ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرلان تۇرعىمباەۆ, ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى جانات ەشماعامبەتوۆ, جوعارعى سوتتىڭ جانىنداعى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى نۇرسەرىك ءشارىپوۆ جانە باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باعلان بەكباۋوۆ قاتىسىپ, اتقارىلعان شارۋالار جونىندە ايتىپ بەردى.
ءبىرىنشى ءسوز العان ادىلەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى جانات ەشماعامبەتوۆ ۇلت جوسپارىنىڭ 27-قادامىندا اتالىپ وتكەن جەكەمەنشىك سوت ورىنداۋشىلار ينستيتۋتىن ودان ءارى دامىتۋ, سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىن بىرتىندەپ قىسقارتۋعا قاتىستى شارالارعا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, وسىدان 6-7 جىل بۇرىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ جەتكىلىكتى تۇردە قامتاماسىز ەتىلمەۋى, نورماتيۆتىك بازانىڭ دۇرىس جەتىلدىرىلمەۋى, جالاقىنىڭ ازدىعى مەن كادرلاردىڭ تۇراقتاماۋى سالاداعى جۇمىستى اقساتىپ, سونىڭ سالدارىنان ەلىمىزدەگى سوت اكتىلەرىنىڭ 30 پايىزى مۇلدەم ورىندالماعان نەمەسە شالا-شارپى ورىندالعان. مۇنداي ەنجارلىق حالىقتىڭ نارازىلىعى مەن سەنىمسىزدىگىن تۋعىزعاندىقتان جاعدايدى تۇبەگەيلى وزگەرتەتىن رەفورما قاجەت بولدى. وسىلايشا, قازاقستاندا شەتەلدىك تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, جەكەمەنشىك سوت ورىنداۋ ينستيتۋتىنا كوشۋ قولعا الىندى, دەيدى ءمينيستردىڭ ورىنباسارى.
2015 جىلى «اتقارۋشىلىق iس جۇرگiزۋ تۋرالى» زاڭعا تۇجىرىمدامالىق وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ, وسىعان بايلانىستى بىلتىردان بەرى مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلارى تەك مەملەكەتتىك مۇددەنى قورعايتىن قۇجاتتاردى عانا قاراي باستاعان. قالعان قۇقىقتار مەن مىندەتتەر جەكەمەنشىك سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ قۇزىرەتىنە بەرىلگەن. ولار قازىر جەكە تۇلعالاردىڭ بانكتەگى شوتتارى تۋرالى اقپارات سۇراتۋعا دا قۇقىلى ءارى رەسپۋبليكالىق جەكە سوت ورىنداۋشىلار پالاتاسىنىڭ نەگىزىندە بىلىكتىلىگىن دە جەتىلدىرىپ تۇرادى.
وكىلەتتىلىگى مەن قۇقىعى كەڭەيگەننەن كەيىن جەكەمەنشىك سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ سانى دا ارتىپتى. مىسالى, 2015 جىلدىڭ سوڭىندا ولاردىڭ سانى 1 مىڭداي بولسا, قازىر 1 458-گە جەتكەن. وسى سالاداعى كومەكشىلەر مەن ءىس جۇرگىزۋشىلەردى قوسا ەسەپتەگەندە, جالپى 4 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلىپتى. جالپى, جەكەمەنشىك سوت ورىنداۋشىلار ينستيتۋتى ەنگىزىلگەننەن كەيىن 4 784 ليتسەنزيا بەرىلگەن ەكەن.
ال 27-قادامنىڭ ەكىنشى باعىتىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا بىلتىر مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلاردىڭ 30 پايىزى قىسقارتىلعان. بۇل – 374 بىرلىك دەگەن ءسوز. بيىل دا ءدال وسىنداي شامادا مەملەكەتتىك قىزمەتكەردى قىسقارتۋ كوزدەلىپ وتىر. 2018 جىلى تاعى 15 پايىز ازايادى. وسىلايشا, بارلىعى 303 مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىسى قالادى. سونىڭ ناتيجەسىندە بيۋدجەت قاراجاتى 1,8 ملرد تەڭگەگە ۇنەمدەلمەك.
