قۇمارپازداردىڭ جاعدايىن ءبىلىپ, قۇمار ويىن وتاۋىنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسۋ ءۇشىن قاپتاعان بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ بىرنەشەۋىنە باس سۇقتىق. ءبىز كۋا بولعان جاعدايلاردىڭ ءبارى ءبىر-بىرىنە ۇقساس. ۇلكەن ەكران, ءباس تىگۋگە ارنالعان ورىن, ادام تولى ۇستەل, ارا-تۇرا قۋانعان, كەيدە كىجىنگەن داۋىستار. قۇمار ويىن وتاۋىنىڭ تۇراقتى «مەيماندارىن» اڭگىمەگە تارتىپ كورگەنبىز. كوبى جۋرناليست ەكەنىمىزدى بىلگەن سوڭ, ەمەن-جارقىن سويلەسۋدەن باس تارتادى. ايتسە دە, سىرىمەن بولىسكەندەر دە تابىلدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, مۇندا كەلەتىندەردىڭ كوبى تۇراقتى «قوناقتار» ەكەن. اراسىندا كۇندىز-ءتۇنى بۋكمەكەرلىك كەڭسەدەن شىقپايتىندار دا تابىلاتىن كورىنەدى. اندا-ساندا باستە ۇتىپ شىقسا دا, شىعىنى از ەمەس ەكەنىن جاسىرمايدى. ءبارى باستاپقىدا قىزىق ءۇشىن باستاپ, كەيىن قۇمارلىق ويىنعا سالىنىپ كەتكەن. ايتسە دە, كوبىنىڭ ايتاتىنى بىرەۋ: ء«الى ءباس تىگىپ كورمەگەندەر بولسا, بۇعان جولاماعانى دۇرىس».
ءبىز بارعان ءباس كەڭسەسىنىڭ تۇراقتى كەلۋشىسى الماتتىڭ ايتۋىنشا, مۇنداعىلار «قادالىپ» قالعان ءساتىن ءجيى ايتا بەرمەيدى. ايتسە دە, تىككەن 100 ءباسىنىڭ بىرەۋىنەن ۇتىس شىقسا, ونى جىل بويى جىرلاۋعا بەيىل. ءوزىن الىشەر (ەسىمى وزگەرتىلدى) دەپ تانىستىرعان جىگىتتىڭ باستاپقىدا تىككەن ءباسى ءاردايىم ۇتىستى بولىپ جۇرگەن ەكەن. العاشىندا قىزىق ءۇشىن باستالعان ويىن كەيىنىرەك قۇمارلىققا اينالىپ كەتكەن. الايدا كەيىنىرەك كوپ مولشەردە اقشا تىگىپ, ۇتىلىپ قالىپتى. سودان بەرى وسىندا ءجۇر. الىشەر بىلدەي ءبىر مەكەمەنىڭ قىزمەتكەرى. جۇمىستان شىعا سالا وسى كەڭسەگە جۇگىرەدى.
قازاقستان بۋكمەكەرلەر جانە توتاليزاتورلار ۇيىمىنىڭ قۇرامىنا 27 بۋكمەكەرلىك كەڭسە تىركەلگەن ەكەن. ال سپورت جانە دەنەشىنىقتىرۋ ىستەرى كوميتەتىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, بۋكمەكەرلىك كەڭسە اشۋعا 55 رۇقساتناما بەرىلگەن. الايدا سونىڭ 17-ءسى عانا جۇمىس ىستەپ جاتىر. جالپى, «ويىن بيزنەسى تۋرالى» زاڭنىڭ 9-بابىنا سايكەس, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەرگە ليتسەنزيا 10 جىلعا بەرىلەدى. سوڭعى دەرەكتەر بويىنشا ەلىمىزدە بۇل بيزنەس سالاسىندا شامامەن 30 ميلليارد تەڭگە اينالىمدا جۇرگەن كورىنەدى. ايتسە دە, ناقتى سومانى ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. ويتكەنى, تابىسىن جاسىرىپ قالاتىندار دا بولۋى مۇمكىن.
نەگىزى بۋكمەكەرلىك كەڭسە قىزمەتىنە ءبىزدىڭ ەلدە رۇقسات ەتىلگەن. ونى اشۋ ءۇشىن كەرەكتى قۇجاتتاردى جيناپ, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە تاپسىرۋ كەرەك. ليتسەنزيا الۋ قۇنى ‒ 640 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە تەڭ (1452160 تەڭگە). سونداي-اق, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردە 40 000 اەك كولەمىندە, توتاليزاتورلاردا 10 000 اەك مولشەرىندە مىندەتتى قور بولۋى ءتيىس. ال اي سايىنعى سالىق مولشەرى بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ كاسسالارى ءۇشىن ‒ 150 اەك, سولاردىڭ ەلەكتروندى كاسساسىنا ‒ 2000 اەك-قا تەڭ.
