جيىنعا 50-دەن استام قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى. وندا مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدە وتكەن حالىقارالىق ءىس-شارالاردى قورىتىندىلاپ, جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعان سۇراقتارعا جاۋاپ بەردى.
ارينە, ەلىمىز ءۇشىن بيىلعى جىلدىڭ باستى وقيعاسى – ەرەكشە ەلدىك شارا ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسى. قازىرگى تاڭدا ونى ويداعىداي وتكىزىپ, الەم نازارىن اۋدارعان ايگىلى شارانى ابىرويمەن اياقتاپ, ارقانى كەڭگە سالىپ وتىرعان جايىمىز بار. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جۋرناليستەر الدىندا سويلەگەن سوزىندە الدىمەن وسى شارانىڭ – ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ تابىستى بولعانىن ايتىپ, استانادا وتكەن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ عىلىم جانە تەحنولوگيالار جونىندەگى ءسامميتىنىڭ دە ءمان-ماڭىزىنا توقتالدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ پىكىرىنشە, ەكسپو-نىڭ باستى جەتىستىگى – قازاقستاننىڭ حالىقارالىق كورمەنى استانادا وتكىزۋ مۇمكىندىگىن جەڭىپ الۋى.
بۇل رەتتە ەلباسى ءبىز ءالى دە جاس مەملەكەت بولعاندىعىمىزدان ءوزىمىزدى بۇكىل الەمگە كورسەتە ءبىلۋىمىز كەرەكتىگىن, ال كورمەنىڭ تاقىرىبى – بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى ماسەلەسى بۇگىندە جاھاندىق ماڭىزى بار سالا بولىپ وتىرعانىن تىلگە تيەك ەتتى. سەبەبى, بالامالى ەنەرگيا قازىرگى عىلىم مەن تەحنيكانىڭ ەڭ وزىق ۇلگىسى سانالادى.
«مۇنداي كورمەنى 162 مەملەكەت وتكىزگىسى كەلدى. كورمەلەردىڭ تاريحى 100 جىلدى قۇرايدى. ءار تاقىرىپتا, ءار باعىتتا دۇنيە جۇزىندە كورمەلەر وتكىزىلەدى. وسىنىڭ الدىندا ميلانداعى كورمەنى بارىپ كورگەن ەدىم. ول جاي ۋاقىتشا جاسالعان عيماراتتاردىڭ ىشىندە ءوتتى. بىتكەننەن كەيىن بارلىعىن تاراتىپ الىپ كەتتى. سوندىقتان ەڭ ماڭىزدىسى, ءبىز جاس ەل بولعاننان كەيىن قازاقستاندى دۇنيە جۇزىنە كورسەتە ءبىلۋىمىز كەرەك. مۇنىڭ توڭىرەگىندە ءالى تالاي جۇمىس ىستەۋ قاجەت», دەدى ەلباسى. پرەزيدەنت كورمە اياقتالسا دا ونىڭ عيماراتتارىنىڭ بارلىعى بەكەر قالمايتىنىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى. ايتۋىنشا, ەكى پاۆيلونىندا قارجى ورتالىعى, ال تاعى ءبىر پاۆيلوندا قازاقستاننىڭ كورمەسى بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۇنان بولەك, ءبىر پاۆيلوندا ءىت-ستارتاپتار پاركى اشىلادى. وندا جاستارعا, عالىمدارعا جاڭالىقتار اشۋعا بارلىق مۇمكىندىك جاسالادى. سونىمەن قاتار, تاعى ءبىر پاۆيلوندا مەكتەپ وقۋشىلارىن بىلىمگە, ماماندىققا باۋليتىن ورتالىق اشىلادى. «ونى كورەيلەرمەن بىرگە جاساپ جاتىرمىز. ول دا جاستارعا پايدالى», دەدى ەلباسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كورمەگە قانشا ادام كەلگەنىن, ونىڭ قانداي پايداسى بولعانىن دا ايتىپ بەردى. «2 ميللليون ادام كەلەدى دەپ ويلاپ ەدىك, 4 ميلليونعا جۋىق ادام كەلدى. جالپى, ءارى-بەرى كىرىپ شىققان ادامداردىڭ سانى 25 ميلليوننان استى. استاناعا, قازاقستانعا پايداسى كوپ بولدى. 