كەلەر جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قۇرىلعانىنا جيىرما بەس جىل تولاتىن ءبىزدىڭ كاسىپورىن ءۇشىن كورپوراتيۆتىك جاۋاپكەرشىلىك اتىراۋ وبلىسى مەن جىلىوي اۋدانىندا ءوز قىزمەتىن جۇرگىزۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلادى. ءبىز ءۇشىن كورپوراتيۆتىك جاۋاپكەرشىلىك تەك قوعام مەن قىزمەتكەرلەرگە قوسقان ۇلەس قانا مەن ەمەس, ول – ەتيكا, قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا مىندەتتەمە, ءبىزدىڭ قىزمەتكەرلەرمەن, مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, جەرگىلىكتى جۇرتشىلىقپەن قارىم-قاتىناس جاساۋ ەرەجەلەرى. ءبىز ءوز قىزمەتىمىزدىڭ ناتيجەسى ادامدار ءومىرىنىڭ جاقسارۋىنان كورىنۋى ءۇشىن كۇش سالامىز. وسى رەتتە تشو بيزنەستىڭ كورپوراتيۆتىك جاۋاپكەرشىلىك پرينتسيپتەرىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بىرقاتار ماقساتتى باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قارجىنى اتىراۋ وبلىسىنداعى الەۋمەتتىك سالانى دامىتۋعا باعىتتاپ كەلەدى.
كاسىپورىن ءوز قىزمەتىنىڭ العاشقى كەزەڭىندە 50 ميلليون اقش دوللارى كولەمىندەگى قارجىنى قۇرايتىن بەسجىلدىق «اتىراۋ بونۋس قورى» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىردى. كەلىسىم بويىنشا, قور قارجىسىن قانداي نىساندار سالۋعا جۇمساۋ قاجەتتىگى اتىراۋ وبلىستىق اكىمدىگىمەن اقىلداسا وتىرىپ شەشىلدى. وسى ءتارتىپ ءالى دە جالعاسىن تابۋدا. باعدارلامانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن كاسىپورىن جەرگىلىكتى اكىمدىكپەن بىرلەسە وتىرىپ, وبلىس تۇرعىندارى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە نە كەرەكتىگىن انىقتاۋ نەگىزىندە ناقتى شەشىم قابىلدادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا اتالمىش باعدارلاما حالىق قاجەتىن وتەۋگە كوپ سەپتىگىن تيگىزدى. وبلىستا ناۋبايحانا, دەنە شىنىقتىرۋ-ساۋىقتىرۋ كەشەنى, سۋ تازارتۋ قوندىرعىسى, اۋرۋحانا, ەمحانا سياقتى ءبىرىنشى كەزەكتەگى نىساندار سالىنىپ, تۇرعىندار يگىلىگىنە بەرىلدى.
وبلىس جۇرتشىلىعىنا ويداعىداي قىزمەت ەتكەن باعدارلاما اياقتالىسىمەن, ورنىنا «يگىلىك» اتتى ەرىكتى باعدارلاما كەلدى. بۇل – 1999 جىل بولاتىن. العاشقىدا جىلدىق قورى 4 ميلليون اقش دوللارىن قۇراعان باعدارلاما تشو-نىڭ نەگىزگى ءوندىرىسى تاراپىنان قارجىلاندىرىلاتىن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلاما بولدى. سودان بەرگى ارادا وتكەن ون سەگىز جىلدا كاسىپورىن وسى باعدارلاما ارقىلى ءوزى ورنالاسقان جىلىوي اۋدانىنىڭ, جالپى اتىراۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىنا وڭدى وزگەرىس اكەلدى. شەتەل ينۆەستورىن تارتۋدىڭ تيىمدىلىگىن دالەدەۋگە سەپتىگىن تيگىزدى. «يگىلىكتىڭ» باستاپقى بيۋدجەتى 2003 جىلعا دەيىن 4 ملن اقش دوللارى كولەمىندە بولسا, كەلەسى ۇشجىلدىقتا 8 ملن, ودان كەيىنگى ءۇش جىلدىقتا 12 ملن اقش دوللارىنا جەتتى. ال, 2009-2012 جىلدار ارالىعىندا جىلدىق بيۋدجەت 20 ملن اقش دوللارىن, 2013 جىلدان باستاپ وسى كۇنگە دەيىن بۇل كورسەتكىش 25 ملن اقش دوللارىنا ءوستى.
