەتنوالەۋمەتتانىمدىق تۇجىرىمدارعا سۇيەنىپ, ۇلتتىڭ رۋحاني كودىنىڭ ون ماڭىزدى ينديكاتورلارىن ايتۋعا بولادى: اتامەكەن; ۇلتتىق ءتىل; وتباسى; ۇلتتىق مادەنيەت; ۇلتتىق ءبىلىم; ۇلتتىق تاربيە; ۇلت تاريحى; ءداستۇرلى ءدىن; ۇلتتىق ءداستۇر مەن سالتتار; كىشى وتانى (اۋىل, ايماق, وسكەن ورتا). سوندىقتان ۇلتتىق كود ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىمدى, ءوزارا ىقپالداسقان كوپتەگەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ جيىنتىعى. ماڭىزى جاعىنان ۇلتتىق يدەولوگيا دەۋگە دە بولادى.
رۋحانيلىقتى ۇران تاستاپ ەنگىزە المايمىز. مەملەكەتتىڭ ىشكى ساياساتى ۇلتتىڭ رۋحاني كودىنىڭ كۇردەلىلىگىنە نەگىزدەلگەندە عانا ءتيىمدى بولادى. الەۋمەتتىك دەڭگەيى تۇرعىسىنان ۇلتتىڭ ءبىلىمى, مادەنيەتى, دىندارلىعى, كاسىبي دەڭگەيى, ەكونوميكالىق تابىسى, تۇرمىستىق جاعدايى, قونىستانۋى (اۋىل, قالا), تۋى, ءولىم-ءجىتىمى, وتباسى جانە ونىڭ بەرىكتىگى, ارالاس نەكەلەر, قىلمىستىلىعى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلتتىڭ الەۋمەتتىك ساپاسى ونىڭ بيىك رۋحىنا نەگىز بولادى.
ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ۇلت وكىلدەرىنىڭ قابىلداۋى بىركەلكى ەمەس. رۋحاني ۇستانىمىنا قاراي جەكە تۇلعالاردى مونوەتنوستىق, تەك ءوز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمەن شەكتەلەتىن, بيەتنوستىق, ءوز بويىنا ءوز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمەن قاتار باسقا دا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى سىڭىرگەن, مارگينالدى, ءدۇبارا, ەتنيكالىق تەگىنەن اجىراي باستاعان تۇلعالار دەپ سارالاۋعا بولادى.
ءاربىر ەتنوستىڭ, اسىرەسە مەملەكەت قۇراۋشى ۇلتتىڭ ءوزىن ءوزى ساقتايتىن قاسيەتتەرىنىڭ يەسى ورتا تاپ. ورتا تاپ – ۇلتتىڭ وزەگى, ارقاۋى, بەرىك مىزعىماس تىرەگى. ۇلتتىڭ قۋانىشىن, ىشكى كۇيىن سەزىنەتىن, ساتسىزدىگىنە قايعىراتىن, ۇلتتىق مۇقتاجى جانىنا باتاتىن ونىڭ ورتا تاپ وكىلدەرى: كىشى جانە ورتا كاسىپكەرلەر, پەداگوگتار, عالىمدار, جازۋشىلار, ونەر ادامداردى, ورتا شەندى اسكەريلەر. ورتا تاپ قوعامدى تۇراقتاندىرۋشى, ۇلت ماسەلەسىندە اۋىتقۋلارعا جول بەرمەي, بايسالدى ۇستانىمدى تاڭدايدى, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باستى اگەنتى, ينتەللەكتۋالدار, ۇلتتىق ءتىلدىڭ, مادەنيەتتىڭ, جەردىڭ يەسى, ۇلت ليدەرى. ورتا تاپتىڭ كوڭىل كۇيى, مادەنيەتتىلىگى, تابىسى, تۇرمىسى ۇلتتىڭ رۋحاني بارومەترى.
جاعىمسىزدىق ۇستانىم دا, ۇلتتىق مۇددەدەن اۋىتقۋعا تۇرلىشە جاعدايلارعا بايلانىستى. بىرقاتار عالىمدار ونەركاسىپتىڭ قالدىقتارى سياقتى ۇلتتىق قاۋىمداستىقتىڭ دا شىعىندارى, كادەگە جاراي المايتىن جاقتارىنىڭ بولاتىندارىن ايتادى, كەيدە ونى جەتى پايىزعا دەيىن دەپ كەسىپ-ءپىشىپ جاتادى. ولار اسا بايىعاندار مەن اسا كەدەيلەنگەن توپتاردان شىعادى. ۇلتتىڭ رۋحانيلىعى تاريحي جاعدايلارعا دا بايلانىستى. كەيدە ۇلتىنا جاعىمسىز باعا بەرۋ, كەمسىتۋ وتارلانعان ۇلت وكىلدەرىنە ءتان. قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ۇلت جالتاق, وزىنە ءوزى سەنىمسىز.
ۇلتتىڭ ەڭ باستى قۋاتى – ونىڭ ىشكى بىرلىگى. اباي ايتقانداي, ء«بىرىڭدى قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ ءىستىڭ ءبارى بوس», ءوزارا جاناشىرلىق, ۇلتقا قىزمەت ەتۋ, تۇراقتىلىقتى, قاۋىپسىزدىگىن ويلاۋ, يمانىنا بەرىك بولۋ, تاۋەلسىزدىكتى قورعاۋ, سالىق تولەۋ. ۇلتتىق نامىس – ەڭ باستى كاپيتال.
ۇلتتىڭ باسىن قوساتىن, بىرىكتىرەتىن, ءبىر ماقساتقا, ورتاق ىسكە جۇمىلدىراتىن, ساباقتاستىراتىن ۇلتتىق رۋحاني كود, سيمۆولدار مەن يدەيالار. ولار تىرىلەر مەن تىرىلەردى عانا ەمەس, ولىلەر مەن تىرىلەردى بايلانىستىرىپ جاتادى. ءار كەزدە سيمۆولدار تۇراقتى اسەر بەرىپ, ۇلتتىق بىرتەكتىلىكتى بۇرمالاۋعا ىرىق بەرمەيدى. جەتەكشى ۇلتتىق سيمۆولدار – وزىق كوڭىل كۇيدىڭ دە ارقاۋى. قازاق ءۇشىن ولار كەرەي مەن جانىبەك زامانىمەن بۇگىنگى كۇندى جالعاستىرادى. بۇل بولىنبەيتىن, اجىراتۋعا كەلمەيتىن نىشان.
امانگەلدى ايتالى,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
اقتوبە