1 400 قازاقستاندىق كومپانيا قاتىسىپ, قۇرىلىس ماتەريالدارىن بەردى, قۇرىلىس جۇمىستارىنا قاتىستى. ولار 640 ملرد تەڭگە قاراجات يگەردى. قوناق ۇيلەردىڭ, مەيرامحانالاردىڭ, دۇكەندەر مەن كونتسەرت زالدارىنىڭ بارلىعى سەرپىلىپ قالدى. ولاردىڭ ءبارى دە اقشا تاپتى, بيزنەس كوتەرىلىپ, قالا بيۋدجەتىنە ۇلكەن قارجى قۇيىلدى. وسىنىڭ بارلىعى پايدالى. نەگىزگىسى, بۇكىل دۇنيە جۇزىنەن, 185 ەلدەن ادامدار كەلدى, قازاقستاننىڭ وبلىستارىنان مۇلدەم استانانى كورمەگەندەر كەلدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسىنا ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جۋرناليستەر تاراپىنان ەكسپو اۋماعىندا سالىنعان پاتەرلەردى ەندى كىمدەر پايدالانادى دەگەن سۇراق تا قويىلعان بولاتىن. وسىعان وراي پرەزيدەنت ەكسپو-2017 كورمەسى اۋماعىنداعى پاتەرلەردىڭ ساتىلاتىنىن جەتكىزدى. ء«ۇش جىلعا جەتپەيتىن ۋاقىتتىڭ ىشىندە استانادا تولىقتاي جاڭا ءبىر اۋدان سالىندى. وندا 1 400 پاتەر بار. ول پاتەرلەردىڭ بارلىعى دا ەلوردالىقتارعا ساتىلادى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قازاقستان پرەزيدەنتى سونىمەن قاتار, حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى سۇراقتارعا دا جاۋاپ بەردى. سونداي-اق سيرياداعى جاعدايدى رەتتەۋگە باعىتتالعان استانا كەلىسسوزدەرى جونىندەگى ويىن ورتاعا سالدى.
«بۇل ماسەلە بويىنشا جەنەۆا كەلىسسوزدەرى ءجۇرىپ جاتىر. وعان كوپتەگەن ەلدەر قاتىسۋدا. ولاردىڭ ءبىر كەزدەرى تىعىرىققا تىرەلىپ قالعان تۇستارى دا بولدى. سول ۋاقىتتا يران, رەسەي, تۇركيا مەن وزگە دە ەلدەر قازاقستاننىڭ بارلىق مەملەكەتتەرمەن قارىم-قاتىناسى جاقسى بولعاندىقتان, ماعان كەلدى. كەلىسسوزدەردى جۇرگىزۋ الاڭى كەرەك ەدى. ءبىز كەلىسىمىمىزدى بەردىك, كەلىسسوزدەر ءجۇرىپ جاتىر, كەلەسى راۋندى بۇگىن باستالادى. وسى كەلىسسوزدەردىڭ ارقاسىندا كەيبىر جەرلەردە سوعىستى توقتاتىپ, شيەلەنىستى باسەڭسىتۋدىڭ ءۇش وشاعىن قۇرۋعا مۇمكىندىك تۋدى. بەيبىتشىلىك ورناي باستادى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ال كەشە شيەلەنىستى باسەڭسىتۋدىڭ كەلەسى ساتىسى تالقىلانعان. ء«بىز بۇعان كوپ ۇلەسىمىزدى قوسىپ جاتىرمىز دەپ ويلايمىن. سوڭعى جىلدارى ول ايماقتاردان 5 ميلليون ادام بوسىپ كەتتى. 186 مىڭ ادام قىرىلدى دەگەن ءسوز ايتىلىپ جاتىر. «نە ءۇشىن؟» دەگەن سۇراق تۋىندايدى. مىنە, سوندىقتان, ءبىز قازاقستاندا تۇراقتىلىقتى قادىر تۇتامىز. الەمدىك تاريحتىڭ ەڭ ايگىلى ەسكەرتكىشتەرى قيراپ قالدى. مادەنيەتى تونالدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى. پرەزيدەنت تاعى دا بۇل ماسەلەلەردى شەشۋگە قازاقستان بەيبىت تۇردە شىققانىن ەسكە سالا كەتتى. «مەنىڭشە, بەيبىتشىلىككە دەيىن ءالى الىس سەكىلدى. بىراق ءار مەملەكەت ءوز قارىم-قابىلەتىنە قاراي ۇلەسىن قوسۋى كەرەك. ءبىز جۇمىستاعى ءوز بولىگىمىزدى اتقارىپ جاتىرمىز. بۇل جۇمىستى جالعاستىرا بەرۋىمىز كەرەك دەگەن ويدامىن», دەدى پرەزيدەنت.
