قازاقستاننىڭ تۋماسى اقش تاريحىندا العاش رەت گەنەتيكالىق موديفيكاتسيالانعان ادام ۇرىعىن جاسادى

^{(سۋرەت Forbes.kz سايتىنان الىندى)}

عىلىمي ناتيجەلەرمەن تانىس ادامداردىڭ ايتۋىنشا, زەرتتەۋ اياسىندا ۇلكەن كولەمدەگى ءبىر جاسۋشالى ەمبريونداردىڭ دنق-سى CRISPR دەپ اتالاتىن گەندى رەداكتسيالاۋ قۇرالى ارقىلى وزگەرتىلگەن.

امەريكا عالىمدارى بۇنداي زەرتتەۋلەرگە ۇرەيمەن قاراعان بولاتىن. سەبەبى وزگە ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرى ساتسىزدىككە تولى بولدى. مىسالى, قىتايدىڭ زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا, كۇتىلگەن وزگەرىستەر ەمبريوننىڭ تەك بىرنەشە جاسۋشاسىندا عانا جۇزەگە اسقان. بۇل «موزايتسيزم» دەپ اتالاتىن ءادىستىڭ قاۋىپتى ەكەندىگىن كورسەتتى. بىراق ميتاليپوۆ پەن ونىڭ ارىپتەستەرى گەندى موديفيكاتسيالاۋ كەزىندەگى قاتەلىكتەرگە جول بەرمەۋدىڭ ءتاسىلىن ويلاپ تاپتى. CRISPR ءادىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تيىمدىلىگى موديفيكاتسيالانعان گەندەردى ۇرىقپەن بىرگە ەنگىزۋ كەزىندە دالەلدەندى.

بۇل سىرت كوزگە مولەكۋلالىق قايشى ارقىلى دنق-نى كەسىپ الىپ, ورنىنا باسقاسىن ورنالاستىرۋعا ۇقسايدى. ارتىقشىلىعى – گەندى تەراپياعا قاراعاندا بۇل ءادىس ناقتىراق. سەبەبى گەندى تەراپيا قولدانعان كەزدە وزگەرىستەر قالاعان جەردە جانە قالاعان كۇيدە جۇزەگە اسپاۋى مۇمكىن. ال CRISPR ءادىسى ارقىلى گەندەر وزگەرىستەن كەيىن تۇراقتانىپ, كەلەسى ۇرپاققا بەرىلەدى.

بۇل ءادىس سابيلەردە كوپتەگەن تۇقىم قۋالايتىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزەدى. الايدا, «ديزاينەر ءسابي»-لەردىڭ پايدا بولۋى قاۋىپ تۋعىزادى. ياعني ماسەلە اتا-انالاردىڭ اۋرۋدى ەمدەۋگە ەمەس, سابيگە قالاعان قاسيەتتەردى بەرگىسى كەلۋىندە.

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىندا اقش-تاعى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى مەن ۇلتتىق مەديتسينا اكادەمياسى بايانداماسىندا گەندەردىڭ موديفيكاتسيالانۋى تەك كۇردەلى اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا عانا قولدانىلۋى ءتيىس دەگەن بولاتىن. ازىرگە اقش-تا ەمبريونداردى بىرنەشە كۇننەن كوپ وسىرۋگە جانە جاتىرعا ەنگىزۋگە رۇقسات بەرىلمەگەن.

ايتا كەتەيىك, شۋحرات ميتاليپوۆ, ورەگون شتاتىنداعى دەنساۋلىق جانە عىلىم ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, قازاقستاننىڭ تۋماسى. ول 2013 جىلى ناۋقاستارعا ايرىقشا باعانالى جاسۋشا جاساۋ ءۇشىن كلونداۋ ارقىلى ادام ەمبريوندارىن جاساپ شىعاردى. تاعى ءبىر ايتا كەتەتىن جايت, پروفەسسور ميتاليپوۆ, ادام ەمبريوندارى مەن انالىق ۇرىقتارىنا تاجىريبەلەر وتكىزۋگە رۇقسات العان تۇڭعىش عالىم.

ايگۇل شەرنياز

«ەگەمەن قازاقستان»