بارلىق جول ريمگە اپارادى دەسەك, سول جولعا بۇكىل ادامزات بالاسى قازاق دالاسىنان اتتانعان سياقتى. ونى ءبىز ابىز اقسەلەۋ اعانىڭ پايىمى بويىنشا زەردەلەدىك. اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ قاي ءسوزى بولسىن قازاقتان باستاۋ الادى. ول جازعان قۇندى ەڭبەكتەردىڭ بارلىعىنىڭ اتاۋى قازاق ءسوزىن توركىندەيدى ەكەن. قاراپ وتىرساق, «قازاق الەمى», «قازاقتىڭ اۋىزشا تاريحى», «قازاقتىڭ بەيپىل سوزدەرى», «قازاقتىڭ كۇي ونەرى» دەپ قالامى قاڭتارىلعانشا قايران اقاڭ قازاقتى جىرلاپتى. ونى جازۋشى ورالحان بوكەيدىڭ ءوزى «اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ قاي شىعارماسى بولماسىن, ويلى, سانالى قازاققا اتا-بابامىزدىڭ وسال بولماعانىن بۇلتارتپاس دالەلدەرمەن تەرەڭ ءتۇسىندىرىپ بەرەدى», دەگەن.
سول ورالحان بوكەي بىردە سارىارقاعا ات شالدىرىپ, اقسەلەۋ سەيدىمبەكپەن بىرگە جاڭاارقاعا بارعان ەكەن. سوندا جانى دا, ءتانى دە ناعىز قازاق اقسەلەۋ ءوزى تۋعان توپىراقتىڭ ءار تاسىنىڭ تاريحىن تەرەڭ بىلەتىن ادەتىمەن جەر-سۋ اتاۋلارىن ورالحانعا تانىستىرىپ كەلە جاتىپ, «مىناۋ ءبىزدىڭ يماناق دەگەن تاۋ» دەپتى. جانە ول تاۋدىڭ جاقسى يماناق, جامان يماناق دەپ بولىنەتىنىن ايتا بەرەيىن دەسە, ورالحان بوكەي جىميىپ كەلەدى ەكەن. «اقسەلەۋ, مۇنى بىزدە جوتا دەيدى» دەپتى. ەكەۋى سول جەردە ءسال كىدىرىپ, ءبىر-بىرىنە ەرەكشە قۇرمەتپەن جىميسا كەرەك. شىنىمەن دە سارىارقانىڭ ۇساق شوقىلارىن التايدىڭ مۇز قۇرسانعان بيىك شىڭدارىنىڭ قاسىندا تاۋ دەپ اتاۋ ىڭعايسىز عوي. بىراق اقسەلەۋدىڭ كوزىمەن ول يماناق شىنىمەن دە زاڭعار, بيىك تاۋ ەدى. كەيىن, كوز جۇماردان بۇرىن تۋرا سول يماناقتىڭ ەتەگىن ءوزىنىڭ ماڭگىلىك مەكەنى بولاتىنىن بالالارىنا اماناتتاپتى. قازىر ول جەر اقسەلەۋ بيىگى دەپ اتالادى. ءيا, ءبارىبىر يماناقتىڭ بيىك ەكەنىن دالەلدەپ جاتقانداي. ول توبە شىنىمەن دە ۋاقىت وتكەن سايىن بيىكتەپ بارادى. وعان كوتەرىلگەن ادام سارىارقانى تەگىس شولىپ تۇرعانداي بولادى. سول كەزدە جاڭاعى اڭگىمە ەسىمىزگە تۇسەدى. سوندا مارقۇم اقاڭ ءوزى تۋىپ-وسكەن ولكەنى ماڭگىلىك جەر بەسىگىندە جاتسا دا بيىك دەپ جاتقانداي سەزىلەدى...
اقىن باعدات مۇباراك اقسەلەۋ اعاسى ومىردەن وتكەندە جازعان ولەڭىندە «سارىارقادا اقسوراڭ ەڭ بيىك تاۋ,
جاڭاارقادا اقسەلەۋ تاۋدان بيىك» دەگەن ەدى.
اقسەلەۋدەي اڭىز دا ابىز تۇلعانىڭ ويى دا بويى دا بيىك ەكەنىنە بۇل دا عاجاپ دالەل سياقتى.
ءبىز بۇل كۇيدى تاياۋدا وتكەن قاراعاندى وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارماسى ۇيىمداستىرعان اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ تۋعانىنا 75 جىل تولۋىنا ارنالعان يگى شارادا كەشتىك.
ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىز, ءتىلىمىز بەن مۋزىكامىز, ادەبيەتىمىز, جورالعىلارىمىز, ءبىر سوزبەن ايتقاندا ۇلتتىق رۋحىمىز بويىمىزدا ماڭگى قالۋعا ءتيىس دەپ اتاپ وتكەن ەدى.
