البەتتە, قازاقستان مەن جاپونيا اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا ساتىعا كوتەرىلۋىنە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قوسقان ۇلەسى ۇلكەن. بۇگىندە ەكى ەلدىڭ ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستارى ەسەلەپ ارتا ءتۇستى. قازاقستان جاپونيا نارىعىنا فەرروقورىتپا, بولات, تيتان, سيرەك مەتالدار ەكسپورتتاسا, بۇل ەل بىزگە اۆتوكولىكتەر مەن ونىڭ بولشەكتەرىن, ەلەكتر جابدىقتارى مەن تۇرمىستىق تەحنيكالاردى يمپورتتاپ كەلەدى. جاپونيانىڭ حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق بانكى قازاقستاندا نەسيە بەرۋ ارقىلى بىرقاتار جوبالاردى جۇزەگە اسىرا باستادى. ونىڭ ىشىندە تەمىر جول كولىگىنىڭ تاسىمال قۋاتىن ارتتىرۋعا, ەرتىس وزەنىندە كوپىر سالۋعا, استاناداعى حالىقارالىق اۋەجايدى قايتا جوندەۋگە, باتىس قازاقستاندا كولىك جولدارى جۇيەسىن دامىتۋعا, اتىراۋداعى مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە ارنالعان جوبالار بار. بۇل جۇمىستىڭ بىرقاتارى جۇزەگە اسىرىلدى.
ءبىز 9 ادامنان تۇراتىن قازاقستاندىق وقىتۋشىلار قۇرامى وڭتۇستىك كورەيا ارقىلى ۇشىپ, دىتتەگەن جەرىمىزگە تۇندەلەتىپ جەتتىك. تسۋكۋبا – يباراكي پرەفەكتۋراسىنىڭ وڭتۇستىگىندە ورنالاسقان اكادەميالىق قالا ەكەن. الەمگە كوز تارتار كونە عيباداتحانالارى, عارىشتىق تەحنولوگيالارى مەن روبوتتىق تەحنيكالارى شوعىرلانعان تۋريستىك ورتالىق رەتىندە تانىمال. شاھاردا 220 مىڭنان استام ادام تۇرسا, سونىڭ 20 مىڭى عىلىم دوكتورى بولىپ شىقتى. ياعني, ءار 10 ادامنىڭ ءبىرى Ph.D دوكتورى اتانعان. تسۋكۋبا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءوزى توكيو پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بازاسىندا 1973 جىلى قۇرىلعان. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 300-دەن استام عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى بار. مۇندا نوبەل سىيلىعىنىڭ 3 لاۋرەاتى (1 حيميك, 2 فيزيك) ەڭبەك ەتكەن. ۋنيۆەرسيتەت كامپۋسى جاپونيادا 2-ورىن الادى.
العاشقى كۇنى پەداگوگيكالىق شەبەرلىكتى جەتىلدىرۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تاكەو ەسيدا تاعىلىمدامانىڭ باعىت-باعدارىن ايقىندادى. سونداي-اق تەرۋيۋكي فۋدزيتا, حوداكا فۋدزي, تاكاسي حيسورە سىندى پروفەسسورلار ءدارىس وقىپ, جاپون ەلىنىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى تۋرالى جان-جاقتى مالىمەت بەرىپ, جوعارى ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنى مەن ۇيىمداستىرۋ ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالدى. بىزگە ۋنيۆەرسيتەت پروفەسسورى, Ph.D دوكتورى قۋانىش تاستانبەكوۆا ىلەسپە اۋدارما ارقىلى دارىستەردىڭ مازمۇنىن جان-جاقتى تالداۋعا مۇمكىندىك سىيلادى. ول ابىلاي حان اتىنداعى قازاق حالىقارالىق قاتىناستار جانە الەم تىلدەرى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى ەكەن. ون جىل بۇرىن تسۋكۋبا ۋنيۆەرسيتەتىنە پەداگوگيكا ماماندىعى بويىنشا دوكتورانتۋراعا ءتۇسىپ, ۇزدىك بىتىرگەن سوڭ كافەدراعا وقىتۋشىلىق قىزمەتكە قالدىرىلىپتى. قۋانىش «قازاقستاندا مۇعالىم ماماندىعىن دايارلاۋدىڭ تاريحى مەن تاجىريبەسى» تاقىرىبىن زەرتتەگەن. ءۇش ءتىلدى (قازاق, ورىس, جاپون) جەتىك مەڭگەرگەن قانداسىمىز بۇگىندە ۋنيۆەرسيتەتتىڭ بەلدى پروفەسسورلارىنىڭ ءبىرى. جاپونياداعى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەرگە ۇنەمى قامقورلىق كورسەتىپ جۇرەدى. ونىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن بىرنەشە ماگيسترلىق جۇمىستار قورعالعان ەكەن.
