«نازيپاەۆ بولامىن»
ەرماحان كەزەكتى دەمالىسىن الىپ ەلگە بارادى. «الىستان التى جاسار بالا كەلسە, الپىستاعى شال تۇرىپ سالەم بەرىپتى» دەمەكشى, ەرەكەڭنىڭ بۇكىل تۋعان-تۋىستارى قاراشاڭىراققا كەلىپ, باس قوسادى. ءازىل ايتپاسا بويىنا اس باتپايتىن ەرەكەڭ اينالاسىنا كوزىن قىسىپ قويىپ:
– اپا, – دەيدى, – مەن تەگىمدى وزگەرتەيىن دەپ جاتىرمىن.
– قارتايعاندا تەگىڭدى وزگەرتىپ نە كورىندى, بالام؟ – دەيدى اپاسى تاڭىرقاپ.
– ەسىڭىزدە مە, اكەم مارقۇم وزىنە تارتقان پىسىق بالالارى – قالدىگۇل, راحىمجان, نۇرماحان, بيبىگۇل, راسۋلحاندى وزىنە تەلىپ, «ايتماحان, ەرماحان, ايگۇل – نازيپانىڭ بالالارى. ولار اڭقاۋ, وگىز تۋدى دەسەڭ سەنەدى» دەپ ءبىزدى ەكىنشى سورتقا قوسۋشى ەدى عوي. سول ەسىمە ءتۇسىپ تەگىمدى ءسىزدىڭ اتىڭىزبەن «نازيپاەۆ» دەپ وزگەرتۋگە بەل بۋدىم, – دەيدى.
ەرەكەڭدى ايتماحان مەن ايگۇل دە قوستاپ, ولار دا تەگىن اۋىستىراتىن بولىپ شەشەدى. ءسويتىپ ءبارى ءبىر ك ۇلىسىپ الادى.
ارادا ءبىراز ۋاقىت وتكەن سوڭ, الماتىدا جۇرگەن ەرماحانعا اپا-قارىنداستارى بيبىگۇل مەن ايگۇل قوڭىراۋ شالىپ:
– ەرماحان, بۇگىن ۇيدە بۇكىل ءابدىرامان اۋلەتى باس قوسىپ وتىر. سولاردىڭ ىشىندە «نازيپاەۆ بولامىز» دەگەندەر دە بار. ولاردى قابىلداۋ ءۇشىن نە ىستەيمىز؟ – دەيدى ازىلدەپ. سوندا ەرماحان:
– ولاي بولسا, جەكە كۋالىگى مەن سيك, رنن, وڭ جاقتاعى جانە سول جاقتاعى ەكى كورشىسىنەن مىنەزدەمە وتكىزسىن, – دەگەن ەكەن.
«قاي دەتدومعا وتكىزەمىز؟»
تورەعالي تاشەنوۆ – «ايقىن» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى, بەلگىلى جۋرناليست. زامان قۇرداس بولعان سوڭ ەرماحان توكەڭمەن ءجيى-ءجيى ازىلدەسىپ جۇرەدى ەكەن. بىردە تورەعاليدىڭ سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان اناسى قايتىس بولادى. اكەسى ەرتەرەكتە دۇنيە سالسا كەرەك. توكەڭ ەلىنە بارىپ اناسىن اقتىق ساپارعا شىعارىپ سالىپ كەلەدى. رەداكتسيا ۇجىمى توكەڭە كوڭىل ايتپاق بولىپ ەسىك الدىندا جينالىپ تۇرادى. سوندا ەرماحان قۇر قاراپ تۇرماي:
– توكەڭنىڭ اكەسى ەرتەرەكتە قايتىس بولىپتى. ەندى مىنە, اناسىنان ايرىلدى. ەندى ونى قاي دەتدومعا وتكىزەمىز؟ – دەگەن ەكەن.
ەرماحان مەن نۇرماحان
«ليتەر Media» جشس-ءنىڭ قاراماعىنداعى «ايقىن» جانە «ليتەر» گازەتتەرى ءبىر جىلدارى جاڭا جىلدان باستاپ «نۇر-مەديا» جشس-ءنىڭ قۇرامىنا كىرەدى. ءدال سول كەزدە «ايقىن» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى نۇرتورە ءجۇسىپ استانادا ىسساپارمەن جۇرسە كەرەك. بۇل جاڭالىقتى ول ەلوردادا ءجۇرىپ ەستيدى. ەرتەسىنە جۇمىسقا كەلىپ بولمەسىندە وتىرسا, وعان سالەم بەرمەك بولىپ باسىلىمنىڭ سول كەزدەگى جاۋاپتى حاتشىسى ەرماحان شايحى ۇلى كەلەدى. اماندىق-ساۋلىقتان سوڭ نۇرەكەڭ:
– ءيا, ەرماحان, نە جاڭالىق بار؟ – دەپ سۇرايدى.