سونداي-اق, ەلباسى قىزىعۋشىلىق تانىتقاندارعا جۋىردا اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپپەن تەلەفون ارقىلى سويلەسكەندە, قانداي ماسەلەنى تالقىلاعانىن دا تارقاتىپ ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تەلەفونمەن سويلەسۋلەرى – قالىپتى جاعداي. قاجەت كەزدە قوڭىراۋ شالامىز. ول پرەزيدەنت بولىپ سايلانعان كەزدە, قاراشادا تەلەفون شالدىم. ول ۋاقىتتا ۇزاق اڭگىمەلەستىك. ول ءبىزدىڭ وڭىردەگى, رەسەيدەگى, قىتايداعى احۋالعا قىزىعۋشىلىق تانىتتى. ودان كەيىن ءبىز اقش پەن اراب ەلدەرىنىڭ كەزدەسۋى وتكەن ەر-ريادتا كەزدەستىك. كەيىن ول ماعان قوڭىراۋ شالدى. ونىڭ الدىندا اقش ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ باسشىسى ەكسپو-2017-گە كەلىپ, مەن قابىلداعان ەدىم. ول ريزا بولىپ, ەكسپوناتتارعا, كورمەنى ۇيىمداستىرۋ دەڭگەيىنە تاڭ قالدى. بارعاننان كەيىن باسشىلىعىنا بايانداپ, ول ماعان قوڭىراۋ شالۋعا شەشىم قابىلداعان سياقتى», دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, امەريكالىق ارىپتەسىمەن ەڭ الدىمەن قازاقستاندىق-امەريكالىق قارىم-قاتىناس جايىندا سويلەسكەن. «مەن اقش-تىڭ كومپانيالارى قازاقستانعا 40 ملرد دوللاردان استام ينۆەستيتسيا سالعانىن ەسكە سالدىم. امەريكالىق بيزنەستىڭ قاتىسۋىمەن 500 كومپانيا جۇمىس ىستەيدى, ءىرى كومپانيالارى دا بار. مەن قازىرگى ۋاقىتتا قولدانىلىپ جاتقان سانكتسيالاردىڭ اتالعان كومپانيالاردىڭ جۇمىسىنا ىقپال ەتپەۋىن سۇرادىم. ول مۇنىڭ قازاقستانعا قاتىسى جوقتىعىن راستادى جانە اقش قازاقستانمەن بۇل قارىم-قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن قۋاتتادى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى رەسەي مەن اقش باسشىلارى ۆلاديمير پۋتين مەن دونالد ترامپ جايلى دا ويىن اشىق ايتتى. «البەتتە, مەن بىزگە جاقىن سانالاتىن رەسەيمەن قارىم-قاتىناس تۋرالى سۇراي المادىم. بۇل تۋرالى العاشقى اڭگىمەمىز وتە ءساتتى بولدى. مەن رەسەي مەن رەسەيدىڭ باسشىسىن باتىستىڭ ءجوندى قابىلدامايتىنىن, شىنىندا, ول مۇلدە بولەك ادام ەكەنىن تىكە ايتتىم. سول كەزدە ول ماعان: «سەن بىلەسىڭ عوي, ءبىز گەرمانيادا پۋتينمەن كەزدەستىك. ەندىگى كەزەكتە ءبارى جاعدايعا بايلانىستى», دەپ جاۋاپ بەردى. ونداعى دا, بىزدەگى دە جاعدايعا بايلانىستى ەكەنى بەلگىلى. مەنىڭشە, بۇل رەلستەن اۋىتقىپ, قارىم-قاتىناستى تۇزەۋگە بولاتىن سەكىلدى», دەدى ەلباسى.
