شىعىس قازاقستان وبلىسىندا استانا قالاسىنىڭ مادەني كۇندەرى ءۇش كۇن بويى دۇركىرەپ ءوتتى
باستاما قالاي تۋدى؟
كەڭ-بايتاق قازاق ەلى تاۋەلسىزدىك العان نەبارى 20 جىل ءىشىندە ادام نانعىسىز جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزدى. مىسال كەرەك پە, ولار جەتكىلىكتى. نارىقتىڭ وتپەلى كەزەڭىنەن ءسۇرىنبەي ءوتىپ, ەل ەكونوميكاسىن بىرتىندەپ تۇزەي باستادىق. ءىرى زاۋىتتار مەن ءوندىرىس وشاقتارىنىڭ «ەكىنشى تىنىسىن» اشۋ وڭايعا سوقپاعانى بەلگىلى. تار جول, تايعاق كەشۋدەن ءاۋپىرىمدەپ ءوتىپ, العا قاراي جىلجي باستادىق. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ كەمەل باسشىلىعى ءناتيجەسىندە قازاقستاندى بۇكىل الەم تانىدى. كۇنى كەشە استانادا وتكەن سامميت, ەقىۇ-عا توراعالىق جاساۋ, قىسقى ازيا ويىندارىن ەل ەسىندە قالاتىنداي ءماندى وتكىزۋ ەلىمىزدىڭ ابىرويىن اسقاقتاتتى, قازىر بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى ءبىزدى تانىدى, مويىندادى. تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلىندا, قىسقا مەرزىم بولسا دا بيىك بەلەستەرگە جەتتىك. جان باسىنا شاققانداعى تابىس تمد ەلدەرى بويىنشا الدا تۇر. ادامداردىڭ ءال-اۋقاتى جاقسارىپ كەلەدى. بيىل مەرەكەلى دە بەرەكەلى جىل. استىقتان بۇرىن بولماعان ناتيجەگە قول جەتتى. ەندەشە, ەل تاۋەلسىزدىگىن ەستە قالاتىنداي, كەيىنگى ۇرپاققا ساباق بولارلىقتاي اتاپ وتسەك, ابىروي ەمەس پە! وسىدان ءبىر جارىم اي بۇرىن استانا قالاسىندا شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ مادەني كۇندەرى وتكەن بولاتىن. كەندىالتايلىقتار جەرگىلىكتى جەردە ءوندىرىلگەن كوكونىس, ەت, ءسۇت ونىمدەرىن ساۋدالاپ قانا قويماي, التايدىڭ تابيعاتى, قازبا بايلىقتارى, بالى, باسقا دا جەتىستىكتەرى كورمەسىن وتكىزىپ, ءان مەن جىردان شاشۋ شاشقان ەدى. ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ باستاپ بارعان دەلەگاتسيا ءبىلىم وردالارىندا بولىپ, ەلىمىزدىڭ باس قالاسىندا ءبىلىم الىپ جاتقان جاستارمەن جولىعىپ, مەكتەپتەردە كەزدەسۋلەر وتكىزدى. استاناداعى شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ كۇندەرى ءماندى دە ءساندى ءوتتى. مەملەكەتتىك حاتشى قانات ساۋداباەۆ استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆ, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى دارحان مىڭباي «ەگەمەن قازاقستان» رەسپۋبليقالىق گازەتى» اق پرەزيدەنتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆپەن پىكىر الماسقان كەزدە ءوڭىر باسشىسى بەردىبەك ماشبەك ۇلى ەلىمىزدىڭ ءجۇرەگى استانا قالاسىنىڭ كۇندەرىن شىعىس قازاقستان وبلىسىندا وتكىزسەك, ەلىمىزدىڭ قول جەتكەن تابىستارىن ناسيحاتتاۋمەن بىرگە كەيىنگى ۇرپاققا تاماشا ۇلگى-ونەگە بولار ەدى دەگەن ويىن بىلدىرگەن. مەملەكەتتىك حاتشى مەن استانا قالاسىنىڭ اكىمى بۇل ۇسىنىستى قىزۋ قولداعان ەدى.استانانىڭ وركەندەۋى – وڭىرلەردىڭ دامۋى