ابايدىڭ دانالىعى, اۋەزوۆتىڭ عۇلامالىعى, جامبىلدىڭ جىرلارى مەن قۇرمانعازىنىڭ كۇيلەرى, عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن بابالار ءۇنى – بۇلار ءبىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىمىزدىڭ ءبىر پاراسى عانا. وسى ۇلىلاردىڭ قاتارىندا ارينە اقسەلەۋدىڭ دە ايتىلارى ءسوزسىز. سەبەبى ەلباسى ايتقان سالت-ءداستۇردىڭ دە, ءتىل مەن ءدىلدىڭ دە, ۇلتتىق مۋزىكا مەن ادەبيەتتىڭ دە بىردەن-ءبىر جوقشىسى ول اقسەلەۋ سەيدىمبەك بولاتىن.
ويى بيىك, قالامى جۇيرىك ساڭلاق قالامگەردىڭ 75 جىلدىعىنا وراي لايىقتى قۇرمەت اقسەلەۋ بيىگىنەن قۇران باعىشتاۋدان باستاۋ الىپ, اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ اتىنداعى جاس اقىندار مەن جازۋشىلار جانە كوسەمسوز شەبەرلەرىنىڭ ادەبي-شىعارماشىلىق بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارىن ماراپاتتاۋ قورىتىندى كەشى اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە ۇلاستى. جيىندى قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, اقىن عالىم جايلىباي باستادى. اقسەلەۋ شەكپەنىنەن شىققان اقىن عالىم ءوز سوزىندە «اقسەلەۋ اعامىز ارامىزدان كەتكەن ۋاقىت الىستاعان سايىن ونىڭ مۇراسى بىزگە جاقىنداپ كەلەدى. بۇل – ۇلى تۇلعالارعا ءتان قۇبىلىس. قازىرگى ۋاقىتتا كوزىقاراقتى ءار قازاقتىڭ جۇرەگىندە ءوز اقسەلەۋى بار» دەدى. سونداي-اق كەشتىڭ شىمىلدىعىن اشىپ بەرگەن اقىن كەلەسى جىلى اقسەلەۋگە ءوزى تۋعان ولكەدەن ەڭسەلى ەسكەرتكىش ورناتۋ يدەياسىن العا تارتتى.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ تىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارماسىنىڭ باسشىسى گۇلنارايىم قاڭتاربەكوۆا كىرىسپە سوزىنەن سوڭ, ساحناعا كوتەرىلگەن اقاڭنىڭ ۇزەڭگىلەس دوسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, تانىمال قوعام قايراتكەرى قويشىعارا سالعارا ۇلى مەن قاناتتاسى, جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى تولەن ابدىك ەستەلىككە تولى جان تولقىتار جاقسى سوزدەر ايتتى.
سالتاناتتى كەش بارىسىندا قويشىعارا اعا ءوزىنىڭ سۇبەلى ەڭبەكتەرىنىڭ الدى «التىن تامىردى» قالاي جازعانى جايلى سىر اقتاردى. «1975 جىلى بۇگىنگى «ەگەمەن قازاقستان» ول كەزدە «سوتسياليستىك قازاقستان» دەپ اتالاتىن گازەتكە جۇمىسقا ورنالاستىم. مەنەن ءبىر جىلدان كەيىن اقسەلەۋ دە وسى باسىلىمعا كەلدى. قۇدايدىڭ قوش كورگەنى بولار, ەكەۋمىزدىڭ كابينەتىمىز قاتار بولدى. بىردە اقاڭ ء«بىز, قازاق – جازۋشىلارعا كەندە ەمەس حالىقپىز.
ەكەۋمىز جازۋشى بولساق جاقسى جازۋشى بولماسپىز, بىراق جامان دا جازۋشى بولماسىمىز انىق. ال, قازىر قازاققا تاعىلىم بولاتىن تاريحي تانىمدىق دۇنيە قاجەت. ەگەر قوش كورسەڭ, بۇگىننەن باستاپ ادەبي شىعارما جازباۋعا ۋادەلەسەيىك» دەدى. سودان اراعا جىل-جارىم ۋاقىت سالىپ, ول «كۇمبىر-كۇمبىر كۇمبەزدەردى» جازدى, مەن «التىن تامىردى» شىعاردىم», دەدى قازاقتىڭ قوڭىر تاريحىنىڭ قوڭىراۋىنداي بولعان مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ يەگەرى قويشىعارا سالعارا ۇلى.
