جولداۋدا بەلگىلەنگەن مىندەتتەر بويىنشا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا اۋقىمدى جوسپارلار ىسكە اسىرىلا باستادى. مىسالى, 2021 جىلعا دەيىن اگروونەركاسىپ كەشەنى ەكسپورتىنىڭ كولەمىن 35 %-عا جەتكىزۋ, 90 مىڭنان استام جەكە فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتاردى بىرىكتىرەتىن 600-دەن استام كووپەراتيۆتەر قۇرۋ جانە 118,8 مىڭ گا سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى 2017-2021 جىلداردا دامىتۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا وبلىستا جىل باسىنان بەرى 473 اۋىلشارۋاشىلىق كووپەراتيۆتەرى قۇرىلدى. بۇل كووپەراتيۆەرگە 52 مىڭنان استام ۇساق شارۋا قوجالىقتارى بىرىككەن. شيكىزات وندىرۋدەن دايىن ءونىم شىعارۋعا ءوتۋ باعىتىندا 8 ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتاپ ايتساق, ينۆەستيتسيا سوماسى 18,5 ملرد تەڭگە بولاتىن, قۋاتتىلىعى جىلىنا 30 مىڭ توننا قۇس ەتىن وندىرەتىن «اK Kazyna» جشس-ءنىڭ جوباسى ىسكە اسىرىلا باستادى. ال «ورداباسى-قۇس» جشس كۇركەتاۋىق ەتىن ءوندىرۋ مەن وڭدەۋدىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعىن جىلىنا 25 مىڭ تونناعا جەتكىزۋ بويىنشا كەلىسىمگە قول قويعان. مۇنان بولەك, شاردارا اۋدانىندا بالىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەيتىن ەكى زاۋىت, ينۆەستيتسيا سوماسى 7,8 ملرد تەڭگە بولاتىن تۇيە ءسۇتىن قايتا وڭدەيتىن زاۋىت سالۋ جۇمىستارى باستالعان. قىتاي ينۆەستورلارىمەن ينۆەستيتسيا سوماسى 21,6 ملرد تەڭگەلىك تومات زاۋىتىن سالۋ جوباسى كەلىسىلدى. سونداي-اق, ينۆەستورلار مىڭ گەكتار اۋماققا قارقىندى جاڭعاق باۋىن وتىرعىزۋ جوباسىن جۇزەگە اسىراتىن بولادى. بۇدان باسقا, بىرنەشە ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن ينۆەستيتسيا سوماسى 51,2 ملرد تەڭگە بولاتىن 136 گەكتار اۋماقتا وندىرىستىك جىلىجايلار سالۋ جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانۋدا.
مىنە, وسىنداي اۋقىمدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋدا بىلىكتى مامانداردىڭ الار ورنى ەرەكشە. جاسىراتىنى جوق, جىلىجايى كوپ وڭتۇستىكتە كوكونىس وندىرۋشىلەر شەتەلدىك مامانداردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋگە ءماجبۇر. وسى ورايدا, اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى م. اۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ-مەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, قاجەتتى ماماندار دايارلاۋ بويىنشا ۇسىنىس جاساۋدا. جالپى, ۋنيۆەرسيتەتتە بۇگىنگى تاڭدا اۋىل شاراۋاشىلىعى سالاسىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. مىسالى, «اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى» جوعارى مەكتەبى 2003 جىلى الدىمەن اگروونەركاسىپ فاكۋلتەتى رەتىندە اشىلعان بولاتىن. جاڭا ءبولىم 6 ماماندىق بويىنشا العاشقى جىلى 80 تالاپكەردى گرانت نەگىزىندە وقۋعا قابىلداعان. جىلدان جىلعا ستۋدەنتتەر سانى كوبەيىپ, دايارلايتىن ماماندىق ءتۇرى سەگىزگە جەتكەن. قازىرگى تاڭدا فاكۋلتەتتە 1250 ستۋدەنت بار, 300 تۇلەك بيىل بىتىرەدى. فاكۋلتەتتىڭ مۇمكىندىكتەرى مولايا تۇسكەسىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسشىلارى مەن عالىمدار ءوزارا كەڭەسە وتىرىپ, فاكۋلتەتكە جوعارى مەكتەپ مارتەبەسىن بەرۋ تۋرالى شەشىم شىعارعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا مەكتەپتە التى كافەدرا جۇمىس ىستەۋدە. جوعارى مەكتەپتىڭ ەڭ باستى ماقساتى – تۇلەكتەردى جۇمىسقا قابىلەتتى, وندىرىستەن حابارى بار, جان-جاقتى دايىن مامانعا اينالدىرۋ. مەكتەپتەگى سالالىق كەڭەستىڭ مۇشەلىگىندە كاسىپورىن, زاۋىت, شارۋا قوجالىقتارىنىڭ باسشىلارى بار. ولار بولاشاقتا جۇمىسقا ورنالاساتىن جاس ماماننىڭ قابىلەت-قارىمىن بايىپتاپ, تەرەڭىرەك مەڭگەرۋى ءتيىس سالانى كورسەتۋگە كەڭەس بەرەدى. ياعني, ءوندىرىس باسشىلارى وزدەرىنە نەمەسە ارىپتەستەرىنە قاجەتتى مامانداردى تاڭداۋ مۇمكىندىگىنە يە بولسا, وقۋ ورنى ەرتەڭگى كۇنى جاس ماماننىڭ جۇمىسسىز قالماۋىن الدىن الا قامدايدى.
