قازىرگى كەزدە اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى جاھاندىق دەڭگەيدە ءجيى-ءجيى كۇن تارتىبىنە شىعارىلىپ ءجۇر. ماسەلەن, بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ قارارىنا سايكەس قۇرىلعان اشىق قۇرامدى جۇمىس توبى ءتيىستى حالىقارالىق كونۆەنتسيانى ازىرلەۋدى قاراستىرۋ ۇستىندە.
ومبۋدسمەننىڭ ۇندەۋىندە ۇكىمەتتىڭ اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, ولاردىڭ قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالالارىنا تولىققاندى قاتىسۋىنا جاعداي جاساۋ بويىنشا اتقارىپ جاتقان شارالارىنىڭ ماڭىزدىلىعى, ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس زەينەتاقىلار 20%-عا ارتتىرىلعانى, بۇل الەۋمەتتىك ساياسات سالاسىندا قابىلدانعان شارالار, تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن تۇرعىنداردىڭ ۇلەسىن 2,5 ەسە ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى اتاپ كورسەتىلگەن. دەگەنمەن ومبۋدسمەن اتىنا كەلىپ تۇسكەن شاعىمداردىڭ تالداماسى جانە مونيتورينگ جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى ەگدە جاستاعى ادامدار قۇقىقتارىن قامتاماسىز ەتۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىن كەيبىر ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىن ناقتى كورسەتىپ بەرگەن.
ۇندەۋدە ەڭ الدىمەن, وسى ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىقتارىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تاۋەلسىز قۇقىقتىق مارتەبەسىن ايقىندايتىن, رەتتەيتىن بىرىڭعاي, جۇيەلەندىرىلگەن قۇجاتتىڭ جوقتىعىنا نازار اۋدارىلعان. وسىنداي قۇجاتتىڭ بولۋى, مىسالى, «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىندە كوزدەلگەن بالالار, ايەلدەر, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتارىنا ۇقساس, ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋگە نەگىز بولا الادى.
سونىمەن قاتار ومبۋدسمەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سوزىلمالى اۋرۋلارى بار ەگدە جاستاعى ناۋقاستارعا ءتيىستى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدەن باس تارتۋ جاعدايىنا, سونداي-اق ەمحانالاردا گەرياتريالىق بولىمشەلەردىڭ جانە بىلىكتى مامانداردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە نازار اۋدارعان. بۇدان باسقا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە, سونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردە ەگدە ادامدارعا گەرياتريالىق جانە گەرونتولوگيالىق كومەك كورسەتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋ ۇسىنىلعان.
وسى ارادا ايتا كەتەيىك, كوپتەگەن قارت ادامدار ءۇشىن تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى بويىنشا دارىلىك زاتتاردىڭ تىزىمىنە ەنگىزىلمەگەن قاجەتتى ءدارى-دارمەكتەر وزەكتى بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى, ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ اۋرۋلارىن ەسكەرۋ ءۇشىن وسى ءتىزىمدى قايتا قاراۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق ۇندەۋدە ەلىمىزدىڭ بىرقاتار وبلىستارىندا الەۋمەتتىك ءدارىحانالار جۇمىس ىستەيتىنى, وندا الەۋمەتتىك وسال ساناتتاعى ازاماتتار ءدارى-دارمەكتەردى تومەن باعامەن ساتىپ الا الاتىنى, بىراق كوپتەگەن اۋىلدار مۇنداي دارىحانالارمەن قامتىلماعانى ايتىلعان.