ءيا تشو «يگىلىك» باعدارلاماسى ارقىلى بۇكىل اتىراۋ وبلىسى حالقىنا پايدا بەرەتىن جانە ول جوبالار تاپسىرىسقا بەرىلگەننەن كەيىن كاسىپورىننىڭ ۇزدىكسىز تەحنيكالىق جانە قاراجاتتىق قولداۋىن قاجەت ەتپەيتىن ەڭ ماڭىزدى جوبالاردى قارجىلاندىرۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. وتكەن جىلدار ىشىندە باعدارلاما قازاقستاننىڭ مۇنايلى ءوڭىرى – اتىراۋ وبلىسىنداعى الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپىلىس بەردى. اتىنا زاتى ساي باعدارلاما دەپ تانىلدى. وبلىس ورتالىعىنىڭ كوركىن كىرگىزەتىن بىرقاتار زاماناۋي عيماراتتار, كوپ فۋنكتسيالى مەديتسينالىق كلينيكالار مەن ورتالىقتار, سوڭعى ۇلگىمەن جابدىقتالعان مەكتەپتەر مەن باسقا دا ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى جانە مادەنيەت ۇيلەرى بوي كوتەردى. «يگىلىك» باعدارلاماسى سۋ جەتكىزۋ جانە قۋات تاسىمالداۋ جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋعا, قالا شاعىن اۋداندارى مەن اۋىلداردىڭ كوپتەن كۇتكەن گازبەن قامتاماسىز ەتىلۋىنە مۇمكىندىك بەردى. بۇگىندە اتالمىش باعدارلامانىڭ يگىلىگىن اتىراۋلىقتار كوپتەپ كوردى دەسەك, جاڭىلىسپايمىز. ەڭ باستىسى, اتىراۋ وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە قاجەت جوبالار كەڭ اۋقىمدى تاڭداۋ مەن باعالاۋدان وتەدى. تاڭدالعان جوبالاردى باعالاۋعا سىرتتان ساراپشىلار تارتىلادى. مۇنداي زەرتتەۋ ءار ءۇش جىل سايىن جۇرگىزىلەدى. وسىنداي بىرلەسكەن جۇمىس قورىتىندىسىمەن تشو «يگىلىك» ارقىلى قارجىلاندىرىلۋى ىقتيمال جوبالار ءتىزىمىن جاسايدى. كەيىن كاسىپورىن دەمەۋشىلىك ەتەتىن, حالىق ءۇشىن ەڭ پايدالى دەپ تابىلعان جوبالار تشو باس ديرەكتورى مەن اتىراۋ وبلىسى اكىمى تاراپىنان راستالىپ, بەكىتىلەدى.
باعدارلاما ارقىلى قارجىلاندىرىلىپ, ەل يگىلىنە بەرىلگەن جوبالاردىڭ قاي-قايسىسى دا ماڭىزدىلىعىمەن قۇندى. ماسەلەن, تەڭىز كەن الاڭىنا جاقىن ورنالاسقان ءارى كاسىپورىننىڭ كوپتەگەن قىزمەتكەرى تۇراتىن قۇلسارى قالاسىندا دەنساۋلىققا جانە قورشاعان ورتاعا كەلەتىن اسەردى باعالاۋ ماقساتىندا ارنايى زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ, مۇنداعى سۋ ساپاسىنىڭ تومەندىگى ءارى سۋ جەلىسىنىڭ جۇمىسى سىن كوتەرمەيتىندىگى انىقتالدى. جان- جاقتى جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ نەگىزىندە جينالعان اقپارات ناتيجەسىندە قالانىڭ سۋ جۇيەسىن اۋىستىرۋ ۇيعارىلدى. ءتۇپ نەگىزى تۇرعىندار دەنساۋلىعىن ساقتاۋدى جاقسارتۋدى كوزدەگەن جوبا 4 جىلعا سوزىلىپ, بۇگىندە ەل يگىلىگىنە اينالدى.