دارىستەردەن كەيىنگى سيمپوزيۋمدا پروفەسسورلار مەن تىڭداۋشىلار ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جەتىستىكتەرى مەن جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. تەوريالىق بولىمنەن كەيىن ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسىن ارالاپ, كىتاپ قورىمەن جانە ەلەكتروندى قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىمەن تانىستىق. وتە جوعارى دەڭگەيدەگى ەلەكتروندى قىزمەت كورسەتۋ مەن الەمدىك ادەبيەتتەر جيناقتالعان جانە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ۇستانىمىن جۇزەگە اسىرۋعا دەن قويعان جاپون كىتاپحاناسىنان م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولىن», ر.سىزدىقوۆانىڭ «قازاق ءتىلى» وقۋلىعىن جانە ل.ن.گۋميلەۆتىڭ عىلىمي جيناقتارىن كوردىك.
سونىمەن قاتار باستاۋىش جانە ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىمەن تانىسۋ ماقساتىندا پروفەسسور ناوحيرو حيگۋچي ياناگيباسي اتىنداعى باستاۋىش مەكتەبىندە جانە ياتابە اتىنداعى ورتا مەكتەبىندە بىرنەشە سىنىپتارداعى ساباقتارعا قاتىسىپ, مۇعالىمدەردىڭ پەداگوگيكالىق ادىستەمەلەرىنە كۋا بولدىق, مەكتەپ ديرەكتورلارىمەن دوڭگەلەك ۇستەل باسىندا پىكىر الماستىق. ءار سىنىپتا 30-40 وقۋشىعا ارنايى تاجىريبەلى مۇعالىم جانە جاس اسسيسەنت مۇعالىم ساباق بەرەتىنى, ەر مۇعالىمدەردىڭ باسىمدىعى 50-60 پايىزعا جەتەتىندىگى ەرەكشە اسەر قالدىردى.
