بيىل ەلىمىزدىڭ دامۋىنا كۇرت وزگەرىس ەنگىزگەن بۇل تاريحي قۇجاتتىڭ قابىلدانعانىنا جيىرما جىل تولماق. وسى رەتپەن 1998 جىلدىڭ 6 مامىرىندا پرەزيدەنت جارلىعىمەن اقمولا استانا قالاسى اتانعانىن, ارادا ەكى اپتا وتكەن سوڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى استاناسىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلدانعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇگىندە 6 شىلدە پرەزيدەنت جارلىعىمەن ەلىمىزدە استانا كۇنى جانە جالپىحالىقتىق مەرەكە رەتىندە كەڭىنەن اتالىپ وتەدى. ودان بەرگى ۋاقىتتا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تۇرعىندارى وزدەرىنىڭ جاڭا ەلورداسى –استانادا ءۇشىنشى مىڭجىلدىقتى قارسى الدى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, 6 شىلدەنى مەملەكەتىمىزدىڭ تاريحي تاعدىرىن ايقىنداۋعا ناقتى بەتبۇرىس جاسالعان كۇن دەپ تۇسىنگەنىمىز ءجون. ويتكەنى, وسى كۇننەن باستاپ استانادا ەل مەن حالىق تاعدىرىنا, ونىڭ بولاشاعىنا قاتىستى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزى وتە جوعارى ومىرشەڭ شەشىمدەر قابىلدانا باستادى. ەگەر ءبىز الماتىنى تاۋەلسىزدىكتىڭ بەسىگى دەپ باعالاعان بولساق, استاناعا تاۋەلسىزدىكتىڭ بويتۇمارى دەپ القا تاققانىمىز ورىندى دەپ سانايمىز. قالاي دەسەك تە, ەگەمەن ەلدىڭ استاناسىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى مەن كوركەيۋى – جازىلماعان زاڭدىلىق. ءارى مۇنىڭ ءوزى بۇكىل قازاقستاننىڭ وركەندەۋى دەپ وتە ورىندى ايتىلىپ ءجۇر. تۇركىتىلدەس حالىقتار, سونىڭ ىشىندە, ءوزىمىزدىڭ اتا-بابالارىمىز حاندار ورنالاسقان اۋماقتى وردا دەپ اتاعان. تىلدىك ءسوز قولدانىسىمىزعا ەلوردا مەن اقوردا اتاۋلارىنىڭ ەركىن كىرىگىپ كەتۋى دە سوندىقتان بولسا كەرەك.
سونداي-اق, ۇلتتىق بولمىس-بىتىممەن جانە ەلدىك مىنەز-ق ۇلىقپەن كەسكىن-كەلبەتتىڭ كورىنىس الاتىن تۇسى دا استانا بولۋعا ءتيىس. سەبەبى, قاي ەلدە دە ۇلتتىڭ بەتكە ۇستار زيالى قاۋىمى مەن ءىرى شىعارماشىلىق تۇلعالارى سول ەلدىڭ استاناسىندا تۇرىپ, قىزمەت جاسايدى. تۇتاس ەل ماقتان تۇتارلىق عىلىم, ادەبيەت پەن ونەر تۋىندىلارى دا نەگىزىنەن مەملەكەتتىڭ ورتالىعىندا تۋىندايدى. رەسپۋبليكامىز مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت – قازاقتارعا عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە وزگە ەتنوستار مەن ۇلىستاردىڭ وكىلدەرىنە دە قۇتتى مەكەن بولىپ كەلەدى. ەلدىڭ دامۋىنىڭ باستى كىلتى – تۇراقتىلىق پەن بىرلىكتە, تىنىشتىق پەن تاتۋلىقتا ەمەس پە؟ وسى ۇلگى مەن ءۇردىستىڭ ءوزى دە باس قالامىز – استانادان باستاۋ السا يگى.
الەمدەگى قاي ەلدىڭ بولسىن استاناسىنىڭ تەك وزىنە ءتان دامۋ ەرەكشەلىگى بولماي تۇرمايدى. ال ءبىزدىڭ ەلوردامىزدىڭ باستى ەرەكشەلىگىنە كەلسەك – مۇندا ونىڭ تۇرعىندارىنىڭ اراسىندا ەلدىك رۋح پەن مەملەكەتتىك مىنەز-ق ۇلىق اتويلاپ تۇرعانىن قالار ەدىك. بۇگىنگى استانانىڭ كوركى مەن كەلبەتىنە ەشكىم سىن تاعا المايدى. ول جىلدان جىلعا «توتىدايىن تارانىپ, سۇڭقاردايىن سىلانىپ» كەلەدى. استاناداعى الىپ قۇرىلىستار ۋاقىت وتكەن سايىن قاناتىن كەڭگە جايا تۇسۋدە. ارينە, مۇنىڭ ءوزى ءبىرىنشى كەزەكتەگى وتە قاجەتتى دە, ماڭىزدى ءىس. فيلوسوفيالىق كوزقاراس تۇرعىسىنان قاراستىرعاندا, سونىمەن ءبىر مەزگىلدە ساندىق تۇرعىدان دا, ساپالىق تۇرعىدان دا ەلوردانىڭ باس يەسى مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت ەكەنى ايقىن اڭعارىلىپ تۇرۋعا ءتيىس. بۇل قاعيدات جالپى ادامزاتتىق الەۋمەتتىك ۇردىسكە قايشى كەلمەيدى. بۇدان شىعاتىن ءتۇيىن – استانانى قازاقىلاندىرۋ ماسەلەسىنىڭ ۇدايى نازاردا بولۋى قاجەت ەكەندىگى.