ساندى ازايتۋ ارقىلى ساپانى كوتەرۋگە نيەتتەنىپ وتىرعان مينيسترلىك جۇرتشىلىقتىڭ سىنىنا ءجيى ۇشىرايتىن اليمەنت ءوندىرۋ ماسەلەسىنە دە ايرىقشا دەن قويىپ وتىر. سالا مينيسترلىگى جەكەمەنشىك سوت ورىنداۋشىلارىمەن بىرلەسىپ, اليمەنتتى ءماجبۇرلى تۇردە ءوندىرىپ الۋ شارالارىن قاراستىراتىن ارنايى كەڭسەلەر قۇرعان. بۇل تولەنبەي جۇرگەن قارىزدى 10 پايىزعا ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى بيىلعى جارتى جىلدىڭ وزىندە 3 800 پروبلەمالى وندىرىستەن 1 ميللياردتان استام سومادا اليمەنت وندىرىلگەن. سوعان ساي سوت ورىنداۋشىلارىنا ايتىلاتىن ارىز-شاعىمدار دا ازايعان.
ال ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرلان تۇرعىمباەۆ ۇلت جوسپارىنىڭ 30-قادامىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مينيسترلىك «جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا كەيبىر زاڭ اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ازىرلەنگەنىن, سوعان سايكەس بىلتىرعى 1 قاڭتاردان باس-تاپ, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتى قۇرىلعانىن جەتكىزدى. بۇل قۇرىلىم قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى كۇزەتىپ قانا قويماي, كوشە جانە تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى قىلمىسپەن كۇرەسەدى, قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الىپ, ۇساق بۇزاقىلىققا «مۇلدەم توزبەۋشىلىك» قاعيداتىن قالىپتاستىرۋعا كۇش سالادى.
جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى جەرگىلىكتى اكىمنىڭ قۇزىرەتى دە ارنايى زاڭدارمەن كەڭەيتىلگەن ەكەن. اكىمدەر جپق باسشىسىن قىزمەتكە تاعايىنداۋعا نەمەسە بوساتۋعا قۇقىلى. ال جەرگىلىكتى پوليتسيا باسشىسى اكىمدىك پەن ءماسليحاتتىڭ الدىندا جىلىنا ەكى رەت ەسەپ بەرۋگە مىندەتتى. ەرلان تۇرعىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتىنىڭ قۇرىلۋى اكىمدەردىڭ دە بەلسەندىلىگىن ارتتىرعان. بۇگىندە ولاردىڭ كومەگىمەن جول-پاترۋلدىك ساپتىق بولىمشەلەرى 10,7 مىڭ بەينەتىركەگىشپەن قامتاماسىز ەتىلىپتى. وسى جىلدىڭ اياعىنا دەيىن تاعى 2,9 مىڭ ءموبيلدى جانە پوليتسيالار تاعىپ جۇرەتىن بەينەتىركەگىش الۋ جوسپارلانۋدا.
بەينەتىركەگىشتەردىڭ كومەگىمەن بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى 100 مىڭ قۇقىق بۇزۋشىلىق انىقتالىپ, ونىڭ 1 مىڭنان استامى قىلمىستىق ءىس رەتىندە تىركەلگەن.
ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا سوتتار جۇمىسىنىڭ دا تيىمدىلىگى ارتىپ, ازاماتتىق ىستەردى قاراۋ مەرزىمى ەكى ەسەگە قىسقارىپتى. بۇل تۋرالى جۋرناليستەرگە جوعارعى سوت جانىنداعى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى نۇرسەرىك ءشارىپوۆ ايتىپ بەردى. «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنا سايكەس, جوعارعى سوتقا بارلىعى 10 قادامدى ىسكە اسىرۋ جۇكتەلگەن. وسى 10 قادامنىڭ بارلىعى 2015-2016 جىلدارى تابىستى ىسكە اسىرىلدى», دەدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, سوتتارداعى ازاماتتار ىستەرىنىڭ جالپى ءوتۋ مەرزىمى 2 ەسەگە قىسقارىپ, ولاردىڭ 83,5 پايىزى ءبىرىنشى سوت وتىرىسىندا اياقتالعان. بۇيرىقتىق وندىرىستەگى ىستەردىڭ سانى – 25 پايىزعا, داۋلاردى شەشۋدىڭ بالاما ادىستەرىن قولدانۋ ارقىلى اياقتالعان ىستەر – ۇشتەن بىرگە, ال مەدياتسيانى پايدالانۋ ارقىلى اياقتالعان ىستەر 1,6 ەسەگە ۇلعايعان.