ارىگە بارماي-اق, 2016-2017 جىلدار دەرەگىنە سۇيەنسەك, «يگىلىكتىڭ» قارجىسىنا وبلىستا 7 بالاباقشا, 3 مەكتەپ, 3 مادەنيەت ءۇيى, 3 سپورت جانە دەنە شىنىقتىرۋ كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى. ال بيىلعى وقۋ جىلىندا اتىراۋ قالاسىندا جاڭادان بوي كوتەرگەن نۇرسايا شاعىن اۋدانىنان 624 ورىندىق اعىلشىن ءتىلىن تەرەڭدەتىپ وقىتاتىن تەحنيكالىق گيمنازيا العاشقى قوڭىراۋىن سوقتى. گيمنازيا زاماناۋي تالاپتارعا ساي كەلەتىن سپورت الاڭدارىمەن, كىتاپحانا, اسحاناسىمەن, ءتيىستى جابدىقتارىمەن بىرگە تاپسىرىلدى. الدا اتىراۋلىقتاردىڭ دەمالىس ورنىنا اينالاتىن, جايىقتىڭ بويىنان ورىن تەپكەن رەترو-ساياباقتىڭ قۇرىلىسىن اياقتاۋ مىندەتى تۇر.
ءيا ناقتى دەرەككە سۇيەنسەك, «يگىلىك» باعدارلاماسى قولعا الىنعان 1999 جىلدان بەرى شامامەن 250 ملن اقش دوللارىنا ەل قاجەتىنە جارايتىن 130 جوبا ىسكە قوسىلدى, مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. ال كاسىپورىن قۇرىلعان 1993 جىلدان بەرى اتىراۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋىنا, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ساپاسىنىڭ ارتۋىنا قوسقان ۇلەس 1,3 ملرد اقش دوللارىنان استى.
ەل يگىلىگىنە اينالعان «يگىلىكتىڭ» قاتارىن 2010 جىلى جىلدىق قورى 1 ملن اقش دوللارىن قۇرايتىن الەۋمەتتىك ينۆەستيتسيالار باعدارلاماسى تولىقتىردى. تشو بۇل جوبالاردى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ نەمەسە مەردىگەرلەردى تارتا وتىرىپ جۇزەگە اسىرادى. ەڭ باستىسى, كاسىپورىن اتالعان جوبالاردى تەك قارجىلاندىرىپ قانا قويماي, ولاردى ورىنداۋ بارىسىندا باسىنان اياعىنا دەيىن تىكەلەي ءوز باقىلاۋىندا ۇستايدى. باعدارلاما شەڭبەرىندەگى جوبالاردىڭ قاي-قايسىسى دا اتىراۋ وبلىسىنىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالالارىنا قولداۋ كورسەتۋدى كوزدەيدى. تشو سەرىكتەستەرىمەن بىرگە اتالمىش باعدارلامانى جەتىلدىردى جانە بۇگىندە ول جۇرتشىلىق پەن ءوندىرىستىڭ قاجەتتىلىكتەرى مەن ماقساتتارىنا ساي كەلەدى. ماسەلەن تشو 6 جىل قاتارىنان قازاقستان وتباسىلىق دارىگەرلەرى اسسوتسياتسياسىمەن بىرىگىپ, اتىراۋ وبلىسىنىڭ جۇرتشىلىعى مەن مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەرىنىڭ ارتەريالىق گيپەرتەنزيا مەن جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىن باستاپقى كەزەڭدە انىقتاۋ تۋرالى حاباردارلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جوبانى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. 2016 جىلدان بەرى ورتالىق ازيانىڭ ەۋرازيا قورى (واەق) «جارقىرا» اتتى الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋدا. باعدارلاما الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىكتى قولداۋدىڭ تولىق تسيكلىن قامتيدى. ال, حالىقارالىق «PYXERA GLOBAL» ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمى 2012 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان بەرى «ىنتىماق» اتتى قاۋىمداستىقتى دامىتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا بىزبەن سەرىكتەس بولىپ كەلەدى. جوبا اياسىندا جاستار, ورالمان-ايەلدەر مەن ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار ادامداردىڭ كاسىپكەرلىك داعدىلارىن كۇشەيتۋگە باسا نازار اۋدارىلادى. ۇيىم اعىلشىن ءتىلى كلۋبىنىڭ كەڭەيۋىنە, از قامتىلعان وتباسىلار مەن كومەككە ءزارۋ ادامداردى قولداۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. ودان بولەك «ىنتىماق» جوباسى تشو قىزمەتكەرلەرى مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن تارتا وتىرىپ, ەرىكتى ءىس-شارالار مەن قاراجات جيناۋ شارالارىن ۇيىمداستىرۋدا. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ءداۋىرىنىڭ قوعامى (اتدق) جوباسى اتىراۋ قالاسى مەن جىلىوي اۋدانى حالقىنىڭ اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار (اكت) سالاسىنداعى ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋدى كوزدەدى. جوباعا 2016 جىلدان باستاپ 39 ۇيىمنان 843 ادام قاتىستى. ولارعا اقپاراتتىق تەحنولوگيا جونىنەن 345 رەت تاقىرىپتىق وقۋلار ۇيىمداستىرىلدى. مۇنداي جۇرتشىلىقتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزىپ, پايداسىن تيگىزگەن جوبالار الدا دا جالعاسىن تابارى ءسوزسىز.
