قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە كىرۋگە دايىندىق جۇمىستارى 2016 جىلدان بۇرىن باستالىپ كەتكەن بولاتىن. داۋىس بەرۋ بارىسىندا ءبىزدىڭ باستى باسەكەلەسىمىز – تايلاند ەدى. ءتيىمدى جۇرگىزىلگەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە قازاقستاننىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىككە لايىق ەكەنىن دالەلدەي الدىق. بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى 15 مۇشەدەن تۇراتىنى بەلگىلى. سولاردىڭ بەسەۋى تۇراقتى – ولار اقش, رەسەي, قىتاي, ۇلىبريتانيا مەن فرانتسيا. قالعانى تۇراقتى ەمەس مۇشەلەر. ولار ەكى جىلدا ءبىر رەت سايلانادى. ياعني, جىل سايىن قۇرامنىڭ جارتىسى جاڭارىپ وتىرادى. قازاقستانمەن ءبىر قاتاردا قاۋىپسىزدىك كەڭەسكە يتاليا, بوليۆيا, ەفيوپيا مەن شۆەتسيا مەملەكەتتەرى دە سايلاندى.
قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندەگى تۇراقتى ەمەس مۇشەلەر ۆەتو قۇقىعىنا يە بولادى. سونىمەن قاتار, «تۇراقتى بەستىك» سەكىلدى كەڭەس وتىرىستارىنىڭ كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋعا جانە بارلىق سۇراقتار بويىنشا داۋىس بەرۋگە قۇقىعى بار. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمى ون بەس مۇشەنىڭ توعىزىنىڭ داۋىسىمەن قابىلداناتىنىن ەسكەرسەك, ءار مەملەكەتتىڭ كوزقاراسى شيەلەنىس جاعدايىنداعى ساياسي جانە وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە شەشىم قابىلداۋدا ماڭىزى ەرەكشە. قازاقستان قاۋىپسىزدىك كەڭەسكە تۇراقتى ەمەس مۇشە بولۋ كانديداتۋراسىن 2013 جىلى ۇسىندى. سودان بەرى ۇلكەن جۇمىستار اتقارىلدى. وسى ماقساتتا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرىنە نەگىزگى حالىقارالىق جانە ايماقتىق ماسەلەلەر بويىنشا ەلىمىزدىڭ باسىمدىقتارىنىڭ وزەكتىلىگىن جەتكىزدىك. سونىڭ ناتيجەسىندە, قازاقستان كانديداتۋراسىن 193 مەملەكەتتىڭ 138-ءى قولدادى.
ەلباسى اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدىڭ ماقساتى – جاھاندىق ماسەلەلەردى شەشۋگە سۇبەلى ۇلەسىمىزدى قوسۋ. ناقتى ايتقاندا, قازاقستان الدىن الۋ ديپلوماتياسىن قاۋىپسىزدىك كەڭەستەگى نەگىزگى باعدارلامالىق باعىتىنا اينالدىردى. سونداي-اق, سەنىمدى كۇشەيتۋ, داعدارىستىڭ الدىن الۋ جانە شيەلەنىستەن كەيىنگى جاعدايدى رەتتەۋگە قازاقستان كۇش سالادى. ەلىمىز باسىمدىق بەرەتىن ماسەلەلەرگە بىتىمگەرشىلىك قىزمەتىن ءارى قاراي دامىتۋ مەن بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ, يادرولىق قارۋسىزداندىرۋ مەن ونى تاراتپاۋ, ترانسۇلتتىق قاۋىپپەن كۇرەس, انتيتەرروريستىك باستامالاردى قولداۋ مەن ۇگىتتەۋ كىرەدى. سونىمەن قاتار, الەمدىك ازىق-ت ۇلىك, سۋ, ەنەرگەتيكالىق جانە يادرولىق قاۋىپسىزدىك سەكىلدى ماسەلەلەرگە كوڭىل بولىنبەك.
قازاقستان كانديداتۋراسىن الەم ەلدەرىنىڭ قولداۋىنىڭ بىرنەشە فاكتورى بار. اۋەلى, مەملەكەتىمىزدىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىق مۇشەسى رەتىندە ۇستانعان سىرتقى ساياساتى. وعان قوسا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بەيبىتشىلىكتى, جاھاندىق جانە ايماقتىق تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا باعىتتالعان سىرتقى ساياسي قادامدارى مەن باستامالارىنىڭ ماڭىزدىلىعى شەشىم قابىلداۋعا وڭ اسەر ەتتى. ماسەلەن, سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونىن جابۋ, يادرولىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى زاماناۋي قادامدار, ازياداعى ءوزارا ىقپالداستىق پەن سەنىم شارالارىنىڭ كەڭەسىن نىعايتۋ مەن جىلجىتۋ, الەمدىك جانە ءداستۇرلى ءدىن ليدەرلەرىنىڭ سەزىن وتكىزۋ مەن داعدارىسقا قارسى باستامالاردى اتاپ وتۋگە بولادى.
قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلى مەن تانىمالدىعىنىڭ ارتۋىنا ەلىمىزدىڭ يرانداعى يادرولىق باعدارلاما ماسەلەسىن رەتتەۋ جونىندە كەلىسسوزدەر وتكىزۋى دە تۇرتكى بولدى. كوپ جىلعا سوزىلعان ۇدەرىس تابىستى اياقتالىپ, استانا بۇل ماسەلەدە ماڭىزدى ءرول وينادى. قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقاندىعى, تۇراقتى ساياسي جۇيەسىنىڭ بولۋى, نارىقتىق تۇرلەندىرۋدى جۇرگىزۋدە ءوز ايماعىندا ليدەر اتانۋى بۇل ىسكە ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزدى. سونىمەن قاتار, بۇۇ ۇمتىلاتىن ۇلتارالىق جانە كونفەسسياارالىق كونسەنسۋسى قازاقستاندا ىسكە استى. وسىنىڭ ءبارى الەم ەلدەرى ماسەلەلەرىن وڭتايلى شەشۋ جولىندا قازاقستاننىڭ ۇلتتىق جانە حالىقارالىق اۋقىمدى تاجىريبەگە يە ەكەندىگىن كورسەتەدى. قازاقستان كانديداتۋراسى بەكىتىلگەننەن بەرى بىرقاتار ءىرى حالىقارالىق داعدارىستى شەشۋدە ءوزىنىڭ بەدەلىن دالەلدەپ ۇلگەردى. ماسەلەن, رەسەي, تۇركيا مەن يراننىڭ دەلدال بولۋى ارقىلى داماسك پەن قارۋلى سيريالىق وپپوزيتسيا اراسىندا رەسمي كەلىسسوز الاڭىن ۇيىمداستىردى. بۇل ۇزاققا سوزىلعان سيريالىق شيەلەنىستى رەتتەۋگە سۇبەلى ۇلەس قوستى. استانادا راسىمدەلگەن سيريا داعدارىسى جونىندەگى كەلىسىم ماڭىزدىلىعى جونىنەن جەنەۆا كەلىسسوزدەردەن كەم ەمەس.
بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك گەوساياساتتا شەشىم قابىلدايتىن زاڭدى ورتالىق. ونىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋ قازاقستاننىڭ جەكە سىرتقى ساياسي باستامالارىن جىلجىتۋعا, مەملەكەتىمىزدىڭ مۇددەسىن تىكەلەي جانە جاناما تۇردە قوزعايتىن تالقىلاۋ مەن شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىنە ىقپال جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – قازاقستاننىڭ بۇۇ قك كۇن تارتىبىنە ۇسىنعان تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەستىڭ جاھاندىق ماقساتى. مۇنداي قادام ءسوزسىز استانانىڭ ايماقتاعى نەگىزگى فاكتور رەتىندەگى پوزيتسياسىن كۇشەيتەدى. اۋعانستانمەن شەكتەسەتىن, قاۋىپسىزدىك سىن تەگەۋرىندەرىنە جاۋاپ بەرۋ قاجەتتىلىگىنە وراي ەرەكشە ماسەلە.
سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بولۋى ايماقتاعى بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋىنا سەرپىن بەرەدى. ەلىمىز بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى اتانعان ورتالىق ازياداعى ءبىرىنشى مەملەكەت. قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ نازارىن ورتالىق ازياعا, ونىڭ شەشىلمەي جاتقان ماسەلەلەرى مەن تۇراقتى دامۋىنا اۋدارۋ دا اقىلعا قونىمدى قادام. اسىرەسە, قازاقستاننىڭ باسىمدىقتارى سانالاتىن سۋ, ەنەرگەتيكا جانە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى ورتالىق ازياعا تىكەلەي قاتىستى.
قازاقستاننىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى جۇمىسىنا قاتىسۋىن ەكى ءتۇرلى كوزقاراسپەن قاراستىرۋ كەرەك. ءبىر جاعىنان, بۇل ەلىمىزدىڭ وسىنداي ۇلكەن سەنىمگە يە ەكەندىگىن كورسەتىپ, حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى بەدەلى مەن ابىرويىن اسقاقتاتادى. سونىمەن قاتار, بۇۇ باس اسسامبلەياسى مۇشەلەرىنىڭ حالىقارالىق ماسەلەلەردى شەشۋدەگى قازاقستان ۇستانعان ءتاسىلدىڭ ومىرشەڭ ەكەندىگىن ايعاقتايدى.
ەرجان سالتىباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى قورى جانىنداعى
الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