سوندا ول:
– ءسىز استاناعا كەتىپ بارا جاتقاندا ەرماحان ەدىك, ەندى نۇرماحان بولدىق, – دەگەن ەكەن گازەتتىڭ «نۇر-مەديانىڭ» قاراماعىنا ەنگەنىن مەڭزەپ.
بانۋ شالوۆا
الماتى
ونەردەگى وكىرەڭ وقيعا
– مىنا اقىن ارىندى ەكەن. قاراشى, ولەڭدى ارقالانىپ وقيدى.
– قايدام, ول ولەڭىنىڭ ناشارلىعىن بىلدىرمەس ءۇشىن ايقايلاي بەرەدى.
***
ەكەۋارا اڭگىمە: – ساعان بەرنارد شوۋ ۇناي ما؟ – ول قاي تەلەارنادان جۇرەدى؟
***
مۇراجايدا:
– ءسىز نە ىستەپ وتىرسىز, بۇل شىڭعىسحاننىڭ ۇلى تەمۋچيننىڭ تاعى عوي. – نە بولدى سىزگە اشۋلانىپ, يەسى كەلسە ورنىن بوساتىپ بەرەمىز عوي. اياعىم تالىپ كەتىپ, كىشكەنە دەمالىپ الايىن دەپ ەدىم...
***
جۋرناليست تانىمال انشىمەن سۇحباتتاسىپ تۇر:
– سايلاۋعا بارىپ, داۋىس بەردىڭىز بە؟
– جاقىندا جەكە كونتسەرت بەرمەكشى ەدىم, داۋسىمدى سوعان ساقتاپ ءجۇرمىن...
قوجاناسىر حيكايالارى
بىردە قوجانىڭ اكەسى ۇيىنە مايىن تامىزىپ قۋىرىلعان ءۇش بالىق اكەلىپتى. سول مەزگىلدە قوجا ۇيدە جوق ەكەن, شەشەسى:
– قوجا كەلمەي تۇرعاندا جەپ قويساق ءتاۋىر بولار ەدى. ول جۇگىرمەك مازامىزدى الىپ, بالىقتى جەگىزبەس, – دەيدى.
ءدال وسى كەزدە قوجانىڭ كەلە جاتقانى بىلىنەدى دە, شەشەسى تەز ارادا ەكى ۇلكەن بالىقتى ساكىنىڭ استىنا جاسىرا قويادى.
ال قوجاناسىر بالا مۇنىڭ ءبارىن تەسىكتەن سىعالاپ تۇرىپ كورىپ العان ەكەن. ول ۇيگە كىرىپ جايعاسىپ وتىرادى.
اكەسى:
– سەن پايعامبار ءجۇنىس تۋرالى اڭگىمەنى ەستىپ پە ەدىڭ؟ – دەيدى قوجاعا.
– مەن ونى بالىقتان سۇراپ كورەيىن, – دەپتى دە قوجا الدىندا جاتقان كىشكەنە بالىقتىڭ اۋزىنا قۇلاعىن توسىپ تۇرىپ:
– بۇل بالىق: ء«جۇنىستىڭ زامانىندا وتە كىشكەنتاي بولعان ەدىم, پايعامباردىڭ حيكاياسىن ساكىنىڭ استىندا جاتقان ەكى ۇلكەن بالىقتان سۇرا دەدى» دەگەن ەكەن.
***
قوجا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە مۇعالىم بالالارعا تابيعات, تىرشىلىك, جىل مەزگىلدەرى, كۇن مەن ءتۇننىڭ اۋىسۋى تۋرالى ءجيى ايتادى ەكەن. ءبىر ساباقتا:
– مىنە, قازىر كوكتەم. كۇن ۇزارىپ, ءتۇن قىسقارىپ كەلەدى. ەندى ءبىر ايدان سوڭ, ياعني جاز كەزىندە كۇن ءبىر ساعاتقا ۇزارادى, – دەيدى ول.
