وسىنداي ازاماتتىڭ ءبىرى ەمىلباي ۇلى ومارعالي 1897 جىلى قازىرگى كابانباي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنداعى ەمىل وزەنىنىڭ بويىندا كەدەي وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن.
بالا كەزىنەن تۇرمىس تارشىلىعىن كورىپ وسكەن ول ءوزىنىڭ ەتى تىرىلىگىنىڭ ارقاسىندا ون ءۇش جاسىندا سول كەزدەگى كوكتۇما (باقتى) اۋىلىنا بارىپ باي ورىستارعا جالدانادى.
ون التى جاسىندا قىتايدىڭ شاۋەشەك قالاسىنداعى ورىس كونسۋلدىعىنا ات باعۋشى بولىپ جۇمىسقا كىرەدى.
ونىڭ بۇل جۇمىسقا ورنالاسۋىنا بولاشاق ءىرى, دۇنيە جۇزىنە ايگىلى تۇركولوگ عالىم ءامىر ءناجىبتىڭ سول كەزدە رەسەي كونسۋلدىعىندا كىزمەت ىستەيتىن اكەسىنىڭ كوپ كومەگى تيەدى.ءامىر ءناجىب 1899 جىلى تۋعان, ومارعاليدان 2 جاس كىشى, بولاشاق عالىم ەكەۋى جاقىن قارىم-قاتىناستا بولادى.
1916 جىلى اق پاتشانىڭ يۋن جارلىعىنا سايكەس رەسەي ازاماتى بولعاندىقتان ومارعالي قارا جۇمىسقا, وكوپ قازۋعا الىنىپ ورىس پەن نەمىس سوعىسىپ جاتقان باتىس مايدانعا تاپ بولادى. 1917 جىلعى اقپان توڭكەرىسىنەن كەيىن اق پاتشا تاقتان قۇلاپ ونىڭ ايگىلى يۋن جارلىعى كۇشىن جويعاننان كەيىن قارا جۇمىسقا الىنعان بۇراتانالار ەلگە قايتارىلادى. مىنە, سول كەزدە ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ جۇمساۋىمەن قازاقتاردى توپتاستىرىپ, ۇيىمداستىرىپ ەلگە امان-ەسەن الىپ قايتۋعا بارعان, ءوزى زاڭگەر وتىنشى ءالجانوۆ ومارعاليمەن تانىسادى.
ورىس, قىتاي تىلدەرىنە سۋداي ازاماتتى وتىنشى بۇدان بىلاي جانىنان تاستاماي وزىنە كومەكشىلىككە الادى.
1917جىلى جەلتوقساندا, ورىنبوردا الاشوردا ۇكىمەتى جاساقتالعان سوڭ ونىڭ مۇشەسى بولىپ تاعايىندالعان وتىنشى ءالجانوۆ جەتىسۋدا اتاپ ايتقاندا سول كەزدەگى 12 بولىس قاراكەرەي ورنالاسقان لەپسى ۋەزىندە الاش اسكەرىن جاساقتاي باستايدى.
12 بولىستىڭ ارقايسىسىنا ءمىنىس اتتارىمەن, اسكەرگە كەرەك-جاراقتارىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن 100 اتتى سارباز, جاساقتاۋ مىندەتتەلەدى.
بۇل ءىستى بولىستار ءبىر اۋىزدان ماقۇلداپ, قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە 11بولىستان 1100 سارباز ال قابانباي باتىردىڭ التىنشى ۇرپاعى قاناعات 200 سارباز جاساقتاپ, بارلىعى 1300 اتتى سارباز جەتىسۋ الاش پولكى بولىپ قۇرىلادى. قاناعات قوسىمشا 100 ساربازدى كىتايداعى دۇنگەن جىگىتتەرىنەن جاساقتاپ, بارلىق شىعىنىن ءوز موينىنا الادى.