پرەزيدەنت, سونداي-اق, ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى رەتتەلەر دەگەن سەنىمىن ءبىلدىردى. «دونالد ترامپ رەسەيدىڭ ۇلكەن مەملەكەت ەكەنىن ايتقان ەدى. ايتەۋىر ءبىر كۇنى ءبىز بۇل ماسەلەنى شەشەمىز. ءسوزسىز, اقش پەن رەسەي ەڭ ءىرى يادرولىق دەرجاۆا ەكەنى بەلگىلى. الەمدىك ماسەلەلەردى رەسەيسىز دە, اقش-سىز دا شەشۋگە بولمايدى. سوندىقتان, اياعىندا بۇل پوزيتسيا جاعىمدى جاققا قاراي وزگەرەر دەپ ويلايمىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا بۇدان بولەك, مەملەكەت باسشىسى قازاق ءتىلىن جەتىلدىرۋ مەن لاتىن الىپبيىنە كوشۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. «لاتىنعا كوشۋ جايى بارشانى دا الاڭداتىپ وتىر. بۇل جايىندا كوپ ايتىلدى. ءبىزدىڭ عالىمدار مەنىڭ تاپسىرماممەن ۇزاق ۋاقىت جۇمىس ىستەپ, بارلىق تاريحتى قاراپ شىقتى. كورشىمىز وزبەكستان, تۇركيا قالاي ەنگىزگەندىگىن, ولاردىڭ تاجىريبەسىن قارادى. كومپيۋتەرگە بىردەن قويا سالۋ ءۇشىن ىلىك بولماۋ كەرەكتىگىن ايتتىم. نوقاتى, ءۇتىرى بار, تەك قازاق دىبىسىنا ءتان 8 ءارىپ بار. مىنە, سولاردى ناقتىلاۋ قاجەت. بارلىق ماسەلە وسىندا», دەدى ەلباسى. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى لاتىن ءالىپبيىن ەنگىزۋدى پارلامەنتتە تالقىلاۋدى ۇسىنعانىن تىلگە تيەك ەتتى. «ىمىرا بولعاندا, ءتىل ءبىلىمى ماماندارى مەن تاريحشىلار ورتاق كەلىسىمگە كەلگەندە مەن جاڭا ءالىپبي جايىندا جاريا ەتەمىن. بۇل ەرتەڭ وسى ءالىپبي قولدانىسقا ەنەدى دەگەندى بىلدىرمەيدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى. سونداي-اق, كيريلل ءارپى دە ءوز قىزمەتىن جالعاستىرا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار 2022 جىلدان باستاپ 1-سىنىپتاردىڭ لاتىن الىپبيىمەن وقيتىندىعىن جەتكىزدى.
