ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جىل باسىنان بەرى وندىرىستە بولعان ءۇشىنشى ءولىم وقيعاسى. سونداي-اق, 48 ادام جۇمىس باسىندا جاراقات الىپتى. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن وبلىس ورتالىعىنداعى «نەفتەحيم لتد» كاسىپورنىنىڭ پوليپروپيلەن ساقتايتىن تسەحىندا ءورت بولىپ, ەكى جۇمىسشى قازا تاپقان-دى.
وسى جۋىردا تاعى ءبىر جۇمىسشى مۇناي-حيميا زاۋىتى اۋماعىندا بيىكتەن قۇلاپ, مەرت بولدى. ەڭبەك ينسپەكتورى ابىلاي سابىروۆتىڭ ايتۋىنشا, زاۋىت اۋماعىنداعى جوندەۋ جۇمىستارى كەزىندە 1984 جىلى تۋعان ازامات 20 مەتر بيىكتىكتەن قۇلاپ كەتكەن. ماسەلەنىڭ ءمان-جايى تەكسەرۋ جۇمىستارىنان سوڭ انىقتالادى. قازىر ەكى كۇننىڭ بىرىندە وسىنداي قايعىلى جايلار ەستىلەدى. وڭىردە وندىرىستە جاراقاتتانۋدىڭ جالپى ەلىمىز بويىنشا جوعارى دەڭگەيدە بولۋىنا سەبەپ, كەن-مەتاللۋرگيالىق, ەنەرگەتيكالىق, باسقا دا ءىرى وندىرىستىك كاسىپورىنداردىڭ نەگىزگى ۇلەسى وبلىسىمىزدا ورنالاسقانىنان دا بولار. بىراق, ماسەلەنىڭ ءمانىسى باسقادا, ياعني كاسىپورىنداردا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ساقتالماۋىندا بولىپ تۇر. ءتىپتى وندىرىستە جاراقاتتانۋ سوڭى ولىمگە اپارىپ سوعاتىن جاعدايلار سوڭعى كەزدە ءبىردى-ەكىلى وقيعا ەمەس, بىرنەشە ادام زارداپ شەككەن توپتىق تۇردەگى جازاتايىم وقيعالارعا اينالىپ, ءجيى قايتالانۋدا.
ەڭبەك باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى مارات قابجاميتوۆتىڭ ايتۋىنشا, باسقارمادا وبلىس بويىنشا وندىرىستىك جاراقاتتانۋشىلىق جاعدايىنا وراي ۋاقىتىندا كاسىپورىنداردىڭ ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ جۇمىسىنا تالداۋلار جۇرگىزىلەدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جازاتايىم وقيعالاردىڭ قالاي ورىن العانى جايلى ارنايى تەكسەرۋلەردىڭ قۇجاتتارى جىبەرىلەدى. جۇمىسشىلارى وندىرىستىك جاراقاتتانۋ قاۋىپ-قاتەرلەرىنە ءجيى ۇشىرايتىن كاسىپورىندار ءتىزىمى جاسالادى. وسىلايشا, 2016 جىلى وبلىستاعى «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق, «مايقايىڭالتىن» اق, «كاستينگ» پف جشس, «مايكوبەن-ۆەست» جشس, «ەەك» اق, «كاۋستيك» اق, «بوگاتىر كومىر» جشس, «كومپانيا نەفتەحيم LTD» جشس, «KSP Steel» پف جشس, «كازحروم» تۇك» اق فيليالىنىڭ اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى انىقتالدى. وندىرىستىك جاراقاتتانۋشىلىق ماسەلەلەرى «الەۋمەتتىك ارىپتەستىك پەن الەۋمەتتىك جانە ەڭبەك قاتىناستارىن رەتتەۋ» جونىندەگى وبلىستىق كوميسسيا وتىرىستارىندا دا بىرنەشە رەت قارالدى. وتىرىستا «كاۋستيك» اق, «كومپانيا نەفتەحيم LTD» جشس, «كازحروم» تۇك» اق فيليالىنىڭ اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى, «مايكوبەن-ۆەست» جشس, «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق, «پاۆلودارەنەرگو» اق جانە «ساەم-پاۆلودار» جشس باسشىلارىنىڭ باياندامالارى تىڭدالدى. 2014-2016 جىلدارى وسى كاسىپورىنداردا 56 رەت جوسپاردان تىس تەكسەرىستەر دە جۇرگىزىلدى. الدىن الۋ شارالارى شەڭبەرىندە جازاتايىم وقيعالاردى ەسكەرتۋ ماقساتىندا, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرىندە قاتەلىكتەردى انىقتاۋ 2016 جىلدا بەكىتىلگەن كەستەگە سايكەس كاسىپورىنداردى ارالاۋ تاجىريبەگە ەنگىزىلگەن. 2016 جىلدا ەڭبەك كودەكسىنىڭ نورماسىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا 121 وقىتۋ سەمينار-كەڭەستەر وتكىزىلدى. باسقارمانىڭ رەسمي ەلەكتروندى سايتى «سۇراق-جاۋاپ» ايدارىنان 2015 جىلى 143 ادام جاۋاپ الدى, ال 2016 جىلدا 215 جۇگىنۋشىلەرگە تۇسىنىكتەمە بەرىلدى.