بۇگىنگى تاڭدا تەك تەوريانى وقىتۋ ساپاسىز مامانداردىڭ كوبەيۋىنە الىپ كەلەتىنى انىقتالىپ وتىر. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەت دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىنە كوشكەن. ياعني, تەوريا مەن تاجىريبەنى قاتار الىپ ءجۇرۋ, تەوريادان گورى تاجىريبەگە كوبىرەك ءمان بەرۋ كوزدەلگەن. بۇل باعىتتا كەزدەسەتىن قيىندىقتار دا از ەمەس. كوپتەگەن كاسىپورىندار, قوجالىقتار, زاۋىتتار ىشكى شارۋاسىنا وزگەلەردى ارالاستىرا بەرگىسى كەلمەيدى. وسى پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن «اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى» جوعارى مەكتەبىنىڭ ستۋدەنتتەرىنە تۇلكىباس اۋدانىنان ارنايى 50 گەكتار جەر بالانسقا بەرىلىپتى. ودان بولەك مەكتەپ قوسىمشا جەر تەلىمىن جالعا العان, سونداي-اق, جاستاردىڭ ۋاقىتشا تۇرۋى ءۇشىن ارنايى بازا ساتىپ الىنعان. قاجەتتى تەحنيكالارىن تۇگەندەپ العان جوعارى مەكتەپ تيەسىلى جەرلەرىنە بيداي, ارپا, ماقسارى, جوڭىشقا سەكىلدى ءداندى داقىلدار مەن كوكونىستەر ەگىپتى. ستۋدەنتتەر ەگىن باسىندا ءجۇرىپ, بارلىق پروتسەستەردى, ياعني جەردى وڭدەۋ, تەحنيكانى يگەرۋ, ەگىندى سۋارۋ, ءوسىرۋ, زيانكەستەرمەن كۇرەس, ارامشوپتەردەن تازارتۋ سەكىلدى جۇمىستاردىڭ بارلىعىن مامانداردىڭ كەڭەسىمەن اتقارعان. بولاشاق ماماندار ەككەن ونىمدەرىن كۇزدە جيناپ الادى. ستۋدەنتتەر جينالعان ءونىمدى دە كادەگە جاراتۋدا. الىنعان ءونىمنىڭ جارتىسى تۇقىم رەتىندە ساقتالسا, قالعانى وڭدەۋشى كاسىپورىندارعا وتكىزىلۋدە. مال شارۋاشىلىعىنا قاتىستى ماماندىقتى مەڭگەرىپ جاتقان ستۋدەنتتەر جاسكەشۋدەگى 13 جىلقى, 14 ءىرى قارا مالعا كۇتىم جاساپ, مال باسىن كوبەيتۋ باعىتىندا جۇمىس ىستەۋدە. ەگىستىك القابىنان بولەك وقۋ كورپۋسىنىڭ جانىنان ەكى جىلىجاي سالىنعان.
«ۋنيۆەرسيتەت جىلىجايىندا بولاشاق ماماندار جابىق توپىراقتا كوكونىستەردى ءوسىرۋ تەحنولوگياسىن ۇيرەنۋدە. سونداي-اق, وقۋ ورنى قالا ىرگەسىندەگى قايناربۇلاق تۇرعىن الابىنان 2,8 گەكتار جەر العان. ول جەردى قورشاپ بىلتىر 1000 ءتۇپ جەمىس-جيدەك اعاشتارىن وتىرعىزدىق. ونىڭ ىشىندە قارقىندى سورتىنان 400 ءتۇپ الما اعاشى بار. ودان بولەك 300 ءتۇپ ءجۇزىم ەگىلدى. جاڭعاق, شيە اعاشتارىن دا وتىرعىزدىق. جەمىس-جيدەك اعاشتارىن وتىرعىزۋ, كۇتىمگە الۋ جۇمىستارىنىڭ بارلىعىن ستۋدەنتتەر اتقاردى. سونىمەن قاتار, ەكىجاقتى جاسالعان كەلىسىم اياسىندا ءتورت ماماندىق بويىنشا ستۋدەنتتەرىمىز قازىعۇرت اۋدانىنداعى «امانگەلدى» جشس-ءنىڭ ەگىستىك القاپتارىندا وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتتى. سەرىكتەستىكپەن تىعىز بايلانىستامىز جانە ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەردى جۇمىسقا شاقىرۋدا. ياعني, اۋىلعا بارىپ العان ءبىلىمىن اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا جۇمساعىسى كەلەتىندەر كوپ جانە ولارعا بارلىق جاعداي جاسالۋدا. تۇلەكتەرىمىز اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى جاس ماماندار قاتارىن ارتتىرا تۇسۋدە. جالپى, ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرىنىڭ بىلىكتى دە ءبىلىمدى جانە سۇرانىسقا يە مامان بولىپ شىعۋىنا بارلىق جاعداي جاسالۋدا», دەيدى «اۋىلشارۋاشىلىق عىلىمدارى» جوعارى مەكتەبىنىڭ دەكانى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اسەت جىلقىباەۆ.
ايتپاقشى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا بيىل 218 مىڭ گەكتارعا بيداي ەگىلگەن. ودان 401 مىڭ توننا استىق جينالادى دەگەن جوسپار بار. ماسەلەن, ءبىر عانا قازىعۇرت اۋدانىندا 38 مىڭ گەكتار القاپقا ارپا-بيداي ەگىلىپتى. ياعني, جاس ماماندار جىلىجايلاردا عانا ەمەس, تامشىلاتىپ سۋارۋ سىندى جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلگەن باۋ-باقشالاردا, استىقتى القاپتاردا دا ەڭبەك ەتۋدە. سونداي-اق, اۋىلداردا ءبىر كەزدەرى كۇرت ازايعان مال دارىگەرلەرى قاتارىن دا جاستار تولىقتىرۋدا.
عالىمجان ەلشىباي,
"ەگەمەن قازاقستان"
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
