سوت جۇيەسى جەتىلدىرۋدى قالايدى

كەشە پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەت وتىرىسى ءوتتى. وندا ۇكىمەت مۇشەلەرى سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى بىرقاتار زاڭ جوبالارى مەن «2011-2013 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىن جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى» ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى قاۋلى جوباسىن تالقىلاپ, ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى. الدىمەن قارجى ءمينيسترى بو­لات جامىشەۆ قاۋلى جوبا­سى­نىڭ 2011 جىلى 20 قازاندا ەل­با­سى قول قويعان 2011 جىلعى ناق­تىلانعان بيۋدجەتتى ىسكە اسىرۋعا ارنالعانىن جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك كوميسسيانىڭ وتىرى­سىندا ماقۇلدانعانىن اتاپ ءوتتى. قاۋلى جوباسى 2011 جىلى قارا­جاتتى ءبىلىم جانە عىلىم, اۋىل شارۋاشىلىعى, قورعانىس, تۋريزم جانە سپورت, كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىكتەرىنە قاي­تا ءبولۋ, بيۋدجەت قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ جانە ۋاقتىلى يگەرۋ ماقساتىن كوزدەيدى. بۇدان باسقا اۋىل شارۋاشىلىعى, قارجى, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىكتەرى مەن قۇرىلىس جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ىستەرى اگەنتتىگى بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىستار تىزبەسىنە تولىقتى­رۋ­لار كوزدەلەدى, دەدى مينيستر. ب.جامىشەۆ. ۇكىمەت باسشىسىنان بيىلعى ءبولىنىپ وتىرعان قارا­جاتتى ءتيىمدى يگەرۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك باع­دار­لامالاردىڭ اكىمشىلەرىنە ءمىن­دەتتەمەلەر مەن تولەمدەر بويىن­شا قارجىلاندىرۋدىڭ جيىنتىق جوسپارىنا وزگەرىستەر مەن تو­لىق­تىرۋلارى ناقتىلانعان بيۋدجەت باعدارلامالارى بويىنشا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋگە تاپسىرما بەرۋدى سۇرادى. بۇدان كەيىنگى باياندامانى جو­عارعى سوت توراعاسى بەكتاس بەكنازاروۆ جاسادى. ول ۇكىمەت مۇشەلەرىن «سوت جۇيەسى مەن سۋديالار مارتەبەسى تۋرالى»  كونستيتۋتسيالىق زاڭعا وزگەر­تۋ­لەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى زاڭ جوباسىمەن تانىس­تىر­دى. «سوت جۇيەسى قازىر وزگەرتۋدى قاجەت ەتەدى. 