ءبىلىم ورداسىن ءوز قارجىسىنا سالدىرعان – شىڭعىستايدا 25 جىل بولىس بولعان, رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك دۋماسىنا ەكى مارتە دەلەگات رەتىندە قاتىسقان ابدىكەرىم ەرەجەپوۆ. حح عاسىردىڭ باسىندا بۇل مەكتەپتە ابدىكەرىم بولىستىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن الاش ارداقتىسى, قازاقتىڭ كورنەكتى اقىنى سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆتىڭ ساباق بەرگەنى بەلگىلى. وسىنداي تاعىلىمدى تاريحى بار قارا شاڭىراق تاۋەلسىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ جىلدارىندا قاراۋسىز قالىپ, بىت-شىتى شىعىپ, بۇزىلىپ, تەك ىرگەتاسىنىڭ ورنى عانا قالىپ ەدى. كاتونقاراعايلىق ازاماتتار مەكتەپتىڭ اشىلعانىنا 100, ابدىكەرىم ەرەجەپوۆتىڭ تۋعانىنا 150, الاش وردا ۇكىمەتىنىڭ قۇرىلۋىنىڭ 100 جىلدىعىنا وراي تاريحي عيماراتتى قالپىنا كەلتىرۋدى ءجون دەپ ۇيعارىپتى. «ەلىنىڭ, حالقىنىڭ, ۇرپاقتىڭ بولاشاعىن ويلاعان ازاماتتار ول زاماندا دا بولعان. سونىڭ ءبىرى - ابدىكەرىم ەرەجەپوۆ. ۇرپاق قامىن, ۇلت مۇددەسىن ويلاماسا سوناۋ تۇكپىردەگى كاتونقاراعايعا مەكتەپ سالدىرا ما؟ كەزىندە سۇلتانماحمۇت ءدارىس بەرگەن ءبىلىم ورداسىندا ورالحان بوكەي, بالامەر ساحاريەۆ, بوشاي كىتاپباەۆ, سارسەن امانجولوۆ, قۇماش نۇرعاليەۆ, الىبەك اسقاروۆ, ديداحمەت ءاشىمحان سىندى قازاقتىڭ ءمۇيىزى قاراعايداي تۇلعالارى ءتالىم العان. كەسەك سوزىمەن, كەمەل ونەرىمەن ەل مەرەيىن اسىرعان مارعاسقا ازاماتتاردى تۇلەتكەن تاربيە وشاعىن قالپىنا كەلتىرۋ - ءبىزدىڭ پارىزىمىز. بۇل – ءبىر جاعىنان تاريحىمىزدى ۇلىقتاۋ, ەكىنشى جاعىنان, ەل شەتىن بەلگىلەۋ. ويتكەنى, كاتونقاراعاي ەلدىڭ شەتىندە, جەلدىڭ وتىندە جاتقان شەكارالىق اۋدان ەكەنىن جاقسى بىلەسىزدەر. ەلباسى نۇسقاعان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنا التايداعى اعايىن وسىلايشا ۇلەس قوسۋدى كوزدەيدى», - دەيدى وسى يگى ءىستىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن كاتونقاراعايلىق كاسىپكەر, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى ۇلىقبەك تۇماشينوۆ.
تۋعان جەرگە جاناشىر ازامات 100 جىل بۇرىنعى مەكتەپتى قايتا قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن كاتونقاراعاي اۋىلىنداعى پاتشا زامانىندا تۇرعىزىلعان جەكە مەنشىكتەگى ءبىر عيماراتتى ساتىپ الىپ, جەرلەستەرىنە تارتۋ ەتىپتى. ابدىكەرىم مەكتەبىمەن جاس شاماسى تۇسپالداس, قاراعايدان قيىپ سالىنعان بۇل ءۇي جاقىندا شىڭعىستاي اۋىلىنا جەتكىزىلىپ, بۇرىنعى مەكتەپتىڭ ىرگەتاسىنىڭ ۇستىنە قويىلىپ, شاتىرلانىپ, قازىرگى ۋاقىتتا عيماراتتىڭ ءىشىن بەزەندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. اۋداندىق ءماسليحات حاتشىسى دۇيسەن برالينوۆ بۇل نىساندى مەكتەپ-مۋزەيگە اينالدىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارىن ايتادى. مەكتەپ-مۋزەي بىرنەشە بولمەلەردەن تۇرادى دەپ جوسپارلانعان. ونىڭ ءبىرى ابدىكەرىم ەرەجەپوۆكە, ەكىنشىسى ورالحان بوكەيگە, ءۇشىنشىسى سول زامانداعى سىنىپتى بەينەلەيتىن جەكە بولمە رەتىندە اشىلماق. بولمەلەردى جالعايتىن ۇلكەن ءدالىز مەكتەپ تاريحى مەن ونىڭ تۇلەكتەرىنە ارنالماق. كاتونقاراعاي اۋىلىنداعى ەسكى عيماراتتى بۇزعان كەزدە ونىڭ شاتىرىنان شامامەن 100 جىلدان استام تاريحى بار كونە شاي كەسەكتەرى مەن سول قالپى بۇزىلماي ساقتالعان بىرنەشە بۇل ورامدارى تابىلعان-دى. كەزىندە نكۆد عيماراتى بولعان نىساننىڭ ءبىر بولىگىنەن قاپاس بولمەسى انىقتالىپ, بورەنەدەن جاسالعان قابىرعاسىنان «شابدان 1928» دەگەن جازۋ شىعىپتى. جەرگىلىكتى زيالى قاۋىم وكىلدەرى بۇل ابدىكەرىم بولىستىڭ ۇلى شابداننىڭ قولتاڭباسى بولۋى مۇمكىن ەكەندىگىن, قاماقتا وتىرعاندا جازعان دەگەن بولجام ايتىپ وتىر. زۇلمات زاماننىڭ ىزعارلى لەبىن سەزدىرەتىن وسى بورەنە قابىرعا دا سول كۇيىندە مەكتەپ-مۋزەيگە قويىلماق. «ورالحان بوكەيدىڭ شىڭعىستايداعى مۋزەي-ءۇيى كوپ جىلدان بەرى مەملەكەت قاراماعىنا الىنباي, قاراۋسىز قالىپ كەلە جاتىر ەدى. نەگىزىندە بۇل عيماراتتى قامقورلىققا الىپ, ساقتاي الساق ءجون بولار ەدى. بىراق ءۇيدى اۋدان بالانسىنا بەرمەي وتىر. وكىنىشتىسى سول, كەلگەن ادامدار سىرتىنان قايتىپ كەتىپ جاتىر. سوندىقتان مۇنداعى جادىگەرلەردى جاڭادان سالىنعان مەكتەپ-مۋزەيدەگى جازۋشىعا ارنالعان بولمەگە كوشىرۋدى ءجون دەپ شەشتىك», - دەيدى د.برالينوۆ.
قازىرگى ۋاقىتتا مەكتەپ-مۋزەي ءبىرشاما دايىن دەۋگە بولادى. عيماراتتىڭ كىرەبەرىسىنە ابدىكەرىم ەرەجەپوۆكە ارنالعان ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلىپ, 100 جىل بۇرىنعى سىنىپ بولمەسى دە ءازىر بولىپتى. تاريحي نىساندى قالپىنا كەلتىرۋ شارۋاسىن ۇلىقبەك تۇماشينوۆ ءوز موينىنا السا, عيماراتتىڭ ماڭىن اباتتاندىرۋ, جول سالۋ, سۋ تارتۋ, ارنايى شتات ءبولۋ جۇمىستارىن اۋدان اكىمدىگى مىندەتىنە الىپتى. «كاتونقاراعايعا اكىم بولىپ تاعايىندالعاننان كەيىن شىڭعىستايدا جىل سايىن وتەتىن ورالحان بوكەي وقۋلارىنا قاتىستىم. سول كەزدە ۇلى جازۋشى تۋعان اۋىلدا مۋزەي اشۋ تۋرالى وي كەلدى. بۇل ويىمدى جەرگىلىكتى ازاماتتار دا قۇپتادى. كاتونقاراعاي – سۇلۋ تابيعاتىمەن عانا ەمەس, شەجىرەلى تاريحىمەن دە ايگىلى. ءبىر عانا بەرەل قورعاندارىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟! سوندىقتان ءبىز ويلانا كەلە شىڭعىستايداعى مەكتەپ-مۋزەيدى كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ تاريحىن پاش ەتەتىن تاعىلىمدى ورىنعا اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. قازىرگى ۋاقىتتا نىساننىڭ ءىشىن بەزەندىرۋ, جادىگەرلەرمەن تولىقتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اماندىق بولسا, قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن تاريحي عيماراتتى جاقىن ارادا سالتاناتتى تۇردە اشپاق ويىمىز بار», - دەيدى اۋدان اكىمى احمەتقالي نۇرعوجين.
ازامات قاسىم,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
كاتونقاراعاي اۋدانى