ەكى جىل بۇرىن وسى ويىن بيزنەسىنە بايلانىستى زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن-ءدى. سوندا مىندەتتى قور كولەمى مەن سالىق مولشەرى ۇلعايعان-تۇعىن. سونداي-اق, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ ورنالاسۋىنا قاتىستى دا پۋنكت بار. اتاپ ايتار بولساق, 11-باپتىڭ 3-تارماعىندا بىلاي دەلىنگەن: «ويىن مەكەمەلەرى, توتاليزاتوردىڭ نەمەسە بۋكمەكەر كەڭسەسىنىڭ كاسسالارى تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلاردا ورنالاستىرىلۋعا ءتيىس. ولاردى تۇرعىن ۇيلەردىڭ (تۇرعىن عيماراتتاردىڭ) تۇرعىن ەمەس ءۇي-جايلارىندا, ونەركاسىپتىك كاسىپورىندار مەن ولاردىڭ كەشەندەرىنىڭ عيماراتتارىندا جانە باسقا دا وندىرىستىك, كوممۋنالدىق وبەكتىلەردە جانە قويما وبەكتىلەرىندە, عيبادات ۇيلەرىندە (قۇرىلىستارىندا), مەملەكەتتىك ورگاندار مەن مەكەمەلەردىڭ, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مادەنيەت ۇيىمدارىنىڭ, اۋەجايلاردىڭ, ۆوكزالداردىڭ عيماراتتارىندا, قالالىق جانە قالا ماڭى قاتىناستارىنداعى قوعامدىق كولىكتىڭ بارلىق تۇرلەرىنىڭ ستانسالارى مەن ايالدامالارىندا ورنالاستىرۋعا تىيىم سالىنادى».
جالپى, ءباس تىگۋ الەم بويىنشا دا كەڭ كولەمدە جايىلعان. «Sportradar» دەرەكتەر جيناۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى داررەن سمول «BBC» ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا زاڭدى جانە زاڭسىز كەڭسەلەردى قوسقاندا, بۋكمەكەرلىك نارىقتىڭ قۇنى 700 ميلليارد دوللاردان 1 تريلليون دوللارعا دەيىنگى ارالىقتا بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ال «The Guardian» گازەتىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, باسكە اقشا تىگەتىندەردىڭ 82 پايىزى ۇتىلىپ قالاتىن كورىنەدى. اتالعان باسىلىم بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەردىڭ ءاردايىم تابىستى بولۋىنىڭ بىرنەشە سەبەبىن كورسەتەدى. بىرىنشىدەن, بولاشاقتى بولجاۋ قيىن. ءتىپتى كاسىبي ماماندار دا ءوز سالاسىنىڭ كەلەشەگىن ناقتى ايتا المايدى. ەكىنشىدەن, ءباس تىگۋ جۇيەسى قۇمارپاز ءۇشىن قولايسىز جاسالعان. ياعني, ءباس تىگۋشىنىڭ ۇتىلۋ ىقتيمالدىعى وتە جوعارى.
اسىل ءدىنىمىز يسلام دا ءباس تىگۋدى قۇپتاعان ەمەس. ءتىپتى قۇمار ويىندى حارام دەپ سانايتىنىن ءمۇيىزى قاراعايداي ءدىن ماماندارى تالماستان ايتىپ كەلەدى. بۇل تۋرالى مۇحاممەد پايعامبار (س.ع.س) ءوزىنىڭ ءبىر حاديسىندە: «كىم ءوز دوسىنا: ء«جۇر, قۇمار ويىن وينايىق» دەسە, ساداقا بەرسىن», – دەگەن. مۇنان مىنانى تۇسىنۋگە بولادى: كىمدە-كىم دوسىنا قۇمار ويىندى ويناۋعا ۇسىنىس جاساسا, ونىڭ ساداقا بەرۋى – مىندەت. دەمەك, ول كۇناسىنەن ساداقا بەرىپ قانا قۇتىلا الادى.
بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر ەلدە زاڭدى جۇمىس ىستەپ تۇرسا دا, وعان شىرمالىپ, باسى بالەگە قالعاندار ءجيى كەزدەسەدى. بۇكىل تاپقانىن قۇمار ويىنعا سالىپ, وتباسىنان اجىراپ قالعاندار تۋرالى ءباسپاسوز بەتتەرىنەن اراكىدىك وقىپ قالامىز. مۇنى ءوز راقاتى ءۇشىن اقى تولەۋ دەپ اقتاپ الۋعا بولار. ايتسە دە, بارىن وسىعان تىگىپ, ءوزى عانا ەمەس, اينالاسىنداعى تۋىستارىنا دا زيانىن تيگىزىپ جۇرگەندەردىڭ كەزدەسەتىنىن ەسكەرسەك, ءباس تىگۋ ماسەلەسى ويلانتپاي قويمايتىنى انىق. وكىنىشكە قاراي, ايتىلعان ەسكەرتۋلەر مەن قۇمار ويىنعا شىرمالعانداردىڭ كوپتىگىنە قاراماستان, بۋكمەكەرلىك كەڭسەلەر قالالارداعى حالىق كوپ جۇرەتىن جەرلەردە جاڭبىردان كەيىنگى ساڭىراۋقۇلاقتاي كوبەيىپ بارادى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
