حالىق اعىن سۋدىڭ ازابىنان قاشان ارىلادى؟
تەگىستىك اۋىلى بايزاق اۋدانىنىڭ سوڭعى نۇكتەسى بولىپ ەسەپتەلەدى. ياعني, جوعارىدا ايتىلعان ءۇش ەلدى مەكەن بايزاقتىڭ تالاس اۋدانىمەن شەكتەسەتىن تۇسىندا. ال تالاس وزەنىنىڭ ءبىر بولىگى اۋداننىڭ كوپتەرەك جانە تەمىربەك اۋىلدىق وكرۋگتەرى ارقىلى وتەدى. بىراق كوپتەرەك جانە تەمىربەك اۋىلدىق وكرۋگتەرىنە قاراستى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ اعىن سۋدىڭ ازابىن تارتقانىنا وتىز جىلعا جۋىقتاعان. تالاي جىلدار بويى سۋارمالى القاپتاردىڭ تامىرىنا ءنار بەرىپ كەلگەن تەمىربەك, كەڭەس كانالدارى توقسانىنشى جىلدارداعى قيىن كەزەڭدەردە قاراۋسىز قالعان ەكەن. سودان بەرى كانالدىڭ استىڭعى دەڭگەيى كوتەرىلىپ, جىل وتكەن سايىن كانالدىڭ تابانىن قايراڭ, جاعاسىن قۇراق باسا بەرىپتى. ءتىپتى, تالاس وزەنى ءتيىپ تۇرسا دا تىرشىلىك كوزىن پايدالانا الماي وتىرعان اۋىل تۇرعىندارى كومەك سۇراپ تالاي جەرگە بارىپتى. بىراق ۇزاق جىلدان بەرى بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقاماعان ەكەن. ەندى كەزىندە باۋ-باقشا سالىپ, جۇگەرى ەگىپ, قارا جەردىڭ قاسيەتىنە قانىعىپ كەلگەن جۇرتشىلىق شارۋاسىن شالقىتا الماي قينالۋدا. دەگەنمەن, تەمىربەك اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قوشان سەمبەكوۆ ءبىر جاڭالىقتىڭ شەتىن شىعاردى. جۋىردا عانا وبلىستىق بيۋدجەتتەن 17 ميلليون 500 مىڭ تەڭگە قاراجات ءبولىنىپ, تەمىربەك سۋ قويماسىنان شاحان اۋىلىنا باراتىن وڭ جاعالاۋدا جۇمىستار باستالىپ كەتىپتى. بۇگىنگى تاڭعا دەيىن جۇمىستىڭ ەلۋ پايىزعا جۋىعى ءبىتىپ تە قالعان ەكەن. اكىمنىڭ سوزىنە سەنسەك, كەلەسى جىلى جەرگىلىكتى تۇرعىندار اعىن سۋدىڭ ازابىنان قۇتىلادى.
اۋىز سۋدىڭ الەگى
اۋىز سۋ, ول دا ءبىر ماسەلە. بىراق بۇگىندە اۋىز سۋسىز وتىرعان اۋىلداردى كوپ كەزدەستىرە قويمايمىز. ادامنىڭ نەگىزگى تىرشىلىك كوزىنە بالانعان اۋىز سۋدىڭ قاجەتتىگى ءبارىبىر ءبىلىنىپ تۇرادى. بايزاق اۋدانىنا جۇمىس ساپارىمەن بارعانىمىزدا, اۋىل تۇرعىندارى وسى ماسەلەنى كوتەردى. تەمىربەك اۋىلدىق وكرۋگى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۇحامەدجان سادىرقۇلوۆ بۇگىنگى تاڭدا تۇرعىندار ءۇشىن اۋىز سۋدىڭ كوكەيكەستى ماسەلە ەكەنىن ايتتى. «كەزىندە اۋىلدا 2000 گەكتارعا جۋىق سۋارمالى جەر بار ەدى. ونىڭ 662 گەكتارىن ءجۇزىم الىپ جاتاتىن. سونىمەن قاتار, حالىق باۋ-باقشا سالىپ, جۇگەرى ەگەتىن. قازىر ونىڭ ءبىرى دە جوق. ەندى اعىن سۋ ەمەس, اۋىز سۋعا جەتە الماي وتىرمىز. بۇگىندە اركىم ءوزىنىڭ ەسىگىنىڭ الدىنان 12-13 مەتر جەردەن سۋ شىعارىپ الىپ, كۇندەلىكتى تىرشىلىككە سونى پايدالانىپ وتىر», دەيدى اۋىل تۇرعىنى. بۇل ماسەلە تەگىستىك, سارىباراق جانە شاحان اۋىلدارىنا تۇگەلدەي قاتىستى ەكەن. ايتا كەتەيىك, تۇرعىنداردىڭ اۋىز سۋدىڭ الەگىنە تاپ بولعانىنا دا تالاي جىل ءوتىپتى. بىراق كوپشىلىك ۇمىتپەن كۇن كەشىپ وتىر. ءالى دە بولسا سۋ ماسەلەسى شەشىلىپ, شالقيتىن شاقتاردان ءۇمىتتى.