كاسىپورىن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاپ, ءتول مادەنيەتىمىزدىڭ ايشىقتى تۇستارىن دامىتۋعا دا دەن قويىپ كەلەدى. توعىز جىل قاتارىنان وبلىستا اقىندار ايتىسىن وتكىزىپ, نەبىر تالانتتاردىڭ قانات قاعۋىنا ىقپال ەتتىك. كاسىپورىن دەمەۋشىلىگىمەن وتكەن جىراۋلار سايىسى دا كوپ كوڭىلىنە جول تاپتى. جەرگىلىكتى جۋرناليستەردىڭ شىعارماشىلىق دەڭگەيىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن جۋرناليستەر كونكۋرسى دا جۇرتشىلىق قولداۋىنا يە بولۋدا.
وسىنداي كوپ قاجەتىن وتەيتىن الەۋمەتتىك باعدارلامالاردى جۇزەگە اسىرۋداعى جەتىستىكتەرى ءۇشىن تشو رەسپۋبليكالىق «پارىز» سايلىعىنىڭ كۇمىس, التىن جانە باس جۇلدەلەرىمەن ماراپاتتالدى. بۇل تەڭىزدەي الىپ كەنىشتىڭ بايلىعىن ەل يگىلىگىنە جۇمساۋدى كوزدەگەن كاسىپورىن قىزمەتىنە دەگەن قۇرمەت!
اتىراۋ وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدا جاڭعىرۋىنا اتسالىسۋ – «تەڭىزشەۆرويلدىڭ» باستى ماقساتى. ءبىز بۇل ماقساتتىڭ وسىنداي ناقتى, ەل قاجەتىن وتەيتىن ماڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ورىندالىپ كەلە جاتقاندىعىن ماقتان تۇتامىز. قازاقستاننىڭ ەرتەڭىن بۇگىنگىدەن دە كەمەل ەتۋدى كوزدەيتىن كاسىپورىن 1993 جىلدان باستاپ, 2017 جىلدىڭ 1-ءشى جارتىسىنا دەيىنگى ارالىقتا قازاقستان قازىناسىنا تىكەلەي تولەمدەر تۇرىندە 121 ميلليارد اقش دوللارىنان استام قارجى قۇيدى. تەك وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا بۇل كورسەتكىش 4,3 ميلليارد اقش دوللارىنان استى.
وتكەن جيىرما ءتورت جىلدا ءوز قىزمەتكەرلەرى مەن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ يگىلىگىنە ارنالعان ءتۇرلى əلەۋمەتتىك جوبالارعا 1,3 ميلليارد اقش دوللارىنان استام قارجى جۇمسادى. مۇنداي جەتىستىك وندىرىستىك دەڭگەيدىڭ ارتۋىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەندىگى ءسوزسىز. ماسەلەن, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 14,59 ميلليون تونناعا (116 ميلليون باررەل) جەتتى. ال ماۋسىم ايىندا كاسىپورىن ۇلكەن جەتىستىككە, ياعني ءوزى قۇرىلعان 1993 جىلدان بەرى 3 ميلليارد باررەل مۇنايعا قول جەتكىزدى. الدا دا كاسىپورىن ءوزىنىڭ وندىرىستىك الەۋەتىن ارتتىرۋ ارقىلى ەل ەكونوميكاسىنا, ونىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىنا ءتيىستى ۇلەسىن قوسا بەرەتىنىنە سەنىم مول.
رزابەك ارتىعاليەۆ,
«تەڭىزشەۆرويل» جشس-ءنىڭ ۇكىمەت جانە جۇرتشىلىقپەن بايلانىس جونىندەگى باس مەنەدجەرى
