ول 1985-1990 جىلداردا كەڭەس وداعىنىڭ 5 دۇركىن چەمپيونى بولدى. مۇنداي بيىككە ماراتتان باسقا بىردە-ءبىر قازاق ۆەلوجۇيرىگى جەتكەن ەمەس. "قازاق كۇرەس پەن بوكسقا عانا بەيىم, قالعان سپورت تۇرلەرىنەن ولارعا نەسىبە جوق", دەگەن «اۋليەلەر» كەشەگى كەڭەس وداعى تۇسىندا از بولعان جوق. ءدال وسىلاي ويلايتىن «بىلگىشتەر» قازىر دە بار. ءتىپتى ءوز قازاعىمىزدىڭ سپورتتان نان جەپ جۇرگەن كەيبىر دوكەيلەرى وسى پىكىردى قوس قولداپ قۋاتتايدى. ال تەرەڭ ويلاپ قاراساڭىز, ءوز حالقى تۋرالى مۇنداي كەمسىتۋشىلىككە بوي ۇسىنۋ − كەشەگى يمپەريا تەپكىنىمەن قانعا سىڭگەن قۇلدىق سانانىڭ سالدارى نەمەسە اتا جۇرتىنىڭ تابيعاتىن تەرەڭ بىلمەگەندىكتىڭ اسەرى. ايتپەسە, اياق-قولى قىسقا جاپوندار جۇزۋدەن ەۋروپانىڭ سىرىقتاي جىگىتتەرىنەن قالاي وزىپ ءجۇر؟! نەمەسە وسىدان جيىرما جىل بۇرىن شتانگا مەن كۇرەستىڭ ماڭايىنان كورىنبەگەن قارا ءناسىلدى جىگىتتەر كەيىنگى جىلدارى الەمدىك دودالاردا ولجا سالا باستادى. اسىلى, قاي نارسەنىڭ دە كوزىن ءبىلىپ, بابىن تاباتىن مامانىڭ بولسىن دە.
مارات قازاقتىڭ قاي سالاعا سالساڭ دا جارىپ شىعار ەرەكشە قاسيەتىن مۇقىم دۇنيەگە, ونىڭ ىشىندە الاش جۇرتىنىڭ وزىنە قولمەن قويعانداي دالەلدەپ بەرگەن ساڭلاق ۇلدارىمىزدىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى. بۇلاي دەيتىنىمىز: ءبىزدىڭ حالىقتىڭ ۇل-قىزدارىنىڭ كەڭەس تۇسىندا ۆەلوسيپەدكە دەگەن اڭسارى كۇشتى بولا قويعان جوق. تالاي جارىسقا بارىپ ءجۇرىپ, الدا-جالدا ءبىرلى-جارىم قازاق سپورتشىسىن كەزدەستىرسەك, ناعاشىمىزدى كورگەندەي قۋاناتىنبىز.
ال ۆەلوسيپەدشى مارات ساتىبالديەۆ كەڭەس وداعىنىڭ چەمپيوناتتارىن بيدايىقتىڭ كول جايقاعان جالعىزىنداي ارمانسىز دۋىلداتتى. ويلاپ قاراڭىز, سول تۇستا 286 ميلليون حالقى بار كەڭەس وداعىندا سپورتشى ۆەلوسيپەدشىلەر سانى ونداعان مىڭنان اسىپ جىعىلاتىن. سولاردىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ۇلەسى جارتى پايىزعا دا جەتپەۋشى ەدى. وسىنشاما قالىڭ تالاپكەردەن سۋىرىلىپ شىققان ورەن جۇيرىكتەر 1985-1990 جىلدارى ءبىزدىڭ جالعىز ماراتتىڭ شاڭىنا ىلەسە المادى. ساتىبالديەۆ كسرو-نىڭ بەس مارتە چەمپيونى! وداق چەمپيوناتتارىنداعى كۇمىس, قولا جۇلدەلەرىمەن قوسا, كسرو كۋبوگىنىڭ جەڭىمپازى.
بۇل ماراتتىڭ جەڭىسىنىڭ العاشقى بەلەسى عانا. ونىڭ الەم چەمپيونى اتانعان كەزىندەگى كوڭىل كۇيىمىزدى تىلمەن جەتكىزۋ قيىن.