«مەنىڭشە, بۇل تەز وتەدى. ويتكەنى, بۇگىندە بارلىق بالالار اعىلشىن تىلىندە وقيدى. ال ول لاتىنشا. سىزدەر مەن بىزدەر ءۇشىن دە بۇل ۇلكەن پروبلەما بولمايدى», دەدى ەلباسى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اتاپ وتۋىنشە, الەمدەگى اقپاراتتاردىڭ 70 پايىزى لاتىن ارپىمەن تارالادى, عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسس تە وسى تىلدە باسىم جۇرۋدە. سونىمەن قاتار ەلباسى لاتىن الىپبيىنە كوشۋ جوباسى سوڭىنا دەيىن تىڭعىلىقتى دايىندالۋى كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
«قازاق تىلىندە شش, يۋ, يا ارىپتەرى جوق. ياپونيانى قازاقتار جاپونيا دەيدى. «چ», «يۋ», «يا», «», «» بەلگىلەرى جوق. ياعني ءبىز وسى ارىپتەردى قولدانۋ ارقىلى ناعىز قازاق ءتىلىن بۇرمالادىق. سوندىقتان بۇل ماڭىزدى شارا جانە وندا اعاتتىققا جول بەرۋگە بولمايدى», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ايتقانداي, ەلباسى مەملەكەتتىك ءتىل لاتىن الىپبيىنە كوشكەننەن كەيىن بارلىق ءىس-قاعازدار سول تىلدە جۇرگىزىلەتىنىن دە مالىمدەدى. ء«وزىڭىز ايتقانداي, لاتىن الىپبيىنە كوشكەن جاعدايدا ول كيريلل ءارپىنىڭ قولدانىسىنا ايتارلىقتاي كەدەرگى كەلمەيدى. بۇل رەتتە قۇجات اينالىمىندا, ءىس-قاعازداردا لاتىن ءالىپبيىنىڭ ءرولى قانداي بولماق؟ ەكەۋىنىڭ قاتار ءجۇرۋى قيىندىق تۋدىرماي ما؟» دەگەن سۇراعىمىزعا پرەزيدەنت وسىلاي جاۋاپ بەردى.
«مەملەكەتتىك ءتىل لاتىن ارپىندە بولعاننان كەيىن بارلىق جۇرگىزىلەتىن قۇجاتتار سول تىلدە بولادى. بىراق ول ءتىلدى تۇسىنبەيتىن ازاماتتاردى رەنجىتپەۋ ءۇشىن ولارعا اۋدارىپ بەرەتىن بولامىز», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعان جيىرمادان استام سۇراقتىڭ بارىنە ەلباسى ەگجەي-تەگجەيلى جاۋاپ بەردى. سۇراقتار سان ءتۇرلى تاقىرىپتى قامتىدى.
ماسەلەن, وسى كۇزدە دەۆالۆاتسيا بولۋى مۇمكىن بە دەگەن دە سۇراق قويىلعان بولاتىن. ەلباسى ونىڭ ءبارى الىپ-قاشپا اڭگىمە ەكەندىگىن, ءدال قازىر وعان ەشقانداي العىشارت جوقتىعىن ايتتى. «تەڭگەنىڭ ەركىن باعامى دۇرىس. ەگەر ونى تىزگىندەپ ۇستار بولساق, مەملەكەت قارجىسىن جۇمساۋعا تۋرا كەلەدى. ارينە, مۇناي باعاسى 135 دوللاردان 40 دوللارعا دەيىن قۇلاعان جاعدايدا كۇرت وزگەرىستەر بولار ەدى. ال قازىر ونداي العىشارتتار جوق. مۇناي باعاسى قازىر 52-55 دوللاردى ۇستاپ تۇر», دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسى سونداي-اق, قازاقستان مۇناي ءوندىرۋدى تومەندەتۋ بويىنشا وپەك شەشىمىن قولداۋدى جالعاستىرا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ء«بىز وپەك-ءتىڭ مۇناي ءوندىرۋدى تومەندەتۋ بويىنشا ورتاق پىكىرىنە قوسىلدىق. قازاقستان ءوندىرىستى 20 مىڭ باررەلگە تومەندەتتى. دەگەنمەن, قاشاعان ىسكە قوسىلعاننان كەيىن بۇل ماقساتقا جەتۋ بىزگە وڭايعا تۇسكەن جوق. بىراق ءبىز مۇددەلەستىگىمىزدى ءبىلدىرىپ وتىرامىز. ويتكەنى بۇل باعاعا ىقپال ەتەدى. مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى − باررەلىنە 52-55 دوللار. بۇل بىزگە دە, بارلىعىنا دا قولايلى. سەبەبى ءبىزدىڭ بيۋدجەتىمىز 40-45 دوللارعا ەسەپتەلگەن. ەگەر بۇل پوزيتسيا جۇمىس ىستەيتىن بولسا, وندا ءبىز مۇنان ءارى دە باعا بويىنشا وسىنداي مۇمكىنشىلىكتى ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن ولاردى قولدايمىز», دەدى پرەزيدەنت.