2011 جىلدىڭ 1 قاڭ­تارىنان باستاپ ءۇش بۋىندى سوت جۇيەسى ەنگىزىلگەن. بۇل جاعىنان كەلگەندە قازاقستانداعى سوت جۇيە­سىندە الەمدەگى وزىق مەم­لە­كەت­تەردىڭ قاتارىنا سايكەس كەلەتىن, كوپشىلىكتىڭ كوكەيىنەن شى­عاتىن جۇيە قۇرىلعان. دەگەنمەن, وسى جۇيەنىڭ كەيبىر تۇستارى ءالى دە بولسا پىسىقتالىپ, قازىرگى ۋا­قىت تالابىنا ساي سايكەستەن­دى­رۋدى قاجەت ەتىپ وتىر», – دەدى ول. جوعارعى سوت توراعاسى بۇل ورايدا ەڭ الدىمەن سوت شەشىمىنىڭ تەز ءارى جىلدام ىسكە اسۋىنىڭ جولعا قويىلۋى قاجەتتىگىن باسا ايتتى. سوتقا كەلىپ جۇگىنگەن ءاربىر ازامات, زاڭدى نەمەسە جەكە تۇلعا ءوز ماسەلەسىن تەز ارادا شەشىپ, سوت ورىنداۋ قاعازىن العاننان كەيىن ورىنداۋ پروتسەسىنە بارۋى كەرەك. ال قازىرگى ۋاقىتتا جوعارعى سوت قۇزىرەتىنىڭ شەكتەن تىس كەڭەيۋىنە بايلانىستى وسى ماسەلەنىڭ اراسى الشاقتاپ كەتكەنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى كورسەتىپ وتىر. قازىر زاڭدى كۇ­شىنە ەنگەن سوت شەشىمدەرى اكتى­لەرىنىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋ تەك قانا جوعارعى سوتتىڭ قۇزىرەتىنە بەرىلگەن. بىزدە جىلىنا ميل­ليون­عا جۋىق سوت ىستەرى قارالادى. ال ەندى جوعارعى سوت وسى ىستەر بويىنشا, زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت شەشىمدەرىنىڭ زاڭدىلىعىن تەك­سەرۋگە بارلىق كەزدە ۇلگەرىپ وتىر ما, وعان دايار ما دەگەن ءما­سەلەگە كەلگەندە ۋاقىتتىڭ ءوزى بۇل ماسەلەدە جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ الەۋەتىن كەڭەيتۋ قاجەتتىگىن كور­سەتىپ وتىر, دەدى ب.بەكنازاروۆ. سوڭعى 5 جىلدا سۋديالاردىڭ 40 پايىزى تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان كورىنەدى. ءتارتىپ­تىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلعان ىستەردىڭ بارلىعىن زەردەلەپ شىق­تىق. بىرقاتار جاعدايلاردا بۇل تارتىپتىك ىستەر بولماۋى ءتيىس ەدى جانە بىرقاتارى ۇزاققا سوزىلعان, دەدى جوعارعى سوت توراعاسى. ونىڭ اتاپ وتۋىنشە, سۋديالاردىڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەسى جەرگىلىكتى جەرلەردە وبلىستىق سوت توراعالارىنىڭ قاراۋىنا بەرىلمەۋى ءتيىس. ياعني, جوعارعى سوت جانىنداعى بىرىڭعاي سوت تورەسى سوتتاردىڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىگى ماسەلەسىن قاراپ, شەشۋى قا­جەت. وسىلايشا جوعارعى سوت ۆەدومستۆوىشىلىك قىسىمنان سۋديا­لار­دى قورعاۋ تەتىگىن كۇشەيتىپ, ولاردىڭ تاۋەلسىز بولۋىنا ءجار­دەم­دەسپەك. جوعارعى سوت توراعاسى اۋدان­دىق, قالالىق جانە ولارعا تەڭەس­تى­رىلگەن سوت توراعالارىنىڭ لاۋا­زىم­دى قىزمەتىن اتقارۋ مەرزىمىن 3 جىلعا دەيىن قىسقارتۋدى ۇسىن­دى. وبلىستىق سوتتاردا اپەلليا­تسيا­لىق سوت القاسىن قۇرۋ قاجەت. ناقتىلاي تۇسسەك, اپەللياتسيالىق سوت القاسى ازاماتتىق, اكىمشىلىك جانە قىلمىستىق ىستەر بويىنشا القالارعا بولىنەدى. وسىلايشا ما­مانداندىرۋدى ودان ءارى تەرەڭ­دەتۋ جەلىسى جالعاساتىن بولادى, دەگەن ب.