1989 جىلى تامىزدىڭ 20-سىنان 21-ىنە قاراعان ءتۇنى ۇيقىدا مازا بولعان جوق. تاڭ بوزىنان تەلەديدارعا تەلمىرىپ, راديوعا قۇلاق تۇرۋمەن بولدىم. ءالى ەسىمدە, تاڭعى ساعات 7-دەن 9 مينۋت وتە بەرە ماسكەۋدىڭ ورتالىق تەلەديدارىنان مارات باۋىردىڭ الەم چەمپيونى اتانعانىن ەستىدىم. كوز شاراسىنا ىستىق جاس ىركىلدى. تار عانا پاتەر بايتاق دالاداي كەڭىپ سالا بەردى. قويىن داپتەردەگى: «1989 جىلى تامىزدىڭ جيىرماسىنشى جۇلدىزىندا قۇرداسىم مارات ساتىبالديەۆ ۆەلوسيپەدتىڭ سوڭىنا تۇسكەن قازاق جاستارىنان ءبىرىنشى بولىپ الەم چەمپيونى اتاندى...» دەگەن جازۋ ءالى كۇنگە دەيىن ىستىق كورىنەدى.
Cودان ماراتتى تاعاتسىزدانا توستىم. الماتىعا جەتكەنىن ەستىگەن بويدا «دينامو» سپورت قوعامىنا, بىلەدى-اۋ دەگەن ادامدارعا تەلەفون سوقتىم. بىرازعا دەيىن ناقتى حابارى بولمادى. اقىرى, نە كەرەك, الماتىداعى «دينامو» قوعامىنىڭ قوناقۇيىندە جولىقتىق.
قاراپايىم عانا قاراتورى جىگىت. الەم چەمپيونىمىن, دەپ ماردىمسۋ, كەۋدە كەرۋدەن اۋلاق. بايىپتى, تۇيىقتاۋ كورىندى. كوكەيدە جۇرگەن ءبىراز ساۋالدى ورتاعا سالدىم. مارات ىقىلاسپەن جاۋاپ بەرىپ وتىردى.
سول كۇنى ءتۇن جارىمىندا 92-اۆتوبۋسپەن اۋەجايعا جەتىپ, قىزىلورداعا شىعارىپ سالدىم.
... الەم چەمپيوناتىنا جەر شارىنىڭ ءار قيىرىنان ماڭدايى جارقىراعان 48 جۇيرىك جينالعان ەكەن. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ اتاقتىسى وليمپيادا جانە الەم چەمپيونى, يتاليالىق فروست بولاتىن. اۋىزدىعىمەن الىسقان گوللانديالىق پەلەن, مەكسيكالىق ياشيمات, تاعى ءبىر يتاليالىق جۇيرىك بالداتو... قىسقاسى, 50 شاقىرىمعا جارىسقان سپورتشىلاردىڭ ىشىندە وسالى جوق. جارىس ەرەجەسى بويىنشا ۆەلوجۇيرىكتەر 30 ارالىق مارەسى بار تاقتاي جولدى اينالا قۇيىن-پەرەن زاۋلاۋى كەرەك. ءاربىر ارالىق مارە تۇسىندا سپورتشىلار پەدالدى جانىعا باسادى. سەبەبى, ارالىق مارەدەن موينى وزىق وتكەن سپورتشىلارعا ۇپاي جازىلادى. اقىل-ايلاڭ وزىڭنەن سىنىق سۇيەم وزىپ وتىرماسا, وپىق جەۋىڭ وپ-وڭاي.
مارات تاس-ءتۇيىن. ءشۇۋ دەگەننەن قۇيىنداتىپ تارتقان تارلانبوز باۋىر مارەگە جەتكەنشە تىزگىن تارتقان جوق. ارالىق مارە سايىن ۇپايىن ۇستەپ وتىردى. مۇنداي سۇراپىل شابىس ۇستىندە قارسىلاستارى ساتىبالديەۆكە تۇك قايران جاساي المادى. ءبىزدىڭ باۋىر كۇمىس جۇلدەگەر بالداتودان 12 ۇپايعا قارا ءۇزىپ كەتتى.