ەلباسى مازمۇنى جاڭارتىلعان وقۋلىقتارعا قاتىستى قازاقستاندىقتار تاراپىنان سىن كوپ دەگەن پىكىرگە وراي دا ءوز ويىن ايتتى. ء«مان-جايدى انىقتايىق. بالالاردى دۇرىس تاربيەلەپ, دۇرىس وقىتۋ ءۇشىن, سۇرانىستى قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن دۇرىس وقۋلىقتار كەرەك. اتا-انالار دا ريزا بولۋى ءتيىس. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە پروبلەمانىڭ نەدەن تۋىنداعاندىعىن انىقتاپ, ءتۇسىندىرۋدى تاپسىرامىن», دەدى ەلباسى.
جۋرناليستەر مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا جينالعان اقشانىڭ جايىنا دا الاڭداۋشىلىق تانىتتى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسى جينالعان اقشانىڭ ەشقايدا كەتپەيتىنىن, ونىڭ ءتيىستى ماقساتتا جۇمسالاتىنىن ايتتى. ماسەلەن, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ رەفورماسى كەيىنگە شەگەرىلگەنىمەن, ودان جينالعان قارجى بار. ول – 6 ملرد تەڭگە شاماسىندا.
ء«بىز مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ دەگەن ماسەلەنى بىرتىندەپ قاراستىرامىز. سەبەبى ول قاجەت. جالپى ءبىزدىڭ ادامدار ءوز دەنساۋلىعىن باعالامايدى. كەشە مەن ۇلتتىق عىلىمي كارديوورتالىقتىڭ باسشىسى يۋري پيامەن سويلەستىم. ول ماعان «جۇرەككە اشىق وپەراتسيا جاساۋ باتىستا 40-50 مىڭ دوللار, ال جۇرەكتى اۋىستىرۋ 500 مىڭ دوللار تۇرادى», دەيدى. ونى اۋىستىرۋ ءار ادامنىڭ قولىنان كەلمەيدى عوي. ول جاقتا اقشا تولەيدى. ال ءبىزدىڭ جاقتا بارلىعى ۇكىمەت تولەسىن دەيدى. ال ەگەر مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورى بولاتىن بولسا, ازاماتتار وزدەرىنىڭ دەنساۋلىعىنا جاۋاپ بەرەدى. ياعني, قورعا اقشانىڭ ءبىر بولىگىن ازاماتتىڭ ءوزى, ءبىر بولىگىن جۇمىس بەرۋشىلەر, ءبىر بولىگىن مەملەكەت تولەيدى. ءۇش بولىكتەن تۇرادى. ءبىزدىڭ قازىرگى زەينەتاقى جۇيەمىزدىڭ ءوزى سونداي», دەپ ءبىر اتاپ كورسەتتى ەلباسى. سونىمەن قاتار مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ماسەلەسىن 3 جىلدا شەشۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى.
