تۋريزم ءۇشىن سۇرانىپ تۇرعان, ناعىز تابىس كوزىنە اينالاتىن باياناۋىلدىڭ ەندى باعى جاناتىن ءتۇرى بار. پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى بولات باقاۋوۆتىڭ دا تۇپكى ماقسات-مۇددەسى وسى.
– وسىنداي تاماشا تابيعات, باعا جەتپەس تاريحي قۇندىلىقتار بىزگە مۇرا بولىپ قالدى. ونى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋ ءوز الدىنا, باياناۋىل تۋريستەر قىسى-جازى ۇزىلمەيتىن ورىنعا اينالۋى ءتيىس. بۇل – قولدان كەلەتىن جۇمىس. تۋريستەر تازا اۋامەن تىنىستاپ, وزەن-كولگە ءتۇسىپ, تاۋ-تاسقا ساياحاتتاۋمەن بىرگە ولكەنىڭ باي تاريحى مەن مادەنيەتىنە دە قانىعۋى ءتيىس. سول كەزدە باياناۋىل ناعىز برەندكە اينالادى, – دەيدى وبلىس باسشىسى.
وسى ماقساتقا جەتۋ جولىندا قازىر ناقتى جۇمىستار جۇزەگە استى. ءبىرىنشى كەزەكتە باياناۋىلدا اباتتاندىرۋ مەن كوگالداندىرۋ, قورشاعان ورتانى تارتىپكە كەلتىرۋ ىسىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. ويتكەنى, اينالا سىرت كوزگە قوراش بولماعانى ءجون. اسىرەسە, باياناۋىلداعى تاريحي جانە ارحەولوگيالىق ورىندار رەتكە كەلتىرىلىپ, اياقجول توسەلىپ, ءۇش تىلدە اقپاراتتىق-كورسەتكىش تاقتالار ورناتىلدى. جاڭادان تۋريستىك مارشرۋتتار اشىلدى. بۇل باعىتتار بويىنشا ساياحاتشىلاردىڭ اتپەن نەمەسە جاياۋ جۇرۋىنە بولادى. ساياحات كەزىندە تۋريستەر ەل مەن جەردىڭ تاريحى, وسى ولكەدەن شىققان داڭقتى ادامدار جايلى, ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەر تۋرالى اقپاراتقا جان-جاقتى ەرەكشە قانىعادى.
باياناۋىلدا تۋريستەردى ورنالاستىراتىن دەمالىس ورىندارى جەتكىلىكتى. «تۋعان جەر» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان كوميسسيا دا ۇساق-تۇيەك سانالاتىن ماسەلەلەردىڭ ءوزىن نازاردان تىس قالدىرماۋعا تىرىسىپ وتىر. قوناقتار ءۇشىن بارلىعى دا جانعا جايلى بولۋى كەرەك.
باياناۋىلعا كەلگەن قوناقتاردىڭ كوبى ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەي ۇلىنىڭ باسىنا بارىپ, ءتاۋ ەتۋدى قوش كورەدى. وندا الىس-جاقىننان كەلگەن ادامدار دامىلدايتىن قولايلى ورىن جوق بولاتىن. ويتكەنى, جەر شالعاي ءارى جولسوقتى بولعان كىسىلەر ءۇشىن ءبىر مەزگىل تىنىعاتىن ورىننىڭ قاجەتتىگى ءبىرازدان بەرى ايتىلىپ كەلە جاتقان ەدى. بۇل ماسەلە دە شەشىلدى. م.كوپەي ۇلىنىڭ كەسەنەسىنىڭ قاسىندا قوناق ءۇي كەشەنى اشىلدى. ەندى بۇل دا تۋريستەر كوپ باراتىن ورىنعا اينالادى دەگەن ءۇمىت بار.
جاسىباي ورمان شارۋاشىلىعىنىڭ اۋماعىندا 60-تان استام ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىش ورناتىلعان. ونىڭ ارقايسىسىنىڭ تاريحى بار. وسىنىڭ ءبارى تۋريستەردى قىزىقتىراتىنى انىق.