اۋىل تۇرعىندارى ءۇشىن كوگىلدىر وتىن دا وزەكتى ماسەلە. گاز قۇبىرلارى اۋىلدىڭ ىرگەسىنەن ءوتىپ جاتقانىمەن, حالىق ءالى كۇنگە دەيىن كومىر جاعىپ كۇنەلتەدى. «قازىر ءبىر توننا كومىر تاسىمالىمەن قوسقاندا 20 مىڭ تەڭگە بولادى. ال قىس بويى كەم دەگەندە بەس توننا كومىر جاعامىز. ال مۇنداي قاراجاتتى ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ قالتاسى كوتەرە قويمايدى», دەيدى شاحان اۋىلىنىڭ تۇرعىنى سەيىتقازى مادەليەۆ. جالپى, بۇگىنگى تاڭدا اۋداندا 43 ەلدى مەكەن بار بولسا, 21 ەلدى مەكەن كوگىلدىر وتىننىڭ زارىن تارتىپ وتىر. ەگەر رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قاراجات كوزى قاراستىرىلاتىن بولسا, مۇنداعى ەكى مىڭنان استام حالىق كوگىلدىر وتىنمەن قامتىلاتىن ەدى...
ەسكى مەكتەپتەر ەلەۋسىز قالماسا...
جامبىل وبلىسىنىڭ كوپتەگەن اۋىلدارى مەن ەلدى مەكەندەرىندە مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى مەكتەپ, دارىگەرلىك امبۋلاتوريا, بالاباقشا سالىنىپ جاتقانىمەن, سارىباراق جانە شاحان ەلدى مەكەندەرىندەگى مەكتەپتىڭ كۇيى جان جابىرقاتارلىق. ماسەلەن, سارىباراق ەلدى مەكەنىندەگى سارىباراق ورتا مەكتەبى وتكەن عاسىردىڭ ەلۋىنشى جىلدارى سالىنىپتى. سودان بەرى بۇل مەكتەپ تالاي بۋىن تاربيەلەنىپ شىققان قۇتتى شاڭىراق بولعانىمەن, ۋاقىتتىڭ سىنىنا شىداي الماي تۇر. شىنى كەرەك, بۇل كۇندە شاعىن عانا مەكتەپ بالالاردىڭ ءبىلىم الۋىنا ىڭعايلى قالىپتا ەمەس. اياداي عانا بولمەلەردە ءبىلىم الۋ بىلاي تۇرسىن, ءبىر كىرىپ شىعۋدىڭ ءوزى مۇڭ. ونىڭ ۇستىنە زاماناۋي ءبىلىم جابدىقتارى, سپورتزال دەگەن اتىمەن جوق.
ال شاحان ەلدى مەكەنىندەگى ورتا مەكتەپ مۇحتار اۋەزوۆ اتىمەن اتالادى. جەتپىسىنشى جىلدارى سالىنعان بۇل مەكتەپتىڭ دە توزىعى جەتكەنى كورىنىپ تۇر. اۋىل تۇرعىندارى ەندى ەسكى مەكتەپتەر ەلەۋسىز قالماسا دەگەن تىلەكتەرىن جەتكىزدى. تىم بولماسا, اۋىلدان شاعىن عانا مەكتەپ بوي كوتەرسە دەيدى. ارينە, مەكتەپتىڭ مۇڭى ءبىر باسقا. بىراق ماسەلە تەك مەكتەپتە بولماي شىقتى. «اۋىلدا جول ماسەلەسى دە وتە قيىن. كوشەلەر ءتىپتى جارىقتاندىرىلماعان. كلۋب, سپورت نىسانى دەگەن اتىمەن جوق. ءبىزدى قويشى, ءبارىبىر جاستارعا قيىن عوي» دەيدى اۋىل تۇرعىنى قىرىقباي ايناقۇلوۆ.
كەلەشەكتە سارىباراق جانە شاحان اۋىلدارىندا جاڭا مەكتەپتەر پايدالانۋعا بەرىلسە, ءتىپتى عاجاپ. سەبەبى, بۇگىندە ەلىمىز ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا جۇيەسىنە كوشكەن كەزەڭدە اۋىلداردىڭ بۇل باستامادان قالىس قالۋىنا تاعى بولمايدى. سونداي-اق, جاستار ءۇشىن كلۋب, سپورت نىساندارىنىڭ دا وزىندىك ارتىقشىلىعى بار.
ءتۇيىن
جالپى, اتالعان ەلدى مەكەندەر بايزاق اۋدانىنان قىرىق بەس-اق شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. ال اۋدان ورتالىعى سارىكەمەر اۋىلىنىڭ ءوزى تاراز قالاسىنان تاياق تاستام جەردە. بىراق اعىن سۋ, اۋىزسۋ, مەكتەپ, كلۋب, سپورت نىسانى, جول ماسەلەلەرى شىنىندا دا تۇرعىنداردىڭ جانايقايى. ايتپاقشى, تەمىربەك اۋىلدىق وكرۋگى اكىمىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قوشان سەمبەكوۆ كەلەسى جىلى تەگىستىك ەلدى مەكەنىنىڭ اۋىزسۋمەن قامتىلاتىنىنا سەندىردى. ءتىپتى ونىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دا دايىن ەكەن. ال سارىباراق جانە شاحان ەلدى مەكەندەرىنىڭ تۇرعىندارى ازىرگە اۋىزسۋدىڭ الەگىمەن الىسا تۇراتىن سياقتى...
حاميت ەسامان,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