«مەديتسينالىق ساقتاندىرۋعا تەزىرەك وتەمىز دەپ ويلاپ ەدىك, ساراپتاپ كەلگەندە پروبلەمالار شىقتى. قازاقستاندا قورعا اقشا تولەي المايتىن ادامدار بار ەكەن. تولەي المايتىندار ەمدەلگەن كەزدە قوردان اقشا الا المايدى. سوندىقتان ءبىز ولاردىڭ ماسەلەسىن 3 جىلدىڭ ىشىندە شەشۋىمىز قاجەت», دەدى پرەزيدەنت. اتالعان ماسەلە ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان 2 ملن-نان استام ازاماتقا قاتىستى ەكەندىگىن جەتكىزدى. «ونى انىقتاپ قاراساق, ونىڭ جىكتەرى بار. ونىڭ 1 ميلليونى جۇمىس ىستەيدى. بىراق وزدەرىن جۇمىسسىزبىن دەپ ەسەپتەپ, سالىق تولەمەي وتىرادى. ونىڭ ىشىندە تۇرمەدە وتىرعاندار, كامەلەت جاسقا تولماعان بالالار بار. سوندىقتان وسىنىڭ بارلىعىن ەسكەرۋ كەرەك», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا قازاقستان پرەزيدەنتى جاستار جايىندا دا كوزقاراسىمەن ءبولىستى. جاستاردى ءتۇرلى ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە كەتۋدەن ساق بولۋعا شاقىردى.
«دۇنيەدە نەشە ءتۇرلى ءدىني اعىمدار بار. سيريادا قاقتىعىستار بولىپ جاتىر. ولار ءار جەردەن جاستاردى شاقىردى. اقشا تولەپ, سوعىسقا بەيىمدەدى. «ەلدەرىڭە قايتىپ, لاڭكەستىك جاساڭدار» دەپ ۇيرەتىپ جاتىر. بىزدەن دە بارىپ جاتقان ادامداردى بىلەمىن. ول جاستار بۇل جەردە ءوز ورنىن تابا الماعان, نە جۇمىسقا ورنالاسپاعان, نە ءبىلىم الماعان. اقشا تولەيمىز دەگەنگە الدانىپ قالادى دا ول جاققا وتباسىن دا اپارادى. سوسىن كەتە المايدى», دەدى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىسى قازىرگى تاڭدا وتانداستارىمىز سوعىسىپ جۇرگەن ەلدەردەگى جاعدايدىڭ وتە اۋىر ەكەنىن ايتتى. «قازىر ول جاقتا بارلىعىن بومبالاپ جاتىر. ەلدى مەكەندەردە ەلۋىن, قىرقىن ولتىردىك دەپ حابارلاپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ دە بالالار بار. ونداي جولعا تۇسپەسە دەيمىن. ءبىزدىڭ جاستار ءۇشىن ول جاقتا ەشقانداي بولاشاق جوق», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
پرەزيدەنت شولاق شالبار مەن قارا كيىمنىڭ قازاققا جات ەكەنىن تاعى دا ەسكەرتتى. «بۇرىن دا ايتقانمىن, قازىر دە ايتايىن. قازاقتىڭ قىزدارى, جالپى ايەل ازاماتتارى ەش ۋاقىتتا بەتىن بۇركەمەگەن. قىزدارىمىز بۇرىمىن جىبەرىپ, شولپىسىن سىڭعىرلاتىپ جۇرەتىن. ءبىزدىڭ انالارىمىز باتىر بولعان. ەرلەرىنىڭ جانىندا ءجۇرىپ سوعىسقان. سونشا عاسىرلىق تاريحىمىزعا, داستۇرىمىزگە قاراماي بۇگىن باسقاشا جولعا تۇسەمىز بە؟ شالداردىڭ شولتيتىپ شالبار كيگەنىن قايدان كوردىڭىزدەر؟ ساقالىن بەلىنە ءتۇسىرىپ ءجۇرۋ مۇسىلماندىقتىڭ بەلگىسى ەمەس قوي. ول قۇراننىڭ قاي جەرىندە جازىلىپتى؟ وندا تۇرعان قانداي ەرەكشەلىك بار؟ وعان كىم قىزىعادى؟ ول بىزدىكى ەمەس. ول سالتىمىزدى بۇزادى. مەن بۇل تۋرالى ءبىر رەت ايتتىم. مەن ايتقانىن ورىنداتاتىن اداممىن. سوندىقتان جاستارعا وسىلاردان اۋلاق بولىڭدار دەيمىن», دەدى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆقا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋعا قاتىستى, سونداي-اق قازاقستاندىق كاسىپقوي بوكسشى گەننادي گولوۆكيننىڭ تاياۋدا بولاتىن جەكپە-جەگى تۋرالى دا سۇراقتار قويىلدى.