قازىر ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىنە جەر شارىنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلىپ جاتقان تۋريستەر كوپ. ولاردىڭ ءبىراز بولىگى باياناۋىلعا دا ات باسىن بۇرادى دەگەن جوسپار بار. ويتكەنى, «استانا – ەكسپو-2017» ۇلتتىق كومپانياسى» اكتسيونەرلىك قوعامى مەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمدىگى جاساسقان مەموراندۋمعا سايكەس «پاۆلودار – ەرتىستەگى قالا», «باياناۋىل اڭىزدارى-1» ء(بىر كۇنگە), «باياناۋىل اڭىزدارى-2» (ەكى كۇنگە), «شالداي قاراعاي ورمانىنا ساياحات» (شارباقتى اۋدانى), «پاۆلودار ەرتىس ءوڭىرى» (لەبياجى اۋدانى) دەگەن بەس باعىت بويىنشا تۋريستىك مارشرۋت اشىلىپ وتىر. بۇل مارشرۋتتار قوناقتاردى بەيجاي قالدىرمايتىنى انىق. ءتىپتى كەرەك دەسەڭىز, ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى كەزىندە پاۆلودار وڭىرىنە تۋريستەردى كوبىرەك تارتۋ ءۇشىن الدىن الا دايىندىق جۇمىستارى جان-جاقتى جۇرگىزىلدى. ارنايى باعدارلامالار جاسالدى. ءوڭىردىڭ مادەنيەت جانە ونەر مەكەمەلەرى كورمە كەزىندە 52 مادەني-بۇقارالىق ءىس-شارا وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.
ءتۋريزمنىڭ ءتۇر-ءتۇرى بار ەكەنىن جاقسى بىلەمىز. ءبىرى جەر-سۋدى جاياۋ شارلاعاندى جاقسى كورەدى, ءبىرى تاۋ-تاس كەزىپ, دالادا قونىپ, الاڭسىز ساياحاتتاعاندى قوش كورەدى, ەندى ءبىرى ەل-جۇرتپەن سويلەسىپ, وي ءبولىسىپ, قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتىنە قانىققىسى كەلەدى... ەلىمىزدە كيەلى, قاسيەتتى, تاريحي-ارحەولوگيالىق ءمان-ماڭىزى زور ورىندار كوپ. ونى دا كورگىسى كەلەتىن تۋريستەر از ەمەس. ءارى جانعا جايلى دەمالىس, ءارى ساياحات بولعانىن قالايتىندار دا بار. نە كەرەك, ءتۋريزمنىڭ وسىنداي قالتارىستارىنىڭ ءبارىن قالت جىبەرمەي, جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلسە, بۇل سالا دا تابىس كوزى. ماسەلەن, پاۆلودار وبلىسىندا باياناۋىل عانا ەمەس, شارباقتى اۋدانىندا سۋى شيپالى, بالشىعى ەم, تالاي اقىن-سازگەردىڭ شىعارماشىلىعىنا ارقاۋ بولعان مارالدى كولى بار. جاز مەزگىلىندە دەرتىنە شيپا ىزدەگەندەر وسى جەرگە اعىلىپ كەلىپ جاتادى. ەندى تۋريستەردىڭ دە وسى ورىنعا كوپتەپ كەلمەسىنە كىم كەپىل؟ ويتكەنى, مۇندا كوپشىلىككە قولايلى بولۋ ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر. ەڭ كۇردەلى ماسەلە ينفراقۇرىلىم ەدى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, كۇنى كەشەگىگە دەيىن تازا اۋىز سۋدىڭ ءوزى تاپشى بولاتىن. قازىر بۇل ماسەلە شەشىلدى. قۇدىق قازىلىپ, تۇششى سۋ تارتىلدى. مارالدى كولىنە اپاراتىن جول دا رەتكە كەلتىرىلدى. كولدىڭ بالشىعى مەن سۋىنا زەرتتەۋ-ساراپتاما جاسالدى. ونىڭ ءبارىن جۇزەگە اسىرۋعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ شاما-شارقى جەتپەيدى. بۇل ءۇشىن ينۆەستورلاردى تارتۋ قاجەت. وبلىس باسشىلىعىنىڭ نيەتى دە وسى. پاۆلودار وبلىسىندا مۇنداي تاجىريبە جاقسى قالىپتاسقان. جىل سايىن حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق فورۋم وتكىزۋدىڭ دە ءمانىسى وسى – ينۆەستورلاردى تارتۋ.
– ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن شەتەل اسۋدىڭ قاجەتى جوق. ينۆەستورلاردى ەڭ الدىمەن بولاشاعى زور جوبالارمەن قىزىقتىرا بىلگەن ءجون. ونىڭ پايدالى ەكەنىنە كوزدەرى جەتكەن كەزدە قاراجاتتارىن قۇيادى. ينۆەستيتسيالىق فورۋم بارىسىندا ەكى جاققا ءتيىمدى سونداي جوبالارعا بايلانىستى وي-پىكىر الماسىپ, ناقتى شەشىمگە كەلەمىز, – دەيدى وبلىس اكىمى.
شىنىندا دا, مۇنداي باسقوسۋلاردىڭ ناتيجەسى كوڭىل قۋانتادى. ناقتى مىسال. ءبىر جىلدىڭ وزىندە وبلىسقا 430 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. الداعى ءۇش جىلدا كولەمى 975.5 ملرد تەڭگە بولاتىن 27 جوبا جۇزەگە اسپاق. بۇل وبلىسقا قۇيىلىپ جاتقان قارجى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە مىڭداعان ادامنىڭ جۇمىس تابۋىنا زور مۇمكىندىك. ينۆەستيتسيالىق جوبالار تولىق جۇزەگە اسسا پاۆلودار وبلىسىندا 6 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلماق. وسىنداي ءتيىمدى جوبالاردىڭ ىشىندە تۋريستىك ورىنداردى دامىتۋ دا قاراستىرىلعان. دەمەك, مارالدى كولىنىڭ ماڭى عانا ەمەس, باسقا دا شەشىمىن كۇتىپ وتىرعان ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن تارقاتۋعا جول اشىلادى دەگەن ءسوز.
جالپى, پاۆلودار وبلىسىنا تۋريستەردى كوپتەپ تارتۋدىڭ جولدارى مەن مۇمكىندىكتەرى جەتكىلىكتى. كۇندەلىكتى ومىردە بايقاي بەرمەيمىز, كەنشىلەردىڭ قالاسى – ەكىباستۇزعا, قالىڭ قاراعايلى, نۋ ورماندى القاپ – شالدايعا, بولماسا, تاريحى تەرەڭ پاۆلودار قالاسىنا ساياحاتتاۋدى تۋريستەردىڭ دە قالايتىنىنا داۋىمىز جوق. ءبىز كۇن سايىن كورىپ جۇرگەن دۇنيەلەر تۋريستەر ءۇشىن تاڭسىق ءارى قىزىق. سوندىقتان بۇل باعىتتا تۋريستىك ۇيىمداردىڭ كوپ جۇمىس ىستەۋىنە تۋرا كەلەدى. وسى ارقىلى قازاقستاندىق ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا جول اشىلادى, قارجى قۇيىلادى. سونىمەن بىرگە, ەرەكشە ەلىمىزدى, كەڭ-بايتاق جەرىمىزدى جەر-جاھانعا ناسيحاتتايتىن بولامىز. قازاقستاندا باياناۋىل سەكىلدى برەند بولۋعا سۇرانىپ تۇرعان تاڭعاجايىپ ورىندار از ەمەس. الىس-جاقىننان كەلىپ جاتقان تۋريستەر, سونىڭ ءبارىن كورىپ, كوزايىم بولسا دەگىمىز كەلەدى.
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