سودان ءبىر اي وتكەندە ساباقتا تاعى جىل مەزگىلدەرى تۋرالى اڭگىمە بولادى دا, مۇعالىم اپەندىدەن:
– ال قوجاناسىر, سەن ايتشى, ءبىر تاۋلىكتە قانشا ساعات بار؟– دەپ سۇرايدى.
– باسقا مەزگىلدەردە جيىرما ءتورت ساعات, ال جاز كەزىندە جيىرما بەس ساعات بار, – دەپتى سوندا قوجاناسىر.
***
– قايسىڭ ۇلكەنسىڭدەر؟ – دەپ سۇراپتى اپەندىدەن, – سەن بە, الدە باۋىرىڭ با؟
– وتكەن جىلى انام باۋىرىمنىڭ مەنەن ءبىر جاس ۇلكەندىگىن ايتقان بولاتىن, ەندى مىنە, ءبىر جىل ءوتتى عوي, ءبىز قۇرداسپىز, – دەپتى اپەندى.
***
مەكتەپتە جۇرگەن كەزىندە اپەندى مۇعالىمگە نەشە ءتۇرلى قىرشاڭقى سۇراقتار قويا بەرىپتى. مۇعالىم كوپ سۇراعىنا جاۋاپ تاپپاي قينالادى.
– بىلگىشسىنىپ بوسقا ماقتانا بەرمە, – دەپ اشۋلانادى مۇعالىم, – وتە اقىلدى بولىپ كورىنگەن بالالار وسكەن سوڭ كوبىنەسە ماۋباس بولىپ قالادى.
– سوندا ءسىز, قۇرمەتتى مۇعالىم, بالا كەزىڭىزدە وتە اقىلدى بولعان ەكەنسىز عوي, – دەپتى سوندا قوجا.
پارا بەرسەڭ, قايران-اي...
(«وي, توبا!» ءانىنىڭ اۋەنىمەن)
پارا بەرسەڭ, قايران-اي,
تۇرا قاشام, وي, توبا!
الىپ قويسام بايقاماي,
تىراڭ اسام, وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭنىڭ
ۇياتى بار, وي, توبا!
اكىم بول دەپ جالىنسا,
جولامايمىن, وي, توبا!
جالىنعاندى وللاھي
قالامايمىن, وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭنىڭ
ادالدىعىن, وي, توبا!
ايەلىمە وتىرىك
ايتپاعان ەم, وي, توبا!
ۇيىمە ءبىر كەشىگىپ,
قايتپاعان ەم, وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭنىڭ
ادىلدىگىن, وي, توبا!
ىشىمدىكتى اۋزىما
اپ كورمەگەم, وي, توبا!
ءىشىپ الىپ بىرەۋگە
تاپ بەرمەگەم وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭنىڭ
ادالدىعىن, وي, توبا!
سوعىم سويىپ جاتسا دا
ەت جەمەيمىن, وي, توبا!
ەت جەپ جاتقان اۋىلعا
بەتتەمەيمىن, وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭنىڭ
تازالىعىن, وي, توبا!
رۋ, جۇزگە, تايپاعا
بولمەگەنمىن, وي, توبا!
ءبولىنىپ ءجۇر دەگەندى
كورمەگەنمىن, وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭنىڭ
اڭقاۋلىعىن, وي, توبا!
ءبىر اي ىستەپ ەكى ايلىق
الىپ ءجۇرمىن, وي, توبا!
مول-مول تەڭگە بانككە
سالىپ ءجۇرمىن, وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭدە
ناعىز بايلىق, وي, توبا!
قىز بىتكەنگە تەسىلىپ,
قارامايمىن, وي, توبا!
شاش قويعىزىپ شاشىمدى
تارامايمىن, وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭنىڭ
ۇقىپتىسىن, وي, توبا!
اقشا سۇراپ كەلسەڭدەر
قارىز بەرەم, وي, توبا!
اقشا ورنىنا كەي-كەيدە
ساعىز بەرەم, وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭنىڭ
جومارتتىعىن, وي, توبا!
انانى ايت تا مىنانى ايت,
مەن سوندايمىن, وي, توبا!
سونداي دەسە وكپەلەپ,
تورساڭدايمىن, وي, توبا!
كوردىڭدەر مە كوكەڭدى
وسىلايمىن, وي, توبا!