«بۇل – قازاقستان حالقى ءۇشىن ۇلكەن وقيعا! ول ءبارىمىزدى تەلەديدار الدىنا جينايدى. ءبىزدىڭ جەرلەس GGG-ءدىڭ اتاعى مەن داڭقى قازىر جەر جارىپ تۇر. بۇل – وتە ماڭىزدى كەزدەسۋ. مەكسيكالىق الۆارەس – وتە تانىمال, شەبەرلىگى جوعارى بوكسشى», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بۇل كەزدەسۋدە گەننادي گولوۆكين جەڭىسكە جەتەدى دەپ ۇمىتتەنەتىنىن ايتتى. «جەڭىسكە جەتسە, گولوۆكين ورتا سالماقتا كاسىبي بوكستىڭ كورولىنە اينالىپ, مۇحاممەد اليمەن جانە مايك تايسونمەن ءبىر قاتاردا تۇرادى دەپ سەنەمىن. بۇل ول ءۇشىن وتە ماڭىزدى. وعان ۇلكەن تابىستار تىلەيىك. وسى ۋاقىتتا كورشىلەرگە ساپار جاسايتىنىما قاراماستان كورەمىن. بارلىعىمىز دا وعان جانكۇيەر بولامىز», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءيا, ەلباسىنىڭ وسى سەنبى-جەكسەنبى كۇندەرى جۇمىس ساپارىمەن وزبەكستان مەن تۇرىكمەنستانعا بارايىن دەپ وتىرعانى بەلگىلى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا بۇل ساپاردىڭ دا ءمان-جايى سۇرالدى.
«قازىر ءبىزدىڭ كورشىلەرىمىزبەن, اسىرەسە وزبەكستانمەن جاعداي وتە جاقسى قالىپتاسۋدا. ماسەلەن, بارلىق وتكىزۋ پۋنكتتەرى اشىق, ولار ءبىزدىڭ استىققا اكتسيزدى جويدى دەسەك تە بولادى. ولارعا قازاقستان ارقىلى تاشكەنتتەن باسقا وبلىسقا بارۋلارىنا نەمەسە ءبىزدىڭ ماقتارالدان وزبەكستان ارقىلى جۇرۋىمىزگە تۋرا كەلگەن قاراما-قايشى جاعداي بولدى. اتالعان ەكى پۋنكت تە جابىق ەدى. جول جامان, اينالما جولمەن 50-ءدىڭ ورنىنا 150 شاقىرىم ءجۇرىپ جۇردىك. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل دۇرىستالدى جانە ءبارى دە جاقسى بولادى», دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى مىسالعا كەلتىرگەن دەرەككە سۇيەنسەك, اعىمداعى جىلى وزبەكستان مەن قازاقستاننىڭ تاۋار اينالىمى 25 پايىزعا ارتقان.
«وتە جاقسى كورسەتكىش, تاۋار الىس-بەرىسى بار. سوندىقتان مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناس پەن وڭىرلىك ماسەلەلەردى تالقىلايتىن بولامىز. ءۇش مەملەكەت وزبەكستان, تاجىكستان جانە قازاقستان شەكارادا ء«تۇيىسۋ نۇكتەسىنە» قول قويۋى ءتيىس. پروبلەما جوق. بىراق شەشىم ءۇشىن وعان قول قويۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇرىكمەنستانعا ساپارىنا قاتىستى اشعابادتا جابىق عيماراتتا وتەتىن جانە جاۋىنگەرلىك ونەر سىنعا تۇسەتىن V ازيا ويىندارىنىڭ اشىلۋىنا باراتىندىعىن ايتتى.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەر
پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن الىندى