اسكەرگە باسشى بولىپ لەپسى قالاسىنداعى ۋەزدىك اسكەري گارنيزوننىڭ وفيتسەرلەرى كەڭسابا مۋحارابوۆ پەن كەرىمباي اسانوۆ تاعايىندالادى.
الاش پولكى قىزىلدارمەن سوعىسىپ جاتقان اتامان اننەنكوۆتىڭ ارمياسىنىڭ قۇرامىنا كىرىپ, سوعىس ونەرىن ۇيرەنەدى.اسكەري جاتتىعۋلار ءۇشارال قالاسىندا وتەدى.
الاش اسكەرىن قازاقشا تىلگە سۋداي جۇيرىك, كەيىن 1933 جىلى شاۋەشەكتە دۇنگەن كوتەرىلىسىن قانعا بوياپ باسقان كاپيتان حيلوۆسكي جاتتىقتىرادى.
ايتا كەتەتىن ءبىر جايت, 1918 جىلى احمەت بايتۇرسىنوۆ پەن مىرجاقىپ دۋلاتوۆتىڭ شاۋەشەك قالاسىندا وتكىزگەن جينالىسىنا بارار جولدا ومارعالي باستاعان الاش جۇزدىگى ولاردى لەپسى ۋەزىنىڭ شەكاراسىنان كۇتىپ الىپ, قىزىلداردان قورعاپ شاۋەشەككە الىپ بارادى. جيىن بىتكەن سوڭ ولاردى قايتادان سەمەي جاققا شىعارىپ سالادى.
1920 جىلى رەسەي كۇرامىندا قازاق اۆتونومياسى قۇرىلىپ لەنين بۇرىنعى بولشەۆيكتەرگە قارسى كۇرەسكەندەرگە تولىق كەشىرىم بەرگەن سوڭ ومارعالي دا ەل ىسىنە كىرىسەدى.1920 جىلدان 1925 جىلعا دەيىن قاراعاش بولىسىندا ميليتسيونەر,1925-1927 جىلدارى قاراعاش بولىسىنىڭ باسقارۋشىسى.1927 جىلدان 1937 جىلعا دەيىن شىعىس شەكارا وكرۋگى ەمىل كومەنداتۋراسىندا ءاۋدارماشى(تىلماش) بولىپ جۇمىس ىستەيدى.1937جىلى جەرگىلىكتى بەلسەندىلەردىڭ كورسەتۋىمەن ومارعالي «حالىق جاۋى» رەتىندە ۇستالىپ, ءۇرجاردىڭ اباقتىسىنا قامالادى.ومارعاليدىڭ باعىنا وراي تەرگەۋشى تاتار كەزىندە اننەنكوۆتىڭ اسكەرىندە بولعان, ونىڭ ۇستىنە ومارعالي اجالدان قۇتقارعان ازامات بولىپ شىعادى. ول ومارعاليدى اقتاپ, بوساتىپ قويا بەرەدى.
بۇل جاعداي ومارعاليعا جايسىز تيەدى. ول اۋدارماشىلىق جۇمىسىنان بوساپ قالادى دا شەكارا وتريادىنىڭ قوسالقى شارۋاشىلىعىنىڭ قوي فەرماسىنا مەڭگەرۋشى بولادى. بۇل جۇمىستى 1942 جىلدىڭ قازان ايىنا دەيىن قاشان سوعىسقا كەتكەنشە ىستەيدى.
1944 جىلى 9 ناۋرىزدا فاشيستەرمەن سوعىستا بەلورۋسسيا جەرىندە ەرلىكپەن قازا بولادى.سۇيەگى موگيلەۆ وبلىسىنداعى چاۋسسى اۋدانىنىڭ سكۆارسك سەلوسىنداعى باۋىرلاستار زيراتىنا جەرلەنگەن.
مۇحامەتكارىم ومارعاليەۆ
شىعىس قازاقستان وبلىسى
