سينحۋا اگەنتتىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ العاشقى جىرتىجىلدىعىندا قىتايدا تەمىر جولمەن جۇك تاسىمالداۋدا تۇراقتى ءوسىم بايقالعان. ال ونىڭ ءوزى وسى ەلدەگى ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ قانشالىقتى بەلسەندى ەكەندىگىن اڭعارتادى. ماسەلەن, 2017 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا تەمىر جول كولىگىمەن تاسىمالدانعان جۇك كولەمى جىلدىق ەسەپتەۋدە 15,3 پايىزعا ارتىپ, 1,82 ميلليارد توننانى قۇرادى, دەپ حابارلادى سول ەلدىڭ مەملەكەتتىك دامۋ جانە رەفورمالار ءىسى جونىندەگى كوميتەتى. تەك ماۋسىم ايىندا عانا ءوسىم 16,3
پايىزدى كورسەتكەن. وسىلايشا, اسپان استى ەلىنىڭ ىشكى جالپى ءونىمى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 6,9 پايىزعا ۇلعايىپ وتىر.
وسى رەتتە مىناداي ءبىر نازار اۋدارارلىق دەرەكتى كەلتىرە كەتپەكپىز. سوڭعى ۋاقىتتارى قىتايلىق ۇيالى تەلەفوندار ىشكى رىنوكتا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە سىرتقى رىنوكتا دا كەڭ تارالا باستاعان. جاھاندىق عىلىمي-تەحنيكالىق رىنوك سالاسىنداعى Canalys ساراپتامالىق كومپانياسىنىڭ 25 شىلدەدە جاريالانعان ەسەبىنە سايكەس Apple ۇيالى تەلەفوندارىنىڭ قىتاي رىنوگىنداعى قۇلدىراۋى ودان ءارى جالعاسىپ, سونىڭ سالدارىنان «الما» تەلەفوندار بەسىنشى ورىنعا دەيىن تومەندەگەن. سونىمەن بىرگە, قىتايلىق ۇيالى تەلەفوندار پروپورتسياسى 87 پايىزعا دەيىن جەتكەن.
Apple كومپانياسى تەلەفوندارىنىڭ بەدەلى مەن ىقپالىنىڭ قۇلاعان ۇستىنە قۇلاي بەرۋىنە باعا مەن ساپا اراقاتىناسىنىڭ ونشا جوعارى بولماۋى جانە تابىستاردى ءبولۋ بازاسىندا تۋىندايتىن داۋلار سەبەپكەر بولىپ وتىرعانعا ۇقسايدى. تەلەفونداردىڭ قاۋىپسىزدىك پروبلەماسىنا جانە كومپانيانىڭ ءوز كليەنتتەرىمەن قارىم-قاتىناسىنا بايلانىستى Samsung ونىمدەرىنىڭ قىتايلىقتار اراسىندا الدەقاشان-اق ءوز بەدەلىن جويعانى ءمالىم بولىپ وتىر. ەكىنشى جاعىنان كەلگەندە Huawei, OPPO, Vivo جانە Xiaomi سياقتى قىتايلىق برەندتەردىڭ وزدەرىنىڭ ديستريبيۋتەرلىك جەلىلەرىن كەڭەيتۋدىڭ جانە ءونىمدى تەز ارادا جاڭارتىپ تۇرۋدىڭ ارقاسىندا Apple مەن Samsung-ءتى كوش باستاۋشى پوزيتسيالاردان الىستاتا وتىرىپ, العاشقى ءتورت ورىندى بەرىك يەلەنىپ الۋى دا كوپ جايتتان حابار بەرەتىن بولسا كەرەك.