سونىمەن, استانا قالالىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى ە.وسپانوۆ, قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ق.سۇلتانبەكوۆ باستاپ كەلگەن قوناقتاردى وبلىس اكىمى ب. ساپارباەۆ اۋەجايدان قارسى الدى. قوناقتاردىڭ ىشىندە ونەر جانە مادەنيەت قايراتكەرلەرى, حالىق قالاۋلىلارى, ەڭبەك وزاتتارى بار. ولار وزدەرىنە قۇرمەت كورسەتىپ, شاقىرعاندارى ءۇشىن ءوڭىر باسشىسىنا العىسىن ءبىلدىرىپ, وسكەمەن مەن استانا قالاسىنىڭ بۇل ىنتىماقتاعى بايلانىستارى جەمىسىن بەرەدى دەگەن ويلارىن جەتكىزدى. بۇدان كەيىن قوناقتار د. سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تەحنوپاركىندەگى «استانانىڭ وركەندەۋى – وڭىرلەردىڭ دامۋى» تاقىرىبىنداعى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا جۇمىسىنا قاتىستى. ونى گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرورەكتورى د. قامزابەك ۇلى جۇرگىزىپ, ءسوزدى وبلىس اكىمى بەردىبەك ماشبەك ۇلىنا بەردى. – استانا – ءبىزدىڭ جۇرەگىمىز, قازاقستاننىڭ ءيميدجى. ادامداردى دوستىق پەن تاتۋلىققا, بىرلىككە شاقىراتىن استانا قالاسى كۇندەرىنىڭ وسكەمەندە ءوتىپ جاتقانى تاريحي وقيعا. ءبىزدىڭ شاقىرۋىمىزدى قابىل العان قالا اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆكە العىسىمىز شەكسىز. مىنا ءبىر جاعدايعا ەرەكشە توقتالعىم كەلەدى. استانا قالاسىنىڭ كۇندەرى تۇڭعىش رەت جاقىندا عانا قىتايدىڭ بەيجىڭ قالاسىندا وتكەن. ال وڭىرلەر اراسىندا استانالىقتار قالا كۇندەرىن العاش رەت كونە تۇرىكتەردىڭ وتانى – ءور التايدىڭ ءتورىنەن باستاپ وتىر. ەندەشە, سىزدەرگە, ەلباسىنا, ءبۇكىل استانالىقتارعا, قازاقستاندىقتارعا مىقتى دەنساۋلىق, اماندىق تىلەيمىن, – دەدى ءوڭىر باسشىسى جيىندى اشىپ تۇرىپ. ل.گۋميلەۆ اتىنداعى ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تەلەجۋرناليستيكا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور عادىلبەك شالاحمەتوۆتىڭ «التاي — ەۋرازيا تسيۆيليزاتسياسىنىڭ التىن بەسىگى» اتتى بايانداماسىن جينالعاندار ىنتا قويا تىڭدادى. قارىمدى قالامگەردىڭ التاي تۋرالى تۇسىنىگى تەرەڭ بولۋىنىڭ ءبىر سىرى – ول ءوزىنىڭ جاستىق شاعىندا وسى مەكەندە بولىپ, تالاي زەرتتەۋلەر جاساعان ەكەن. «التاي – كوك تۇرىكتەرىنىڭ وتانى. ال بۇگىن استانالىقتار وزدەرىنىڭ اتا-بابالارى مەكەندەگەن قاسيەتتى دە كيەلى التاي توپىراعىنا اياق باسىپ تۇر. ەندەشە, سىزدەرگە تابىس, ساتتىلىك تىلەيمىن», دەپ ويىن اياقتادى بەلگىلى تەلەجۋرناليست. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولعان, سەمەي ءوڭىرىنىڭ پروبلەمالارىن شەشۋدە تالاي باتىلدىق تانىتقان, قازىر ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ناۋبەت قاليەۆتىڭ بايانداماسى دا تارتىمدى بولدى. ول كەندى التايدىڭ كەشەگى قيىندىقتاردى جەڭۋ كەزىندەگى باتىل ءىس-قادامدارى, قازىرگى قول جەتكەن تابىستارى جايلى ايتا كەلىپ, استانا قالاسىنىڭ ەكونوميكاسى جايلى دا تىڭ ويلار ءبىلدىردى. «استانا قالاسى كۇندەرىنىڭ كونە تۇرىكتەردىڭ التىن بەسىگى التايدان باستالۋىندا ءۇلكەن ءمان-ماعىنا, استارلى وي بار. ەلباسىنىڭ كەمەڭگەرلىك باسشىلىعى ءناتيجەسىندە ەلىمىز العا باتىل قادام جاساۋدا. قازىر بۇكىل الەم جۇرتشىلىعى ەلباسىن, استانانى جاقسى بىلەدى. كۇنى كەشە 56 مەملەكەتتىڭ باسشىلارى استانا