تولىمبەك الىمبەك ۇلى
كوڭىلدەنىپ وتىرىپ تا كوڭىل ايتاتىندار تابىلادى.
***
ويىڭداعىنى تىگىپ بىتكەندە
ويماققا دا ريزا بولاسىڭ.
***
اسپان الاسا بولسا,
تالايلار
تاڭباسىن باسار ەدى.
***
وينامپازعا وت جاقىن.
***
مەشەۋ ەل مەشەلىن دە ماقتايدى.
***
قىلمىڭداعان قىزعا جىلماڭداعان جىگىت جاراسادى.
قۋلىعىن قولتىقتاعاندار سۇمدىعىن دا جەتەكتەپ جۇرەدى.
ءجۇنىس قوقىش ۇلى
الماتى وبلىسى
اۋىلدىڭ ايتقىشتارى
وسكەمەن قالاسىندا تۇراتىن احمەتقاليەۆ قادىلبەك دەگەن اعامىزدىڭ ايتقاندارىنىڭ دا ءبىر كىتاپقا جۇك بولارىنا داۋ جوق.
وسى جاقىندا اۋىلداس ءبىر ازامات شەتەلدىك كولىگىنە اۋىل مولداسىن, قادىلبەك پەن مەنى وتىرعىزىپ, ۇلكەن قورىمدا جاتقان اكەسىنىڭ باسىنا قۇران وقىتۋعا الىپ باردى. مولدا مارقۇمعا قۇران باعىشتاپ بولعان سوڭ, ۇشەۋىمىز ماشينەدەگى ورنىمىزعا جايعاستىق. ال اناۋ بولسا قالتا تەلەفونىن قۇلاعىنا قويعان قالپى الدەكىمگە ايقايلاپ, بىرقاۋىم ۋاقىت تۇرىپ الدى.
– كىممەن سويلەسىپ جاتىر؟ – دەدىم مەن شىدامىم تاۋسىلىپ.
– و دۇنيەدەگى اكەسىمەن, – دەدى سوندا قادىلبەك. – الگى دۇعا جەتتى مە, جەتكەن جوق پا, سونى ءبىلىپ جاتىر...
***
قادىلبەكتىڭ قيسىق-قىڭىر سوزدەرىنە ءبىزدىڭ ەتىمىز ۇيرەنگەن. ال كەيبىر ادامداردىڭ سول ءسوزدىڭ استارىن ۇعىنا الماي, جاڭىلىپ جاتاتىندارى راس.
كاكەڭ بىردە اباي اتامىزدىڭ ەسكەرتكىشى جانىندا الدەكىمدى كۇتىپ تۇرسا تەلەفونى شىر ەتە قالادى. كوتەرسە, ىسساپارعا كەتكەن قايرات دەگەن دوسى ەكەن. «وۋ, قاي جەردە ءجۇرسىڭ؟» – دەسە, اناۋ:
– مەن اقتاۋدامىن, كاسپيدىڭ سۋىنا اياعىمدى مالىپ قويىپ, دەمالىپ وتىرمىن, – دەپ نىعىزدانادى. – ءوزىڭ قايداسىڭ؟!
– مەن ءبىر شارۋامەن كوشەگە شىعىپ ەدىم, اباي ەكەۋىمىز زەرىگىپ اكىمياتتىڭ الدىندا تۇرمىز...
– قاي اباي؟ – دەپ ەلەڭ ەتە قالادى قايرات, – كۇرشىمدىكى مە؟
– جوق, – دەپ اڭگىمەنى سوزا تۇسەدى قادىلبەك. – جيدەبايدىكى.
– بىزبەن بىرگە ىستەپ پە ەدى, ميليتسيادا؟ – دەپ تاقىمدايدى اناۋ.
– جو-جوق, ول كىسى ميليتسيادا ىستەگەن جوق.
– فاميلياسى كىم؟
– اپىر-اۋ, سەن ابايدى بىلمەيسىڭ بە؟ – دەيدى قادىلبەك, – فاميلياسى قۇنانباەۆ!
– وي, جىندى نەمە, باعانادان بەرى سولاي دەمەيسىڭ بە؟ – دەپ سوندا دوسى قارقىلداپ ك ۇلىپ جىبەرگەن ەكەن.
حاسەن زاكاريا
شىعىس قازاقستان وبلىسى
ءمۇيىستى جۇرگىزەتىن
بەرىك سادىر