ال وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ مالىمەتىنشە, سوڭعى بەس جىلدا وڭىردە 87 ادام وندىرىستە كوز جۇمعان. وتكەن جىلى 27 جۇمىسشى مەرت بولىپتى. وبلىسىمىز وندىرىستەگى جاراقات الۋ كورسەتكىشى بويىنشا ەلىمىزدە الدىڭعى ورىندا تۇرعان كورىنەدى. بىراق, جازاتايىم وقيعالاردىڭ سەبەپ-سالدارىن انىقتاۋدا سالعىرتتىققا جول بەرىلگەن. وسىنداي جايلارعا وراي تۇسكەن سوتقا دەيىنگى 162 تەرگەۋ ءىسىنىڭ تەك 4-ءى عانا سوتقا جىبەرىلىپتى. ياعني, كىنالىلەر جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلماعان. وسىدان 4 ايداي ۋاقىت بۇرىن وبلىستىق ەڭبەك باسقارماسى باستىعىنىڭ پارا الۋ ۇستىندە ۇستالۋى بۇل سالادا تالاپ پەن ءتارتىپتىڭ السىزدىگىن, وندىرىستەگى ادام فاكتورىنا دۇرىس نازار اۋدارىلمايتىنىن بايقاتىپ قالدى. وبلىس پروكۋرورى سەرىك قارامانوۆ وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ كاسىپورىندارداعى ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ساقتالماۋ جايلارى, جۇمىسشىلاردىڭ وندىرىستىك جاراقات الۋىنىڭ سەبەپ-سالدارى, كىنالىلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جايىندا وتكىزىلگەن القا ماجىلىسىندە جوعارىداعى دەرەكتەردى مىسالعا كەلتىردى. 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا بىلتىر زارداپ شەگۋشىلەر سانى 164-تەن 191-گە دەيىن ارتقان.
– زارداپ شەككەندەر اقسۋ فەرروقورىتپا زاۋىتى, قازاقستان اليۋميني زاۋىتى, «KSP Steel», «كاستينگ», «بوگاتىر كومىر», ەۋرازيالىق ەنەرگەتيكالىق كورپوراتسيا سەكىلدى ءىرى كاسىپورىنداردا تىركەلدى. الايدا بىرنەشە جىل بويى اتالعان كاسىپورىنداردا وبلىستاعى ەڭبەك باسقارماسى تاراپىنان كەشەندى تەكسەرۋلەر جۇرگىزىلمەگەن. سوندىقتان, وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا پروكۋراتۋرا ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتىنە تالداۋ جۇرگىزدى. تالداۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي, مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى وندىرىستىك جاراقات الۋ دەڭگەيىن ازايتۋ ءۇشىن شارا قولدانبايدى. ال ەڭبەك باسقارماسى باسشىسىنىڭ پارامەن ۇستالۋى دا وسى سالادا قالىپتاسقان جاعدايلاردىڭ شىنايى سەبەپتەرىنىڭ جاسىرىلۋىن دالەلدەيدى, – دەدى س.قارامانوۆ.
ەڭبەك ينسپەكتورلارى بولسا جازاتايىم وقيعالاردىڭ ورىن الۋىنا زارداپ شەگۋشىنىڭ ابايسىزدىعى, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ ەرەجەلەرىن بۇزۋ, جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ دۇرىس ۇيىمداستىرىلماۋى, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى تاسىلدەرىن وقىتۋداعى, ۇيرەتۋدەگى كەمشىلىكتەر, زارداپ شەككەن جۇمىسشى مەن جۇمىس بەرۋشى تاراپتىڭ ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جاعدايلارىنا نەمقۇرايدى قاراۋلارى باستى سەبەپ, دەيدى. سونىمەن بىرگە, ەلىمىزدىڭ ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ ساقتالۋىن جانە مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ بو-يىنشا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ورىنداۋ ءۇشىن, اسىرەسە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ تالاپتارىنا ساي مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ سانىن كوبەيتۋ قاجەت دەپ سانايدى.