سامميتىنە قاتىسقان كەزدە قازاقستاننىڭ قول جەتكەن تابىستارىنا كۋا بولىپ, ارۋ استانانى ءوز كوزدەرىمەن كورىپ, تاڭعالدى. قىسقا مەرزىم ىشىندە بوي كوتەرگەن عالامات كەشەندەر مەن عيماراتتاردى سالۋ شىن مانىندە ەرلىك, ورلىك», دەدى عالىم. پروفەسسور مارال حابدۋللينا, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى مەرحات ايدارحانوۆ, پرەزيدەنت جانىنداعى ارحيتەكتۋرالىق كەڭەستىڭ ءمۇشەسى, پروفەسسور امانجول چيكاناەۆ XXI عاسىردىڭ تۋىندىسى اسەم استانانىڭ بوي كوتەرۋىندە ەلباسىنىڭ تاباندىلىعى مەن بىلىكتىلىگى جاتقانىنا باسا توقتالىپ, الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزدىڭ باس قالاسىندا بوي كوتەرەتىن كورىكتى كەشەندەر مەن اسەم عيماراتتار جايلى ايتىپ بەردى. – قۇرمەتتى شىعىسقازاقستاندىقتار! بيىل ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويى. وسىنداي مەرەيلى باعدارلاما اياسىندا ەل بىرلىگىن ەسەلەۋگە ارنالعان اۋقىمدى شارالار كوپتەپ اتقارىلىپ جاتىر. بۇل رەتتە سىزدەردىڭ استاناعا تارتۋ ەتكەن مازمۇندى مادەني باعدارلاما مەن ساپالى ءونىمدەر ءجارمەڭكەسى ەلوردا جۇرتشىلىعىنىڭ ايرىقشا قۇرمەتىنە ءبولەندى. شىعىس ايماعى ەجەلدەن ءونىمدى ءوندىرىسى مەن تىندىرىمدى تىرلىگى جوعارى ءوڭىر بولسا, استانا – ەلىمىزدىڭ ءجۇرەگىنە, تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگىنە بالاناتىن, وڭىرلەرگە – ونەگە, ايماقتارعا – ۇلگى بولىپ سانالاتىن ايشىقتى قالا. بۇگىندە قالامىزدىڭ ونەر سالاسى ورگە ءجۇزىپ, مادەنيەت مازمۇنى دارا سيپاتتا دامىپ كەلەدى. بۇل رەتتە, وسىنداي يگى شارالار ەل وڭىرلەرىنىڭ ءوزارا بەرەكەلى بىرلىگى مەن ىرىستى ىنتىماعىن ەسەلەپ, قارىمىن ارتتىرا بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسى قۇتتى بولسىن! – دەگەن استانا قالاسىنىڭ اكىمى يمانعالي تاسماعامبەتوۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن قالالىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى ە. وسپانوۆ وقىپ بەردى. ودان ءارى ول استانا قالاسىنىڭ قول جەتكەن تابىستارى جايلى قىسقاشا دەرەكتەر كەلتىردى.مەموراندۋمعا قول قويىلدى
عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا اياقتالعان سوڭ كەلگەن قوناقتار اگروونەركاسىپ جانە ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ءجارمەڭكەسىن تاماشالادى. التايدىڭ بالى, ومارتا شارۋاشىلىعى, پانتى ءدارىلەرى, باسقا دا ونىمدەر جينالعانداردىڭ نازارىن اۋداردى. بۇدان كەيىن ە.وسپانوۆ پەن ءوڭىر باسشىسى تاۋار-ەكونوميكالىق, ءتۋريزمدى دامىتۋ, جىلىنا ەكى رەت وسىنداي مازمۇندى كەزدەسۋلەردى وتكىزۋ ءجونىندەگى مەموراندۋمعا قول قويدى. – باستى ماسەلە – ەكونوميكانى ورگە باستىرۋ, ەكى وڭىردەگى كاسىپكەرلەردىڭ بىرلەسكەن كاسىپورىندارىن قۇرۋ, وتاندىق ونىمدەردى شىعارۋ, – دەدى ءوڭىر باسشىسى ءباسپاسوز وكىلدەرىمەن كەزدەسۋىندە. – كەلەشەكتە دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, مادەنيەت پەن ونەردى دامىتۋ, ۇستازدار مەن عالىمدار, ستۋدەنتتەر اراسىندا قارىم-قاتىناستى جاقسى جولعا قويۋ ءناتيجەسىن بەرمەك. ماسەلەن, شاكىرتتەر ءبىر-بىرىمەن