كەلەسىدە قازاقتىڭ كلاسسيك جازۋشىسى تولەن ابدىك ءسوز الىپ, تاماشا ەستەلىكتەرمەن تامساندىرىپ, قىزىقتى مەزەتتەرمەن اقسەلەۋ الەمىن ايشىقتاپ ءوتتى. «وسىدان تۋرا 15 جىل بۇرىن وسى اقسەلەۋ سەيدىمبەك, دۋلات يسابەكوۆ ۇشەۋمىز قۇرداس بولىپ, الپىس جاس مەرەيتويىمىزدى استانادا بىرگە وتكىزدىك. سوندا ساحنادا سويلەپ تۇرعان دۋلات دوسىمىزدىڭ قالجىڭى ءالى ەسىمدە. دۋلات تۇرىپ: «مىنا وتىرعان ەكەۋىنەن مەنىڭ ءبىر عانا ارتىقشىلىعىم بار ەكەن. قازىر بۇل ەكەۋى تۋعان وبلىس جوق, مەن تۋعان وبلىس ءالى ورنىندا» دەپ ەلدى دۋ كۇلدىردى. سويتسەك, اقسەلەۋ تۋعان جەزقازعان مەن ءبىز تۋعان تورعاي وبلىسى قازىر جوق ەكەن», دەيدى تولەن اعامىز.
ساحنادا كۇركىرەتىپ ولەڭ وقىعان الاشتىڭ اقيىق اقىنى سەرىك اقسۇڭقار ۇلىنىڭ دا ءماندى سوزىندە ءداندى دەرەكتەر جاتادى. اقىن ىلعي ايتىپ جۇرەتىن ءبىر ءسوز ەسىمىزدە. «اقسەلەۋ بولماسا مىنا جارىق دۇنيەدە اقسۇڭقار ۇلى دەگەن جۇمىر باستى پەندە بولۋى مۇمكىن, بىراق اقىن بولماس ەدى» دەيدى ىلعي.
اقسەلەۋ شاپاعاتىنىڭ ءبىر كورىنىس وسى دەر ەدىك.
بايقاۋ قورىتىندىسى بويىنشا پوەزيا جانرىندا ءىىى ورىندى وبلىستىق «يندۋستريالنايا كاراگاندا» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى اننا ستروكوۆا, ءىى ورىندى قارمۋ-دىڭ ستۋدەنتى ەرىك نارىنوۆ, ءى ورىندى قارمتۋ-دىڭ وقىتۋشىسى ايزادا راحىمجانوۆا يەلەنسە, پروزا جانرى بويىنشا ءىىى ورىندى قارمۋ-دىڭ ستۋدەنتى گۇلدەن ەرعالي, ءىى ورىندى قارمۋ-دىڭ ستۋدەنتى ايگەرىم قاراباەۆا, ءى ورىندى قاراعاندى وبلىستىق جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ اقپاراتتىق قىزمەت كورسەتۋ ينسپەكتورى ەرزات ەرماعانبەتوۆ جانە كوسەمسوز جانرى بويىنشا ءىىى ورىندى جاڭاارقا اۋدانى بيدايىق مەكتەبىنىڭ تالىمگەرى ءنازيرا اقاەۆا, ءىى ورىندى ب.بەيسەنوۆ اتىنداعى قاراعاندى اكادەمياسىنىڭ وقىتۋشىسى ق ۇلىنتاي موناي ۇلى, ءى ورىندى وبلىستىق «ورتالىق قازاقستان» گازەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى نۇردوس كارىم ەنشىلەدى. اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ اتىنداعى ارنايى 100 000 تەڭگەنى جۋرناليست دۋلات امانجول قانجىعالادى. سونداي-اق اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ تۋىستارى تاعايىنداعان ارنايى جۇلدەنى Qasۋm.kz اقپاراتتىق پورتالىنىڭ باس رەداكتورى نۇرلىحان قالقامان ۇلى يەمدەنىپ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ديپلومىمەن قارمۋ-دىڭ ستۋدەنتى جولامان ايتكەن ماراپاتتالدى.
ايتۋلى شارانىڭ سوڭىنان اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ تۋعان-تۋىستارى قۇران وقىتىپ, اس بەردى.
اتالمىش باسقارمانىڭ باستاماسىنا بارلىق ەل ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. تۇلعانى تۋعان توپىراعىندا دارىپتەۋ بولەك اسەر ەتەدى. اقسەلەۋ – قازاقتىڭ تەمىرقازىعى دەر ەدىك. ونىڭ جۇلدىزى ءبىزدى ماڭگىلىك ۇلى مۇراتتارعا جەتەلەي بەرەرى ءسوزسىز.
ميراس اسان,
«ەگەمەن قازاقستان»
قاراعاندى وبلىسى,
جاڭاارقا اۋدانى