بەكنازاروۆ كاسساتسيالىق سوت القاسىنا وبلىستىق سوتتار­دىڭ توراعالارى باسشىلىق جا­ساۋى قاجەتتىگىن ايتتى. قازىرگى ۋا­قىتتا مۇنداي تاجىريبە جوق كورىنەدى. وبلىستىق سوت توراعا­لا­رى سوت ءىسىن قاراۋدان بولەكتەنگەن جانە ولار ءىس جۇزىندە شارۋاشى­لىق-قۇرىلىس, كادر, قامتاماسىز ەتۋ سىندى ماسەلەلەرمەن اينالى­سا­تىندىعىن تىلگە تيەك ەتكەن ب.بەكنازاروۆ, وبلىستىق سوت ءتورا­عا­لا­رى سۋديا بولىپ تابىلاتىن­دىق­تان وزدەرىنىڭ قىزمەتتەرىن ات­قا­رۋ­عا مىندەتتى ەكەندىگىن ەسكە سالدى. بايانداماشىنىڭ اتاپ ءوتۋىن­شە, اعىمداعى جىلدىڭ تەك 5 اي­ىن­دا جوعارعى سوت اۋداندىق جانە ودان تومەن تۇراتىن سوت­تار­دىڭ 158 سوت اكتىسىن قايتا قارا­عان. بۇل ورايدا 57 ملرد. تەڭگەنىڭ مەملەكەت مۇددەسى قورعالىپتى. جوعارعى سوت ۇسىنىپ وتىرعان زاڭ جوباسىندا كەز كەلگەن ءىس ەڭ ءبىرىنشى ساتىدا اۋداندىق جانە وعان تەڭەستىرىلگەن سوتتاردا قارا­لۋى كەرەكتىگى باسا ايتىلدى. زاڭ­دا بەلگىلەنگەن مەرزىم بويىنشا سوت شەشىمىنە نارازى بولعان تۇل­عا نەمەسە تاراپ اپەللياتسيالىق شا­عىم بەرۋى قاجەت. اپەللياتسيا­لىق شاعىم قارالعاننان كەيىن سوت اكتىسى بىردەن كۇشىنە ەنۋى ءتيىس. ورىنداۋ قاعازى جازىلىپ, سوت اكتىسى ورىندالۋعا جىبەرىلۋى قاجەت. ال ەگەر اپەللياتسيادان كەيىن كۇ­شى­نە ەنگەن سوت اكتىسىمەن كەلىسپەيتىن تاراپتار بولاتىن بولسا, وندا كاسساتسيالىق سوت القاسىنا, وبلىستىق سوتقا شاعىمدانۋى قا­جەت. «بۇل مىڭداعان ازامات­تار­دىڭ, مىڭداعان ىستەردىڭ ءار وبلىس ورتالىقتارىنان بىزگە, جوعارعى سوتقا كەلۋىنىڭ قاجەتتىگى جوق ەكەن­دىگىن كورسەتەدى. وبلىستىق سوتتار قازىر كاسىپتىك دەڭگەيى جو­عا­رى, بارلىق جاعدايدا ىستەر بوي­ىنشا دۇرىس شەشىم قابىل­دايتىن سۋديالارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. سوندىقتان كاسساتسيالىق سوت القاسى 6 ايلىق مەرزىم ىشىندە زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت اكتىلەرىن قاراپ, ونىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرىپ, ءوز قاۋلىسىن قابىل­داي­دى», – دەدى جوعارعى سوت توراعاسى. سوت جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە با­عىت­تالعان زاڭ جوبالارىن ۇكىمەت مۇشەلەرى ءبىراۋىزدان ماقۇلدادى. ال پرەمەر-مينيستر ءوز كەزەگىندە ماقۇلدانعان زاڭ جوبالارىنىڭ ءادىل سوتتى ساپالى اتقارۋعا جانە سوت جۇيەسىن جاقسارتۋعا باعىتتا­لىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. «ءبىز اتالمىش زاڭ جوباسىن قول­دايمىز جانە ءبىزدىڭ ازاماتتا­رى­مىز­دىڭ, زاڭدى تۇلعالارى­مىز­دىڭ قۇقىقتارى بۇرىنعىدان دا جاقسىراق قورعالاتىن بولادى دەگەن سەنىمدەمىز. سوندا عانا, ەلباسى بەرگەن تاپسىرمالار ساپالى ورىندالادى دەي الامىز», دەدى ۇكىمەت باسشىسى. ۆەنەرا تۇگەلباي.