ءبىلىم سالاسىنداعى قول جەتكەن جەتىستىكتەرىن انىقتايتىن وليمپيادالاردى ءجيى وتكىزسە, قانداي تاماشا بولار ەدى. قاريالار مەن بالالار تابيعاتى تامىلجىعان التايدا دەمالىستارىن ءماندى وتكىزىپ, دەنساۋلىقتارىن تۇزەسە وڭ ەمەس پە. ال سپورت باسەكەلەرى دە ەلدىڭ قارىشتاپ العا باسۋىنا وڭ ىقپال ەتەرى ءسوزسىز. التايدىڭ تۋريستىك باعىتتارى بويىنشا سىزدەر ءجيى كەلىپ, ونى جەتىلدىرۋگە ۇلەس قوسساڭىزدار, العىستان باسقا ايتارىمىز جوق. مەديتسينا سالاسىندا دا پايدالى ىستەر اتقارىلماق. بۇگىن استانانىڭ بىلىكتى حيرۋرگتەرى بىرنەشە كۇردەلى وپەراتسيا جاساپ, ءبىزدىڭ دارىگەرلەرگە تاجىريبەسىن ۇيرەتتى. ونەر مۇراجايىندا استانا قالاسىنىڭ جادىگەرلەرى مەن تاريحي جەتىستىكتەرى كورمەسى ۇيىمداستىرىلدى. ءوز كەزەگىندە كەلگەن قوناقتار ءبىزدىڭ مۇراجايدا بولدى. قازاقستاندىق اۆتوقۇراستىرۋ ءوندىرىسىنىڭ تۇڭعىشى—«ازيا اۆتو» زاۋىتى قازىر شەتەلدىكتەردىڭ 17 ءتۇرلى كولىكتەرىن شىعارادى. تەك استانا جۇرتشىلىعى عانا ەمەس, بۇكىل وڭىرلەر وسىندا قۇراستىرىلعان ءونىمدەردى ساتىپ السا, وتاندىق ءوندىرىستى قولداۋ دەگەن وسى ەمەس پە. ەلباسىنىڭ وتاندىق ءوندىرىستى دامىتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن دا نازاردان شىعارماعان ءجون. – بۇل مەموراندۋمعا الدىن الا ازىرلەندىك, كەندى التايدىڭ وندىرىستىك پوتەنتسيالىن زەرتتەدىك, ول مۇندا كەرەمەت قارقىنمەن دامىپ كەلەدى. ماسەلەن, جاڭا ەنەرگيانى تۇتىنۋ ءجونىندەگى, تەحنولوگيانى جەتىلدىرۋدەگى جەتىستىكتەر بارشىلىق. تۋريستىك توپتار تاجىريبە الماسۋلارى ءتيىس, استانانى ءسىزدەردىڭ وقۋشىلارىڭىز ءوز كوزدەرىمەن كورىپ, تاماشالاۋى دا نازاردان تىس قالعان جوق. الداعى ۋاقىتتا مۇنداي ءتيىمدى دە پايدالى كەزدەسۋلەر جىلىنا ەكى رەت ءوتىپ تۇرماق, – دەدى استانا قالالىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى ەرمەك وسپانوۆ.وسكەمەندەگى استانا كوشەسى
مىڭداعان جۇرەكتەردىڭ قىلىن تەربەگەن, كوڭىلدى ساز وسكەمەننىڭ كوشەلەرىندە قالىقتادى. انە, «ەلىم مەنىڭ» ءانى شارىقتاپ تۇر. قوناقتار ورنالاسقان «شايني ريۆە» قوناقۇيى الدىنا ۇلكەن ساحنا ورناتىلىپتى. «استانا قالاسىنىڭ مادەني كۇندەرىنە قاتىسۋشىلارعا جالىندى سالەم!», دەگەن جازۋى بار ستەند الىستان كوز تارتادى. ەكى قالانىڭ اراسىنداعى دوستىق پەن تاتۋلىقتىڭ كۋاسىندەي سولنەچنايا كوشەسىنىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن بۇگىن ەرەكشە كۇن. كوشەگە جاڭا ەسىم – استانا دەگەن اتاۋ بەرىلمەك. بۇدان ءبىر اي بۇرىن كوشە تۇرعىندارىنا ساۋالداما جۇرگىزگەندە ولاردىڭ 83 پايىزى كوشەگە استانا دەگەن ات لايىق دەپ جاۋاپ بەرگەن. دەمەك, بۇل كوشە تۇرعىندارىنىڭ ءبارى دە بۇعان ءتۇسىنىستىكپەن قارادى دەگەن ءسوز. ارتىنشا قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتتارى كوشەگە استانا اتىن بەرگەن. استانا كوشەسىنىڭ سالتاناتتى جاعدايدا اشىلۋى عيبرات الارلىقتاي بولىپ ءوتتى. مۇنىڭ الدىندا كوشە بويىنداعى كومەندانتكا وزەنىنىڭ بويى تازالانىپ, كۇل-قوقىستان تازارتىلىپ, وندا كوركەيتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. وزەندەر ءورنەكتەگەن وسكەمەننىڭ ءوزگەشە رەڭگە مالىنىپ, كوركەيۋىنە ەرەكشە ۇلەس قوسىپ, تىنىمسىز جۇمىستار اتقارىپ جۇرگەن قالا اكىمى يسلام ابىشەۆ كوشە تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋ كەزىندە ۋادەسىن بەرىپ, مۇندا ءبىراز شارۋالاردىڭ تىندىرىلاتىنىن ايتقان. شىنىندا دا, قازىر كوشە بويىنا اعاشتار وتىرعىزىلىپ, جولدىڭ ساپاسى جاقسارا تۇسكەن. – استانا – تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى, ەلىمىزدىڭ ماقتانىشى. از جىلدار ىشىندە ەرتەگىدەي اسەم قالا تۇرعىزعان ەلباسىنا قازاقستاندىقتاردىڭ العىسى شەكسىز. قازىر استانانى بۇكىل الەم بىلەدى, نەبىر ماڭىزدى شارالار مەن حالىقارالىق ءدارەجەدەگى كەزدەسۋلەر دە وسى قالادان باستاۋ الادى. استانا قالاسىنىڭ اكىمدىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ءبىز بۇل كوشەنى بۇدان دا ءساندى ەتىپ كوركەيتەمىز. ءۇلبى وزەنىنىڭ جاعالاۋىن قازىر كوركەيتىپ جاتىرمىز. استانا اتاۋىمەن جاڭا اللەيا دا اتالماق, – دەدى بەردىبەك ماشبەك ۇلى. – ءوڭىر باسشىسى ايتقانداي, ءبىز جاڭا كوشەنى قامقورلىققا الامىز, جان-جاقتى كومەك جاسايمىز. وسكەمەندەگى استانا كوشەسىمەن كەلە جاتقان ادامدار ەلىمىزدىڭ باس قالاسىندا ءجۇرگەندەي بولسا, تاماشا ەمەس پە. قازىر استانادا شىعىس قازاقستان وبلىسى ورەندەرىنىڭ اتاۋىمەن 35 كوشە اتالادى ەكەن. ولاردىڭ قاتارىندا اباي, اۋەزوۆ, پوتانين, تاعى باسقالار بار. ەلىمىز, ەلباسىمىز امان بولسىن, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتايمىن, – دەدى قالالىق ءماسليحاتتىڭ حاتشىسى ەرمەك وسپانوۆ. بۇدان كەيىن كەلگەن قوناقتار مەن ءوسكەمەندىكتەر اعاش كوشەتتەرىن وتىرعىزدى. قوعام قايراتكەرلەرى, اقىن, جازۋشىلار انەس ساراي, تولەن ابدىك, الدان سمايىل, ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ, سەرىك تۇرعىنبەكوۆ, نەسىپبەك ايت ۇلى, باسقا دا ونەر جۇلدىزدارى اعاش وتىرعىزدى. «مەن بۇل كۇندى ۇمىتپايمىن. قاسيەتتى التاي جەرىندە وتىرعىزىلعان اعاش ءبۇر جارىپ, ول استانا كوشەسىندە جايقالىپ ءوسىپ تۇرسا, نۇر ۇستىنە نۇر!», –دەدى تولەن اعامىز. سول كۇنى وسكەمەندەگى نازارباەۆ اتىنداعى ينتەللەكتۋالدى مەكتەپتە «استانا – وتانىمنىڭ جۇرەگى» اتتى اشىق ساباق ءوتتى. №15 كاسىبي ليتسەيدە «جانۇيا, مەكتەپ, قوعام: قوعامدى بىرىكتىرۋدەگى ساباقتاستىق», № 44 ورتا مەكتەپتە «ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى باسقارۋ مەنەدجمەنتى» دەگەن تاقىرىپتا كونفەرەنتسيا ءوتتى. ق.قۋانىشباەۆ اتىنداعى سازدى دراما تەاترى «اباي» جانە «انتيۆيرۋس» اتتى سپەكتاكلدەردى جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىندى. ول انشلاگپەن ءوتتى. 23 قازاندا تۇرسىنبەك قاباتوۆتىڭ قاتىسۋىمەن ءوتكەن «كوڭىلدى تاپقىرلار تەاترى» شوۋ-باعدارلاماسى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ورتالىق مادەنيەت ۇيىندەگى استانالىقتاردىڭ ونەرىن ۇستەم ەتكەن كونتسەرت تۇرعىنداردىڭ جۇرەگىن باۋراپ الدى. ايتقالي جايىموۆ باسقارعان استانا قالاسى مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنىڭ قازاق ۇلت اسپاپتار وركەسترى «سارىارقا» كۇيىن ورىنداعان كەزدە وسكەمەندىكتەر ۇلكەن قوشەمەت ءبىلدىرىپ, ورىندارىنان تىك تۇردى. ن.