2017 جىلى سمارتفوندار ساتۋ بويىنشا رىنوكتا كوش باستاۋشى كومپانيالاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك تىزىمىندە Huawei, OPPO, Vivo Apple مەن Samsung-تەن كەيىنگى ورىنداردا تۇر. وسىلايشا, قىتايلىق ۇيالى تەلەفون شىعارۋشىلار العاشقى بەستىككە بەرىك ەنىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, قىتايلىق التى برەند توپ-10-عا ەنگەن. وسىدان ءدال بەس جىل بۇرىن العاشقى بەستىكتە بىردە-ءبىر قىتايلىق كومپانيانىڭ بولماعانىن ەسكەرسەك, مۇنىڭ ءوزىن وتە ۇلكەن جەتىستىك دەپ باعالاۋعا ابدەن بولادى.
2016 جىلدىڭ قاراشاسىنا دەيىن ءۇندىستان رىنوگىنا قىتايلىق برەندتەردى جەتكىزۋ كولەمى جالپى رىنوكتىڭ 51 پايىزىن قۇراعان بولاتىن. 2016 جىلدىڭ قازان ايىندا رەسەي رىنوگىنداعى ZTE سمارتفوندارىنىڭ ۇلەسى العاش رەت ايفونداردى باسىپ وزىپ, ەكىنشى ورىنعا شىقتى. تەك Samsung قانا ءبىرىنشى ورىندى ساقتاپ قالا الدى. ەۋروپادا Huawei قازىردىڭ وزىندە رىنوك ۇلەسىندە نەعۇرلىم شاپشاڭ ءوسىپ كەلە جاتقان برەندكە اينالىپ ۇلگەردى. سونىڭ ارقاسىندا وتكەن جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ۇيالى تەلەفوندار جەتكىزۋ كولەمى ەكى ەسەگە دەيىن ۇلعايعان. قىتاي رىنوگىندا ونشا بەلگىلى ەمەس TECNO, Itel جانە Infinix سياقتى ۇيالى تەلەفوندار افريكا رىنوگىندا كەڭ تانىمالدىلىققا يە بولىپ وتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە ولاردىڭ وسىناۋ «قارا قۇرلىق» رىنوگىنداعى ۇلەسى 40 پايىزدان اسىپ تۇسكەن.
قىتايلىق برەندتەر نەعۇرلىم جوعارى ساپالى ءونىم شىعارۋعا كۇش-جىگەر جۇمساپ, اناعۇرلىم ماڭىزدى تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ ارقىلى, سونىمەن بىرگە شەتەلدىك رىنوكتارداعى تۇتىنۋ مادەنيەتىن بارىنشا ەسكەرە وتىرىپ ارزان باعالى جانە تومەن ساپالى دەگەن اتاقتاردان بىرتىندەپ باس تارتۋدا.
ءۇندىستاننىڭ Livemint دەپ اتالاتىن سايتىندا جاريالانعان تۇسىنىكتەمەگە سەنەتىن بولساق, قىتايلىق برەندتەردىڭ تابىسقا جەتۋىنە باعا مەن ساپانىڭ جوعارى اراقاتىناسى, ۇزدىك تۇتىنۋشىلىق تاجىريبە, 4G تەحنولوگياسىن قولدانىسقا بارىنشا تەزىرەك ەنگىزۋ, سونداي-اق, قىتايلىق كومپانيالاردىڭ فوتوكامەرالاردى ادامداردىڭ كۇندەلىكتى ومىردە پايدالانۋىنا ايرىقشا ءرول بەرۋى باستى سەبەپ بولىپ وتىر. ۇيالى تەلەفونداردىڭ قىتايلىق برەندتەرى قازىردىڭ وزىندە امەريكالىق رىنوكقا ەنۋدىڭ جوسپارىن بەلگىلەپ قويعان, سونىمەن قاتار اقش-تا كوش باستاۋشىلار بولىپ تابىلاتىن Apple جانە Samsung تەلەفوندارىنا قارسى «مايدان» اشۋعا دا دايىندىق جاساۋدا ەكەن.