سونداي-اق ومبۋدسمەن ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە ساناتوريالىق-كۋرورتتىق ەمدەۋدىڭ ءتارتىبى ءارتۇرلى ەكەنىنە نازار اۋدارعان. اتاپ ايتقاندا, كەيبىر وبلىستاردا ەمدەلۋدىڭ بۇل تۇرىمەن زەينەتكەرلىك جاستاعى بارلىق ادامدار قامتىلسا, ال بىرقاتار ايماقتاردا بۇل يگىلىك ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسۋشىلارعا, ولارعا تەڭەستىرىلگەن تۇلعالارعا, سونداي-اق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا عانا قارالعان. وسىعان بايلانىستى ۇندەۋدە ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە اتالعان قىزمەتتەردىڭ اعا ۇرپاق وكىلدەرىنە تەڭ دارەجەدە قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى قوزعالعان. بۇدان بولەك, وسى توپتاعى ازاماتتارعا مەديتسينالىق, الەۋمەتتىك, مادەني, كولىك, قارجى قىزمەتتەرىنە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە, اسىرەسە اۋىلداردا ەگدە ادامداردىڭ جاعدايىن مۇقيات زەردەلەۋ قاجەتتىگى اتاپ وتىلگەن.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ەگدە جاستاعى كوپتەگەن ادامداردىڭ زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەننەن كەيىن قوعام ومىرىنە بەلسەنە ارالاسۋى, ولاردىڭ الەۋمەتتىك مارتەبەسىن, ەكونوميكالىق تاۋەلسىزدىگىن ساقتاۋ جانە جيناقتالعان ينتەللەكتۋالدى الەۋەتىن جانە كاسىبي تاجىريبەسىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋ اسا ماڭىزدى. وسىعان قاتىستى ومبۋدسمەن ەڭبەك زاڭناماسىندا اتالعان ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋىنا جاردەمدەسۋ تەتىكتەرىنىڭ جوقتىعىنا, زەينەتكەرلىك جاسقا جەتكەن جانە جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىندەردىڭ كاسىبي باعدارلانۋىنا كوڭىل اۋدارعان. وسى ورايدا ۇندەۋدە زەينەتكەرلىك جاستاعى ادامداردىڭ جۇمىس تاجىريبەسى مەن ينتەللەكتۋالدى الەۋەتىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ تەتىكتەرىن ازىرلەۋدى ۇسىنعان.
اقپاراتتىق-تەلەكوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ جانە تسيفرلاندىرۋ باعىتىنىڭ دامۋىنا بايلانىستى, ەگدە جاستاعى ازاماتتاردىڭ كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىعىن كوتەرگەن ءجون. ويتكەنى ولار ءۇشىن زاماناۋي اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى قولدانۋ قاجەت. وسى ورايدا ەگدە جاستاعى ادامدار ءۇشىن ارنايى وقۋ كۋرستارىن ۇيىمداستىرۋ بويىنشا استانا, الماتى قالالارى مەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ۇەۇ تاجىريبەسىنىڭ نازارعا الىنعانى ابزال.
ۇندەۋدە كەيبىر ازاماتتاردىڭ وزدەرىنىڭ ەگدە جاستاعى اتا-انالارىن قارتتار ۇيىنە اپارىپ تاستاۋىنا قاتىستى الاڭداۋشىلىق بىلدىرىلگەن. كوبىنەسە تۇرمىسى جاقسى, قارجىلىق جاعدايى تۇراقتى بالالارى بار ەگدە ادامدار قارتايعان شاعىندا ءوز قامىن ءوزى ويلاۋعا نەمەسە جوعارىدا كورسەتىلگەن مەكەمەلەردە تۇرۋعا ءماجبۇر بولادى. كونستيتۋتسيانىڭ 27-بابى, «نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكستىڭ 145-بابىنا سايكەس كامەلەتكە تولعان, ەڭبەككە قابىلەتتى بالالار ەڭبەككە جارامسىز اتا-اناسىنا قامقورلىق جاساۋعا مىندەتتى.
قورىتا ايتقاندا, بارلىق قازاقستاندىقتاردىڭ, سونىڭ ىشىندە ەگدە جاستاعى ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, ءتيىستى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى كورسەتۋ مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان رەفورمالارمەن سايكەس كەلەدى.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