تىلەنديەۆتىڭ «ماحامبەت» پوەماسى, اباي اندەرى شىرقالعان كەزدە كورەرمەندەر بەي-جاي قالماي دۇركىرەتىپ قول سوقتى. كونتسەرت سوڭىنان وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ ساحنا تورىنە شىعىپ, ونەرپازدارعا العىسىن ايتتى. كەلەسى كۇنى قوناقتار «عاشىقتار اللەياسى», قالبا تاۋىنىڭ بيىك شىڭىنا ورناتىلعان «قازاقستان» دەگەن ايشىقتى جازۋى بار مونۋمەنتتى تاماشالادى. سونداي-اق ونەر مۇراجايى مەن تاريحي ەسكەرتكىش الاڭىن ارالاپ كوردى. استانا قالاسى مەملەكەتتىك فيلارمونياسىنىڭ سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ كونتسەرتى دە جۇرت كوڭىلىنەن شىقتى. قوعام قايراتكەرلەرى, ونەر جۇلدىزدارى قالا تۇرعىندارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ, ەل تاۋەلسىزدىگى, 20 جىلدا قول جەتكەن تابىستار جايلى ايتىپ بەردى. ءيا, استانانىڭ شىعىس قازاقستانداعى مادەني كۇندەرى ەل ەسىندە ۇزاق ۋاقىت ساقتالماق. ول ءارى قاراي جالعاسا بەرمەك.ۋنيۆەرسيتەتتەگى جۇزدەسۋ
سارسەن امانجولوۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە استانالىق اقىن-جازۋشىلارمەن وتكەن جۇزدەسۋ دە مەيلىنشە ماعىنالى بولدى. ولار ەلىمىزدىڭ شىعىسىنداعى ىرگەلى وقۋ ورنىنىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستى. ال مۇندا سوڭعى جىلدارداعى وزگەرىس-جاڭالىقتار جەتىپ ارتىلادى. ول تۋرالى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي كەڭەسىنىڭ ءماجىلىس زالىندا وتكەن جۇزدەسۋدە اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ رەكتورى, پروفەسسور بەيبىت مامىراەۆ بايانداپ ءوتتى. قازىردە مۇنداعى ستۋدەنتتەردىڭ 60 پايىزى قازاق بولىمدەرىندە وقيدى ەكەن. ال وبلىس ورتالىعىنداعى قانداستارىمىزدىڭ سانى 30 پايىزعا ەندى جەتىپتى. وسىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىنداعى وبلىستاعى جارقىن ىستەر تۋرالى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ءتۇسىپحان تۇسىپبەكوۆ ايتىپ بەردى. ءماسەلەن, 20 جىلدىققا 20 جارقىن ءىس اياسىندا وبلىس كاسىپكەرلەرىنىڭ كۇشىمەن عانا جالپى قۇنى 5 ميلليارد تەڭگەنىڭ يگىلىكتى شارۋاسى اتقارىلىپتى. «تۋعان ەلگە تاعزىم», «تۋعان ەل – التىن بەسىگىم» اكتسيالارى اياسىندا ءوتىپ جاتقان رۋحاني شارالاردىڭ قۇنىنا ەشتەڭە جەتپەيتىنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ۋنيۆەرسيتەتتەگى جۇزدەسۋ نەگىزىنەن مۇقاعالي ماقاتاەۆ اتىنداعى سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعانمەن, وندا قازاق ادەبيەتىنىڭ قازىرگى جاي-كۇيى تۋرالى ايتىلماي قالمادى. كەزدەسۋگە اقىن-جازۋشىلار انەس ساراەۆ, تولەن ابدىك, الدان سمايىل, سەرىك تۇرعىنبەكوۆتىڭ قاتىسىپ, وزدەرىنە قويىلعان سۇراقتارعا تياناقتى تۇردە جاۋاپ بەرە وتىرىپ, نەسىپبەكتىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى شىن كوڭىلدەن ءوز پىكىرلەرىن بىلدىرە كەتۋى كەشتىڭ شىرايىن كەلتىرە ءتۇستى. ال كەشكە ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىنىڭ تىڭعىلىقتى ازىرلەنگەنى بايقالىپ تۇردى. سوعان