بۇگىنگى تاڭدا قىتايلىق ۇيالى تەلەفوندار «جاساندى» نەمەسە تومەن ساپالى تاۋار رەتىندە سانالمايدى. ولار تەحنيكالىق تۇرعىدا ونەركاسىپتىك ديزاينمەن تولىق جاراقتانعان ونىمدەر بولىپ تابىلادى. شىندىعىندا, تەك ۇيالى تەلەفوندار عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە جوعارى شاپشاڭدىقتاعى تەمىر جولدار, عارىشتىق قۇرال-سايماندار مەن يادرولىق جابدىقتار دا قىتاي ءۇشىن حالىقارالىق دامۋدا ەلەۋلى سەرپىلىس اكەلدى. سوندىقتان تاياۋ بولاشاقتىڭ وزىندە-اق «قىتاي ءوندىرىسىنىڭ» الەمدى تالاي تاماشالارمەن تاڭعالدىرۋى ابدەن مۇمكىن.
ءبىزدىڭ بۇل ايتقاندارىمىزدى تومەندەگى مىنا ءبىر تسيفرلار دا راستاي تۇسەتىن سىڭايلى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا قىتايدىڭ مەملەكەتتىك كاسىپورىندارى تۇراقتى وسىمگە قول جەتكىزگەن. ەلدىڭ قارجى مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا مەملەكەتتىك كاسىپورىندار تابىستارىنىڭ جالپى سوماسى شامامەن 1,41 تريلليون يۋاندى (208,9 ميلليارد اقش دوللارى) قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىندەگى كورسەتكىشتەن 24,3 پايىزعا اسىپ تۇسكەن. وسىندايدا مىنا قىتايلارىڭىز تەك جەكەمەنشىك كومپانيا عانا باسەكەلەستىكتىڭ ارقاسىندا جەتىستىككە جەتە الادى دەگەن قاساڭ تۇسىنىكتىڭ قابىرعاسىن قاقىراتىپ جىبەرگەلى جاتقان جوق پا ءوزى دەگەن دە وي كەلەدى ەكەن كوكەيگە. مىسال ءۇشىن ايتساق, ەلدە كومىر, مۇناي, مۇناي-حيميا جانە كولىك سالالارىندا ايتارلىقتاي ءوسىم تىركەلسە, تەك ەلەكتر ەنەرگياسى سالاسىندا عانا ازداعان تومەندەۋشىلىككە جول بەرىلگەن.
تاعى دا سول جوعارىدا ءوزىمىز اتاپ وتكەن دامۋ جانە رەفورمالار ءىسى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميتەتتىڭ مالىمەتتەرىنە جۇگىنەر بولساق, قحر-دا تابيعي گازدى پايدالانۋ كولەمى 114,6 ميلليارد تەكشە مەترگە جەتىپ, الدىنداعى جىلدىڭ سونداي كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 15,2 پايىز ءوسىم كورسەتكەن.
ساراپشىلار مۇنداي ءوسىمدى ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ تۇراقتى داۋىمەن, ەنەرگيا تۇتىنۋ قۇرىلىمدارىنىڭ جاقسارۋىمەن, سول سيياقتى جۇرتشىلىقتىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋعا قاتىستى اقپاراتتانۋىنىڭ ارتا تۇسۋىمەن بايلانىستىرىپ وتىر.
ءسوز سوڭىندا شاندۋن پروۆينتسياسىنىڭ (شىعىس قىتاي) ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» بويىنداعى ەلدەرمەن ساۋدا اينالىمى 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىنىڭ قورىتىندىسىندا 245,45 ميلليارد يۋاندى (1 اقش دوللارى – 6,7 يۋان) قۇراپ, وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىنە قارا-
عاندا 29,8 پايىزعا وسكەنىن دە ايتا كەتۋ قاجەت. ەكسپورت پەن يمپورت كولەمى تيىسىنشە 131,03 جانە 114,42 ميلليارد يۋاندى قۇراعان.
مىنە, وسى كەلتىرىلگەن دەرەكتەرگە قاراپ-اق الىپ كورشىمىزدىڭ قازىرگى اياق الىسىن اڭعارۋعا بولادى.
سەيفوللا شايىنعازى,
«ەگەمەن قازاقستان»