«ازاماتتىق ىستەردىڭ 62,5 پايىزى تاراپتاردى سوتقا شاقىرماستان-اق جەڭىلدەتىلگەن وندىرىستىك تارتىپپەن قارالادى. پروكۋرورلاردىڭ سوتقا قاتىسۋى 7,8 پايىزعا قىسقاردى. قىسقارتىلعان تارتىپپەن قارالعان ىستەر 3,5 ەسەگە ارتتى. مەدياتسيانى قولدانۋ ارقىلى اياقتالعان ىستەر 2,5 ەسەگە كوبەيدى», دەدى نۇرسەرىك ءشارىپوۆ.
دەپارتامەنت باسشىسى سوت جۇيەسى ءۇشىن جوعارى بىلىكتى سۋديالار كورپۋسىن قالىپتاستىرۋ اسا ماڭىزدى ماسەلە ەكەنىن ايتا كەلىپ, سۋديالىققا كانديداتتاردىڭ جاسى 25-تەن 30 جاسقا دەيىن ۇلعايتىلعانىن جەتكىزدى. بيىل وسى جاڭا ەرەجە بويىنشا 191 كانديدات ىرىكتەلىپ, جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ سۋدياسى لاۋا-زىمىنا تاعايىندالعان. ەندى سۋديالار ءوز بىلىكتىلىگىن جۇمىسىنىڭ العاشقى جىلىنان كەيىن جانە ءاربىر بەس جىل سايىن راستاپ وتىرۋى كەرەك.
باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ جونىندەگى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باعلان بەكباۋوۆ ءوز كەزەگىندە «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار كارتاسىن قۇرۋ ناتيجەلەرى تۋرالى ايتتى. ونىڭ مالىمدەۋىنشە, قازىر الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە قىلمىستىق ىستەر ستاتيستيكاسى كارتادا بەينەلەنەدى. وسىنداي كارتا كۇيىندە جۇرتشىلىق اقپاراتتى جەڭىل قابىلدايدى ءارى كەرەكتى مالىمەتتى جىلدام الۋعا, قالالاردىڭ, اۋدانداردىڭ قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن سالىستىرۋعا بولادى.
اتالعان كوميتەت بۇل كارتانى بىلتىرعى جەلتوقسان ايىندا جاساپتى. وندا ەلىمىزدىڭ وبلىس جانە اۋدان ورتالىقتارى انىق كورسەتىلگەن. كەز كەلگەن ادام كوميتەتتىڭ Qamqor.gov.kz پورتالىنا كىرىپ, بارلىق قاجەتتى اقپاراتتى الۋعا مۇمكىندىگى بار. كارتانىڭ تيىمدىلىگى سول, وندا سوتقا دەيىنگى تەرگەۋلەردىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى دە ەنگىزىلگەن, ياعني قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ارىز پوليتسيادا تىركەلە سالا, اۆتوماتتى تۇردە وسى كارتادا پايدا بولادى.
«كارتادا قىلمىس جاسالعان ورىن مەن ۋاقىت جانە قىلمىس ءتۇرى كورىنەدى. سونىمەن قاتار, ەل وڭىرلەرىندەگى قىلمىستاردىڭ ديناميكاسىمەن دە تانىسۋعا بولادى. ادامدار بەلگىلى ءبىر اۋداندا, قالادا قىلمىس قانشالىقتى ەكەنىن قاراپ, سول ارقىلى قاي ءوڭىر قاۋىپسىز ەكەنىن ىشتەي باعامداي الادى. ءتىپتى سالىس-تىرمالى تۇردە قاي كوشە, قاي اۋلا قاۋىپسىز ەكەنىن دە بىلە الادى. كارتا ارقىلى ءوز اۋدانىڭىزدا قانداي قىلمىس ءتۇرى كوبىرەك جاسالعانىن بىلگەننەن كەيىن ۋچاسكەلىك ينسپەكتوردان ءتارتىپ ساقتالۋىن قاداعالاۋدى, قاراڭعى اۋلاعا جارىق قويۋدى, بەينەكامەرا ورناتۋدى تالاپ ەتۋگە بولادى جانە پوليتسياعا, باسقا دا ورگاندارعا ءتيىستى شارالار قابىلداۋ ءۇشىن ارىز دا بەرە الاسىز», دەيدى باعلان بەكباۋوۆ.
جيىندا سويلەپ, اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرگەن سپيكەرلەر ۇلت جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا جۇمىستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىراتىن, زاڭنىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن شارالار قولعا الىنعانىن اتاپ ءوتتى.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