وراي كەزدەسۋگە كەلگەن قالامگەرلەر دە اشىلىپ سويلەدى. «مەن ءوزىم شىعىس ءوڭىرىنىڭ تۋماسى بولعانىممەن, وسكەمەندە ءوز وقۋشىلارىممەن العاش رەت ءجۇزدەسىپ وتىرمىن. وسىنىڭ ءبارى ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسى», دەدى نەسىپبەك. ول بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 20 شاقتى كىتاپ, 30 پوەما , 40-50 ءاننىڭ ءسوزىن جازعان ەكەن. ەرلىك پەن ەلدىكتى جىرلاعان ونىڭ داستاندارىنىڭ باسىم بولىگى ەگەمەندىككە قول جەتكەننەن بەرگى كەزەڭدە جازىلعان. سوندىقتان قالامگەرلەرىمىز نە تىندىرىپ ءجۇر دەگەن تۇرعىدا ايتىلىپ جاتاتىن وكپە-ناز ارتىق پا دەيمىز. ال ولارمەن وسىنداي مازمۇنداعى جۇزدەسۋلەر بۇدان دا ءجيى ءوتىپ جاتسا, ورىنسىز كۇڭكىلگە جول بەرىلمەيتىندىگى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى.سەمەيلىكتەرگە ريزا بولدى
وبلىس ورتالىعى وسكەمەندە ەكى كۇنگە سوزىلعان مەرەكەلىك شارالاردىڭ ءوز مانىندە وتۋىنە سەمەيلىكتەر دە وزدەرىنىڭ لايىقتى ۇلەستەرىن قوسا ءبىلدى. ياعني, مۇندا ەكىنشى كۇنى «تۋعان ەل – التىن بەسىگىم» اكتسياسىنىڭ اياسىندا سەمەي قالاسىنىڭ كۇنى وتكىزىلدى. رەسپۋبليكا الاڭىندا سەمەيلىكتەر كۇشىمەن ونەر تۋىندىلارىنىڭ, ۇلتتىق قولونەر بۇيىمدارىنىڭ, جەرگىلىكتى تاۋار ءوندىرۋشىلەر ونىمدەرىنىڭ كورمە ساۋداسى ۇيىمداستىرىلدى. ونىڭ سىرتىندا بالالاردىڭ قولدانبالى ونەر, كىتاپ, قالا مۇراجايلارىنىڭ, ۇلتتىق مادەني ورتالىقتارىنىڭ كورمەلەرى مەن ويىن-ساۋىق, بايقاۋلارى ءوتىپ جاتتى. تاڭەرتەڭنەن-اق قىزىپ بەرگەن ءجارمەڭكەنىڭ ءوز مانىندە وتۋىنە سەمەي قالاسىنا قاراستى 14 اۋىلدىق وكرۋگ پەن قالاداعى ەت جانە ۇن-قۇراما جەم كومبيناتتارى, برويلەر قۇس فابريكاسى لايىقتى ۇلەستەرىن قوستى. ءسويتىپ, ءتۇس اۋعانشا وسكەمەندىكتەرگە 12 توننا ەت, 60 توننا كوكونىس ساتىلدى. ونىڭ ءبارى بازار باعاسىنان ءبىرشاما تومەن بولعاندىعى ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. سونىمەن بىرگە, وسكەمەندىكتەر بولسىن, قالا قوناقتارى بولسىن سەمەيلىك قولونەر شەبەرلەرىنە ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىرىپ جاتتى. «بۇگىن كوپ تاۋارىمىز قولعا تيمەي ءوتىپ كەتتى. استانادا وتكەن وبلىس كۇندەرىندە دە سولاي بولعان ەدى. سوندىقتان ءوزارا بارىس-كەلىسكە نە جەتسىن», دەدى ارحات ورازعاليەۆ دەگەن باۋىرىمىز. ءوزارا بارىس-كەلىس دەمەكشى, سول كۇنى سەمەيلىكتەر جوعارىدا اتالعان اكتسيا اياسىندا وسكەمەندە بولسا, ال گلۋبوكوە اۋدانى كەرىسىنشە, سەمەيگە كەلىپ, مۇنداعىلاردىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ جاتتى. مۇنىڭ الدىندا وسى جاققا وبلىستىڭ قالعان اۋداندارىنىڭ بارشاسى وسىنداي ساپارمەن كەلىپ قايتقان ەدى. استانانىڭ وسكەمەندەگى كۇندەرى سەمەيلىكتەردىڭ وسىنداعى تاماشا مازمۇندا وتكەن ويىن-ساۋىعىمەن قورىتىندىلاندى. مەتاللۋرگتەردىڭ مادەنيەت سارايىندا وتكەن بۇل مادەني شاراعا حالىق كوپ جينالدى. كونتسەرت باستالماس بۇرىن ساحناعا استانا قالالىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى ەرمەك وسپانوۆ كوتەرىلىپ, العاش رەت ەلىمىزدىڭ شىعىسىندا باستالىپ وتىرعان استانا كۇندەرىنىڭ ءوز مانىندە وتكەنىن ايتا كەلىپ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ استانادا وتكەن كۇندەرىن ناسيحاتتاۋدا بەلسەندىلىك كورسەتكەن ءبىر توپ ارىپتەستەرىمىزگە قالا اكىمىنىڭ العىسىن جەتكىزدى. تاماشا ويىن-ساۋىقتان سوڭ ەكى كۇنگە سوزىلعان شارا وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ سوزىمەن قورىتىندىلاندى. ول ءوز سوزىندە شىعىس جۇرتشىلىعىنىڭ استاناعا قاراپ بوي تۇزەيتىنىن ايتا كەلىپ, سەمەيلىكتەرگە دە ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ايتتى ايتپادى, وسى كۇنى سەمەيدەن وسكەمەنگە ءار سالادان ءبىر مىڭداي ادام كەلىپ, كۇن ءتارتىبىندەگى ماسەلەگە ءوز ۇلەستەرىن قوسقان ەكەن. جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل دەيدى حالقىمىز. ەندەشە, سول ىنتىماق-بەرەكەدەن ايىرماسىن دەپ تىلەيىك. وڭداسىن ەلۋباي, داۋلەت سەيسەن ۇلى. شىعىس قازاقستان وبلىسى.* * *
ويماقتاي وي
مارينا مىسياگينا, ستۋدەنت: كوشەنىڭ استانا اتاۋىنا يە بولۋى ءبىر-ءبىرىمىزدى جاقىنداستىرىپ قانا قويماي, ەل بىرلىگىنىڭ الەۋەتىن ايقىنداي تۇسەدى. مەن استانا كوشەسىندە تۇراتىنىمدى ماقتان تۇتامىن. اسىلبەك سابەكوۆ, قالالىق اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى: بۇرىنعى سولنەچنايا كوشەسىنىڭ اتاۋى جاقسى بولعانمەن, ناقتىلانباعان ءارى تۇسىنىكسىزدەۋ ەدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەكەسى قارساڭىندا وسكەمەندە استانا كوشەسىنىڭ اشىلۋى ەلدىك پەن ورلىكتى دالەلدەگەندەي. ونىڭ ۇستىنە بۇل كوشە ەكى وزەننىڭ تۇيىسەتىن ادەمى جەرىندە تۇر, سوندىقتان سۇلۋلىعىمەن كوز تارتا بەرەدى دەگەن ويدامىن.* * *
قوناقتار لەبىزى
الدان سمايىل, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى: – تەك بيىلعى جازدىڭ وزىندە مۇندا ءارتۇرلى مازمۇندا ۇلكەن ءىس-شارالار وتكىزىلگەنىن جاقسى بىلەمىز. وسكەمەندىكتەر بۇل جولعى شاراعا دا مۇقيات ازىرلەنگەن ەكەن. سونىڭ قاي-قايسىنان بولسىن, وتانشىلدىق, ۇلتتىق رۋح, مەرەكەلىك كوڭىل-كۇي سەزىلەدى. سوعان ريزامىز. انەس ساراي, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى: – مىڭ رەت ەستىگەننەن ءبىر رەت كورگەن جاقسى دەيدى حالقىمىز. بەردىبەك باۋىرىمىزدىڭ تىڭ باستامالارىنان بۇرىن دا حاباردار ەدىك. مىنە, ەندى ول استانانىڭ وسكەمەندەگى كۇندەرىنىڭ مازمۇندى وتۋىنە مەيلىنشە جاعداي جاساي ءبىلدى. وسى ءۇردىس ەلىمىزدىڭ باسقا قالالارىندا دا جالعاسىن تاۋىپ جاتسا دەيمىز. الدا وسىنداي بەرەكە-بىرلىكتەن ايىرماسىن! سەرىك تۇرعىنبەكوۆ, اقىن: – شىعىستىڭ شىرايى كىرىپ-اق قالعان ەكەن. ادامدارىنىڭ جۇزىنەن دە قۋانىش لەبى سەزىلەدى. ماعان, اسىرەسە ۋنيۆەرسيتەتتە وتكەن كەزدەسۋ وتە ۇنادى. ماعجان اقىن ايتپاقشى, مۇنداي ءبىلىمدى, العىر جاستارعا بەك سەنۋگە بولادى. قازاقشا سايراپ تۇرعان باسقا ۇلتتىڭ وكىلدەرىنە, ءتىپتى ءسۇيسىنىپ قالدىق. نەسىپبەك ايت ۇلى, اقىن: – ءوزىم شىعىستىڭ تۋماسى بولسام دا, وسكەمەندە ءوز وقىرماندارىممەن العاش رەت كەزدەسكەن ەكەنمىن. وسىنىڭ ءبارى تاۋەلسىزدىكتىڭ ارقاسى. سوندىقتان تاۋەلسىزدىگىمىز باياندى بولسىن دەيمىن.