قالا كەلبەتى مەن تۇرعىندارىنىڭ قاراپايىمدىعى, ەڭبەكقورلىعى ءھام كىشىپەيىلدىگى, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ تۇراقتى دامۋى مەن عىلىمي جۇمىستارعا باسىمدىق بەرەتىنى, جوعارى مەكتەپتە مامان دايارلاۋدا ساپاعا كوڭىل بولەتىندىكتەرى ۇلگى بولارلىقتاي ەكەن. مۇندا وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەردى تەڭ قارايدى, اسىرە ماقتاۋ, ماراپاتتاۋ نەمەسە جازالاۋ سياقتى ۇردىستەر جوق. مەكتەپ ديرەكتورى 3 جىلدا ءبىر اۋىسىپ تۇرادى جانە ءار مۇعالىم مەكتەپ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارۋعا مىندەتتى. مۇعالىمدەردىڭ ءبىر-بىرىنە داۋىس كوتەرۋىنە جول بەرىلمەيدى. وقۋشىلار قۇرامى جاڭا وقۋ جىلى باستالعاندا جاڭادان قۇرىلىپ, سىنىپ جەتەكشىسى دە وزگەرىپ وتىرادى. مەكتەپ ىشىندە دەنساۋلىعىندا اقاۋى بار وقۋشىلارعا ارنالعان ارنايى سىنىپتار بار. ولاردىڭ بارلىق بالامەن بىرگە وقيتىن ساباقتارى دا قاراستىرىلعان, ياعني وقۋشىلاردى بولمەۋ, كەمسىتپەۋ جاعى دا ويلاستىرىلعان. تاعام مەكتەپ اسحاناسىندا دايارلانعانىمەن ءار وقۋشى ءوزى وتىرعان پارتادا تاماقتانادى. وقۋشىلار تاماقتانعان ورىندارىن وزدەرى تازالايدى. سىنىپتى دا تاپ-تۇيناقتاي ەتىپ جيناپ قويادى. سىنىپتىڭ الدىنداعى كەپتىرگىشتە ءار وقۋشىنىڭ ەدەن جۋاتىن شۇبەرەكتەرى جايۋلى تۇر. 1-6 سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ ءبىلىمى ءۇشبۇرىش, دوڭگەلەك فيگۋرالارمەن باعالانادى. وقۋلىقتارىندا ماتىننەن سۋرەت باسىم بولىپ كەلەدى. وقۋشىلار وسى وقۋلىقتارعا قاراپ وتىرىپ جازبا جۇمىستارى مەن باسقا تاپسىرمالاردى دا ورىندايدى.
مەكتەپكە كىرگەندە قازاقستاننىڭ كوك بايراعى مەن «قوش كەلدىڭىزدەر!» دەگەن قازاق تىلىندەگى جازۋدى كورىپ, ءىلتيپات-ىزەتتەرىنە ريزا بولدىق. تاۋەلسىز ەلىمىزگە دەگەن قۇرمەت سەزىلدى. ساباق ءوتىپ جاتقان سىنىپتارعا باس سۇققانىمىزدا وقۋشىلاردىڭ ەشقايسىسى ەلەڭدەگەن جوق. ساباقتارىن ءارى قاراي وقىپ وتىرا بەرۋى جاپون حالقىنىڭ وزىنە ءتان مىنەزى مەن جاساندىلىقتان ادا ەكەنىن بايقاتتى. جالپى, جاپون بالالارى اشىق, باۋىرمال, ەشكىمدى جاتسىنبايدى. دالىزدە الىس ەلدەن كەلگەن قوناقتاردى جۇگىرىپ كەلىپ قۇشاقتاۋلارى, جامىراي امانداسۋلارى جۇرەگىمىزدى جىلىتتى.
ساپار اياسىندا توكيودا بولىپ, اساكۋسا بۋددا عيباداتحاناسى مەن اكيحابارا ەلەكتروندى قالاسىن, ودايبا جاساندى ارالىن جانە ۋسيكۋداعى ۇلكەن بۋددا مەن تسۋكۋبا تاۋىنداعى سينتويستىك عيباداتتاردى كورىپ, جاپون جۇرتىنىڭ بولمىسىن تاعى ءبىر تاني تۇسكەندەي بولدىق. وزىق ەكونوميكاسىمەن دە, داستۇرگە بەرىكتىگىمەن دە تاڭعالدىرىپ وتىرعان ەلدە وتاندى ءسۇيۋ, الەم ازاماتىن تاربيەلەۋ, ءوزىن ءوزى دامىتۋ جانە ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر قالىپتاستىرۋ, بالانى باقىتتى ءومىر سۇرۋگە ۇيرەتۋ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ساقتاۋ جانە ءومىر بويى ءبىلىم الۋعا كومەك كورسەتۋ ماسەلەسى جاقسى جولعا قويىلعانىن اڭدادىق.
ساۋلە تاپانوۆا,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