ءيا, مارات بۇل جەڭىسىمەن قازاعىنىڭ الامان بايگە دەسە, جانىپ تۇسەتىن قاسيەتىن جالپاق دۇنيەگە قاپىسىز دالەلدەدى! ول الەم چەمپيونى اتانىپ قانا قويعان جوق, سول تۇستاعى يمپەريا بۇعاۋىندا عۇمىر كەشكەن قازاعىنىڭ مەرەيىن ءوسىرىپ, رۋxىن كوتەردى. ول كەزدە الاش بالاسىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى ءاربىر جەڭىسى ءبىز ءۇشىن سونداي ىستىق, سونداي مارتەبەلى كورىنەتىن. سەبەبى, ءبىزدىڭ باۋىرلاردىڭ ءدال وسىلايشا جەرجاھاندى دۇركىرەتىپ ولجا سالۋى دەگەن تىم سيرەك, قازاقتى ساعىندىرىپ, ۇزدىكتىرىپ بارىپ قولعا قوناتىن باق قۇسى ءتارىزدى ەدى. ساتىبالديەۆ قازاق ۇلاندارى جاتىرقاي قارايتىن, وزگەلەردىڭ مەنشىگىندەي كورىنەتىن ۆەلوسيپەدپەن الەمدىك چەمپيوناتتا وزىپ شىققاندا مىڭداعان قاراكوز قانداستارىمىزدىڭ بولەك ءبىر اسەردى, بولەك ءبىر جان تولقىنىسىن باستان كەشىرگەنى كۇمانسىز.
وسى ەكپىنمەن ءبىراز دۋىلدادى. قىزىلوردا باسشىلىعى ءۇش بولمەلى پاتەر سىيلادى. كەڭەس وداعىنىڭ پارتيا حاتشىلارى مىنەتىن سۋ جاڭا «ۆولگانى» كەزەكسىز تاقىمىنا باستى. تەگىن ەمەس, 16 مىڭ سومعا, ءوز قۇنىنا ساتىپ الدى. «ۆولگاسى» تالايلاردىڭ كوز قۇرتىنا اينالدى: 50-60 مىڭ سومعا سات دەپ قىر سوڭىنان جۇگىرگەندەر از بولعان جوق. سورعالاتىپ توككەن ماڭداي تەردىڭ جەمىسى ەمەس پە, ەشكىمگە قيماي, ءوزى ءمىنىپ الدى.
اقىلگوي بابالارىمىز ەر جىگىتتىڭ باسىندا داۋرەن تۇرا بەرمەيدى دەگەن عوي. توقسان ءبىرىنشى جىلى سپورتتى دوعارعان مارات قۋانباي ۇلى دالادا قالعانداي كۇي كەشتى. ون بەس جىل الاڭسىز جارىس قۋىپتى. بار شىعىنىن ۇكىمەت كوتەرىپتى. اۋەلى باپكەر بولسام دەپ ويلاعان. جالاقىسى ماردىمسىز. ءۇش اي سەندەلىپ ءجۇردى دە, نامىسقا باستى.
ونىڭ تاۋەكەلى زاماننىڭ اپاي-توپاي تۇسىنا ءدوپ كەلدى. اۋەلى قىرعىزداردان جاپون ماگنيتوفونىن, شەتتىڭ كىر جۋاتىن ۇنتاعى مەن بالالاردىڭ كيىمىن, ليۋسترا... تاسي باستادى. الماتىنىڭ شەتىندەگى «باراحولكادان» ورىن الىپ, اكەلگەن زاتىن ءوزى ساتتى. اۋەلدە جۇرت تانىپ قويا ما دەپ ۇيات قىسقان. بىرتە-بىرتە «وتباسىمدى جارتى قۇرساق كۇيگە تۇسىرگەنشە, نان تاپقانىم ابزال», دەگەن ويعا نىق بەكىدى. ۇزاماي الماتىنىڭ باتىس جاعىنداعى بازارعا قىتاي مەن تۇركيانىڭ تاۋارىن اكەلە باستادى.
ودان كەيىن گەرمانيادان كولىك تاسۋعا كىرىستى. مىڭداعان شاقىرىمدى جالعىز ەڭسەرگەن, ۇيقىسىز, مازاسىز كۇندەر, جولدا رەكەت ۇشىراسىپ, جۇرەكتى قاۋىپ مەڭدەگەن ساتتەر قازىر كورگەن تۇستەي. وسىلاي, ءوزىن شارقايراقتاي جانىپ ءجۇرىپ بيزنەسكە ءبىرجولا باۋىر باسىپ كەتتى.
ەكەۋمىز سيرەك تە بولسا كەزدەسىپ تۇرامىز. سول باياعى سابىرلى قالپى. كوپ سوزگە جوق. قازاقتىڭ سپورت تاريحىنا تىڭنان تۇرەن سالعان مارات قۇرداس وسى مىنەزىمەن جانىما جاقىن, كوڭىلگە ىستىق.
قىدىربەك رىسبەك