ويتكەنى, وبلىستاعى 13303 كاسىپورىنداعى ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنىڭ ساقتالۋىن باقىلايتىن مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ سانى بار-جوعى 5-اق ادامدى قۇرايدى ەكەن. ال بارلىق تەكسەرىستەردى جۇزەگە اسىراتىن ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ سانى 12, سوندا 5 ينسپەكتورعا جۇكتەلەتىن جۇمىستىڭ از ەمەس ەكەنىن كورىپ وتىرمىز. باسقا وبلىستارمەن سالىستىرىپ قاراعاندا دا ءبىزدىڭ ەڭبەك ينسپەكتورلارىنىڭ جۇكتەمەسى كوپ. جاۋاپكەرشىلىكتى انىقتاۋ كوپ ۋاقىتتى الاتىن, ءوزىن ەشكىم كىنالى سانامايتىن وتە كۇردەلى پروتسەسس.
وسىعان بايلانىستى, سوڭعى كەزدە شاعىمدار مەن وتىنىشتەردىڭ دە سانى كوبەيۋدە. شاعىمدار زارداپ شەگۋشىلەر تاراپىنان ولاردىڭ تۋىستارىنان, سونداي-اق جۇمىس بەرۋشىلەردەن جانە ولاردىڭ وكىلدەرىنەن تۇسەدى.بۇل ءبىر. ەكىنشىدەن, ءتىپتى پروكۋرورلاردىڭ ايتۋىنشا, وندىرىستەگى جازاتايىم جاعدايلار تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ ورىندارىنىڭ ەڭبەك ينسپەكتسياسىنا حابارلاماعان 200-دەن استام فاكتى انىقتالعان. سوتقا دەيىنگى 162 تەرگەۋدىڭ باسىم بولىگىن قىلمىس قۇرامىنىڭ بولماۋىنا بايلانىستى تەرگەۋشىلەر توقتاتقان. تەكسەرۋ بارىسىندا پروكۋراتۋرا قىلمىستىق ءىستى توقتاتۋ تۋرالى وسىنداي 8 شەشىمنىڭ كۇشىن جويدى.
جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋعا نيەت بىلدىرمەۋى, جۇمىسكەرلەردىڭ قۇقىقتىق جانە تەحنيكالىق ساۋاتسىزدىعى جازاتايىم وقيعالاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى بولىپ وتىر. كاسىپورىندارداعى جاراقات الۋ ستاتيستيكاسى دا از ەمەس. پروكۋرورلار بۇل ەڭبەك باسقارماسى شەنەۋنىكتەرىنىڭ ءوز مىندەتىن دۇرىس اتقارا الماۋىنىڭ سالدارى دەپ سانايدى. بۇدان بولەك, جۇمىس بەرۋشىنىڭ وندىرىستىك ورىندارداعى توتەنشە جاعدايلارعا جاۋاپكەرشىلىگى زاڭنامادا جەتىلدىرىلمەگەن. پروكۋراتۋرا ماماندارى بۇل ماسەلە جايىندا بۇرىننان بەرى دابىل قاعۋدا.
وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ ءبىرىنشى باسقارماسىنىڭ پروكۋرورى ەرماعامبەت ساعىندىقتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە كاسىپورىنداردا مەرت بولىپ, جارالانعانداردىڭ سانى 2307-دەن 1683 ادامعا دەيىن تومەندەپ وتىر. ال ءبىزدىڭ وبلىستا كەرىسىنشە, 2015 جىلى 164 ادام جاپا شەكسە, 2016 جىلى بۇل سان 191-ءدى قۇراعان.
جالپى, تەكسەرۋلەر بارىسىندا ەڭبەك باسقارماسىندا زاڭدىلىقتىڭ بۇزىلعانى انىقتالدى. مەملەكەتتىك ورگاندار, دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى, ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى ماماندارى مەن ەڭبەك ينسپەكتسياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ اراسىندا ءوزارا بايلانىس, ارەكەتتەستىك جوق. قىلمىستىق ىستەر ساپاسىز تەرگەلۋدە. ماسەلەن, 314 قىلمىستىق ءىستىڭ تورتەۋى عانا سوتقا جولدانعان, دەيدى پروكۋرورلار.
ەكىنشىدەن, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ءوندىرىس ورىندارىنداعى توتەنشە جاعدايلار كەزىندە جاۋاپكەرشىلىكتەن شەتتەپ قالۋى دا ۇلكەن ماسەلە. بۇل جۇمىسشىلاردىڭ, ادامنىڭ ءومىرى قورعالمايدى دەگەن ءسوز. جەرگىلىكتى پروكۋرورلار وڭىردە ەڭبەكتى قورعاۋ مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشى جانە جۇمىسكەر تاراپىنان وزىنە تۇراقتى نازاردى تالاپ ەتەتىن اسا ماڭىزدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەماعا اينالىپ بارادى دەپ دابىل قاعۋدا.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى
