جالپى, اتالمىش باعدارلاما بويىنشا وسى جىلى قىزىلوردا قالاسىنا 3 754,7 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. بولىنگەن قارجىعا جاڭاعى ايتقان ەكى ءۇيدىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بىلتىر قىزىلوردا –جەزقازعان كۇرە جولىنىڭ بويىنان 980 گەكتار جەرگە ينجەنەرلىك-ينفراقۇرىلىمدىق جۇمىستار جاسالدى. جولىن توسەپ, جارىعىن ورناتىپ, گازىن ەسىگىنىڭ الدىنا, سۋىن تورىنە جەتكىزىپ بەرگەننەن كەيىن ونى جەر كەزەگىندە تۇرعان, باسپانا سالۋعا مۇقتاج ادامدارعا تاراتىپ بەردى. بۇرىنعىداي بوس جاتقان جەردى بەرە سالىپ, قاراپ وتىراتىن زامان ەمەس قازىر. سەبەبى, حالىق ءۇي سالعاننان كەيىن, سۋسىز, جولسىز, جارىقسىز, گازسىز وتىرا المايدى. سوسىن نە ىستەيدى؟ اتقارۋشى بيلىكتىڭ ەسىگىن توزدىرادى. ءجۇدا بولماسا, باسپاسوزگە شىعىپ, جانايقايىن جەتكىزەدى.
ايتەۋىر, ول ءىستىڭ سوڭىندا ءبىر شۋ بار. ال قازىر بارلىق ينفراقۇرىلىمدى جاساپ, دايىن كۇيىندە تاپسىرادى. وعان «بايتەرەك» شاعىن اۋدانى دەپ ايدار تاعىپ, ات قويدىق. ەندى بيىل بەرىلگەن اقشانىڭ ەسەبىنەن «بايتەرەكتە» بەرىلگەن جەردىڭ سىرتقى كارىز جۇيەلەرى جاسالۋدا. ياعني, حالىققا تەك باسپاناسىن سالۋ عانا قالادى. ال وعان جاڭاعى ايتىپ وتىرعان «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىنىڭ كومەگى ەرەسەن.
بۇدان بولەك, بولىنگەن قارجىعا بۇرىن سالىنىپ, بۇگىندە ابدەن ەسكىرگەن تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۋلاسىن كوركەيتىپ, اۋىز سۋ مەن كارىز سۋدىڭ قۇبىرلارىن, جىلۋ جۇيەسىن, گازبەن قامتۋ, تەلەفون مەن ەلەكتر جەلىلەرىن جاڭارتۋ, جاڭعىرتۋ قولعا الىنعان.
وسىنداي اۋقىمدى جۇمىستاردىڭ جانە مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ارقاسىندا قىزىلورداڭىز قارقىندى قۇرىلىس الاڭىنا اينالىپ وتىر.
سونىڭ ناتيجەسىندە سوڭعى 4 جىل كولەمىندە جاڭادان 11 شاعىن اۋدان بوي كوتەرىپ, 7 مىڭعا جۋىق حالىق جاڭا پاتەرگە يە بولدى. اۋىز تولتىرىپ ايتساق ايىپ پا؟! ارينە, ايىپ ەمەس. قايتا ماقتانىپ, مارقايىپ ايتاتىن جاڭالىق.
ەندى «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا نە ىستەلىپ جاتقانىنا توقتالايىق. بۇل باعدارلاما بويىنشا بارلىعى 27 جوباعا 3 ميلليارد 44 ميلليون تەڭگە بولىنگەن. كەلگەن قارجىعا 34,4 شاقىرىم اۋىز سۋ مەن 7,7 شاقىرىم كارىز جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ قولعا الىندى. سونىمەن قاتار, 7,8 شاقىرىم سەرۆيستىك جەلىلەر جاڭارتىلىپ, 224 دانا سۋ ەسەپتەگىش قۇرالدارىن ورناتۋ دا كوزدەلگەن. قالانىڭ قاي كوشەسىنە قانشا قارجى بولىنگەنى تۋرالى اقپارات قولىمىزدا تۇر. قاراپ شىقتىق. ۇزىن-سونار ءتىزىمدى جاريالاۋدىڭ ءوزى ءبىراز ورىندى الماق ەكەن.
جالپى ايتقاندا, سوڭعى 5 جىلدىڭ ىشىندە قىزىلوردا قالاسىنىڭ اۋىز سۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا 15 ميلليارد تەڭگەگە جۋىق قارجى تارتىلدى. قالا حالقىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى وسىنداي ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە قىزىلجارما جەر استى سۋ كەنى ارقىلى 98 سۋ ۇڭعىمالارى ىسكە قوسىلىپ, قالا حالقى تولىعىمەن تازا, جەر استى اۋىز سۋىن تۇتىنۋعا مۇمكىندىك الدى. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا قالاىشىلىك سۋ قۇبىرلارى 60 پايىزدان استام تولىق جاڭارتىلعان بىردەن ءبىر قالا – قىزىلوردا! سونداي-اق, بىلتىرعى وقۋ جىلىندا «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا تاسبوگەت كەنتىندە 300 ورىندىق جاڭا مەكتەپ, قالا ورتالىعىنان 280 بۇلدىرشىنگە ارنالعان بالاباقشا پايدالانۋعا بەرىلدى. وسىنىڭ ءبارى ەلدىڭ پايداسى ما؟ البەتتە!
وسى ارادا قىزىلوردانىڭ جىلۋ جۇيەلەرىنىڭ جاعدايى جايىندا دا ايتپاي كەتۋگە بولمايدى. ويتكەنى, بۇعان دا اتالمىش باعدارلامانىڭ سەپتىگى بار. قالاداعى جىلۋ جەلىلەرىن جاڭارتۋ جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. سوڭعى 5 جىلدا 8 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجىعا قالاداعى 60 پايىز ماگيسترالدى جىلۋ جەلىلەرى جاڭارتىلدى. جىلۋ جۇيەلەرى مەن قازاندىقتاردى اعىمداعى جانە كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋگە 904 ميلليون 100 مىڭ تەڭگە قارالعان. ونىڭ ىشىندە «قىزىلوردا جىلۋەلەكتر ورتالىعى» مكك ەسەبىنەن 139 ميلليون 500 مىڭ تەڭگە بولسا, ەۋروپا قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى ارقىلى 764 ملن 600 مىڭ تەڭگە بەرىلمەك.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان»
قىزىلوردا