ءبىز مۇنى ايتقاندا ۇلتتىق شەكتەۋشىلىك پەن ۇلتتىق توماعاتۇيىقتىق ۇعىمدارىن تىقپالاپ وتىرماعانىمىزدى اشىق ايتقىمىز كەلەدى. قاراڭىز, قازاق دەگەن ۇلت اتاۋىنا «ستان» جالعاۋى جالعانىپ تۇر. ەندەشە, مۇنىڭ ءوزى قازاقتاردىڭ وتانى, قازاقتاردىڭ مەكەنى دەگەن ۇعىمدى بىلدىرمەي مە؟ ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وسى ارادان ەلدىڭ مەرەيى مەن مارتەبەسىنىڭ ۇستەم ءارى ءبىتىم-بولمىسىنىڭ تۇتاس بولۋى دەگەن ءماندى ماسەلە تۋىندايدى.
استانا – تەك بۇگىنگى كۇنمەن ءومىر سۇرە المايدى. ونىڭ كەلەشەگى جاس ۇرپاققا ساپالى ءبىلىم جانە سانالى تاربيە بەرۋ ىسىمەن تىعىز بايلانىستى. ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, استانادا وسى يگى ىستەردىڭ نەگىزى مەن باستاماسى بار. بۇعان قوسا جاستارعا ەتنومادەني ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ ءىسى شەشىمىن تاپقانىن قالايمىز. مۇنداي جاعدايدا ولاردىڭ بويىنداعى وتانشىلدىق رۋح پەن ءوز ەلىنە ادال قىزمەت ەتۋ جونىندەگى تانىم-تۇسىنىكتەرى ودان ءارى تەرەڭدەي تۇسپەك. سونداي-اق, ەل ازاماتتارىنىڭ ۇلكەن-كىشىسىنىڭ ءبارى بىردەي ءوزىن ءوزى ۇدايى جەتىلدىرىپ, ءوز تانىمدارى مەن ويلاۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋعا ۇمتىلسا – ەلدىگىمىز دە سولعۇرلىم ەڭسەلەنە تۇسپەك.
مەملەكەت باسشىسى رۋحاني جاڭعىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى بارشا قازاقستاندىقتارعا ۇسىنعان باعدارلامالىق ماقالاسىندا: ءبىلىمدى, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ بولۋعا ۇمتىلۋ ءبىزدىڭ قانىمىزدا بار قاسيەت دەمەپ پە ەدى؟! بۇدان ەل مەن ۇلتتىڭ تابىستى بولۋىنىڭ ەڭ باستى فاكتورى ءبىلىم ەكەنىن تاعى دا تاني تۇسەمىز. ايتالىق, قۇندىلىقتار جۇيەسى دەگەنىمىز اۋقىمى وتە كەڭ ۇعىم. ءارى ونى اركىم ءار ءتۇرلى تۇرعىدان ءتۇسىنىپ, ءار ءتۇرلى تۇرعىدان باعالاۋى مۇمكىن. بۇل ارادا ايتايىن دەگەنىم, وسى جۇيەدە ءبىلىم – بارىنەن بيىك تۇرسا, بۇدان تەك ۇتىسقا شىعا الامىز. بۇگىنگى باستى تاقىرىبىمىزعا قاتىستى ايتقاندا, استانانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم مەن تاربيەنى جان-جاقتى ورىستەتۋگە بارلىق جاعدايلار بار. ەندەشە, وسى ءۇردىس ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنە ءسىڭىستى بولىپ جاتسا نۇر ۇستىنە نۇر.
ءار ەلدىڭ استاناسى – ءوز ۇلتىنىڭ تانىمدىق بولمىسى مەن قايتالانباس كەلبەتىنىڭ ايناسى. ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرى مەن باي تاريحي مۇراسىنىڭ باستى كورسەتكىشى. استانانىڭ قالاپتاسۋى مەن تاريحى تۇتاستاي مەملەكەتتىڭ دامۋىمەن جانە ءوسىپ-وركەندەۋىمەن وزەكتەس. حالىقتىڭ ءوز ەلورداسىنا دەگەن كوزقاراسى مەن ىقىلاسى نەعۇرلىم جوعارى بولسا, ونىڭ ەل اراسىنداعى ەڭسەسى دە سولعۇرلىم بيىكتەي تۇسپەك. استانا – ەلدىڭ تىنىسى مەن جاي-كۇيىن جان-جاقتى ءارى تەرەڭ تۇردە بارلاپ وتىراتىن بارومەتر. ەل تۇرعىندارى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە رۋحاني تۇرعىداعى وزگەرىستەردى وسى ارقىلى ولشەپ-ءپىشىپ, ىستىق-سۋىعىن سەزىنىپ وتىرادى. ونىڭ بارشا ەل تۇرعىندارىنىڭ الدىندا مارتەبەسى بيىك بولۋىنىڭ باستى سىرى دا وسىندا.
سونداي-اق, استانا – ءححى عاسىردا قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ باستى يدەيالىق ۇستانىمىن ايقىنداي الاتىن باس قالا, ەلدىگىمىزدىڭ ەڭسەلى كورىنىسى, تۇتاستاي ۇلت بولىپ ۇيىسۋىمىزدىڭ باستى العىشارتى. بۇعان قوسا, استانا – پرەزيدەنت ماقالاسىندا ايتىلعانداي, جاڭعىرۋعا دەگەن ىشكى ۇمتىلىس پەن العا قاراي دامۋدىڭ ەڭ باستى قاعيداسى. ءومىر ءسۇرۋىمىز ءۇشىن وزگەرە ءبىلۋىمىز كەرەكتىگىنىڭ تاپتىرماس مودەلى.
التاي تايجانوۆ,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
