ەلباسى ن.نازارباەۆ ءوزىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى بۇكىل ەلدىڭ قولداۋىنا يە بولعان ەڭبەگىندە الدىڭعى قاتارلى ەلدەرمەن يىق ءتۇيىستىرىپ, تەرەزەمىزدى تەڭ ەتۋ ماقساتىندا وركەنيەتتى ءداۋىردىڭ دارالىق دامۋىنا سانا-سەزىمىمىزدى بەيىمدەۋ ۋاقىت تالابى ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى.
مەملەكەت باسشىسى قانىمىزعا سىڭگەن كوپتەگەن داعدىلار مەن تاپتاۋرىن بولعان قاساڭ قاعيدالاردى وزگەرتپەيىنشە, ءبىزدىڭ تولىققاندى جاڭعىرۋىمىز مۇمكىن ەمەستىگىن, پراگماتيزمنىڭ تالاي جارقىن ۇلگىلەرىن بابالارىمىزدىڭ ءومىر سالتىنان تابۋعا بولاتىنىن ايتتى. راسىندا دا, وتكەن تاريحتان, اتا-بابالارىمىزدىڭ شىنايى تىرشىلىگىنەن ۇلگى ەتەرلىك, ونەگە الارلىق نارسە كوپ. تەك تەرەڭ زەردەلەپ, ءتالىم-تاربيەلىك ءمانىن بۇگىنگى جاستارعا جەتكىزە ءبىلۋ ماڭىزدى. ەلباسى ءوز ەڭبەگىندە جەرگە اسا نەمقۇرايلى قاراۋدىڭ اششى مىسالىن كەلتىردى.
«حالقىمىز عاسىرلار بويى تۋعان جەردىڭ تابيعاتىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ونىڭ بايلىعىن ۇنەمدى, ءارى ورىندى جۇمسايتىن تەڭدەسى جوق ەكولوگيالىق ءومىر سالتىن ۇستانىپ كەلگەنىن» ەسكە سالدى. ءيا, بابالارىمىز جەردىڭ قادىر-قاسيەتىن وتە جاقسى بىلگەن. مىسالى, كەڭ-بايتاق دالامىزدىڭ قۇنارىن, تابيعي بايلىعىن ءوز قاجەتىنە ءتيىمدى ەتە ۇنەمدەي پايدالانعان. مىڭداعان ءتورت ت ۇلىك مالىن جايلاۋعا جاي جىبەرە سالماعان. سول ايماقتاعى جايلاۋدا وسەتىن ءشوپتىڭ بوي كوتەرەتىن, ونىڭ ءپىسىپ-جەتىلەتىن ۋاقىتىن ەسەپتەپ, تاپتالىپ قالماۋىن ەسكەرىپ مالىن جايعان. شەتەلدىك فەرمەرلەردىڭ جەردى تاقتا-تاقتاعا ءبولىپ تاستاپ, ءبىرىن 50 كۇن نەمەسە كەلەسىسىن 30 كۇن پايدالاناتىنىن اقپارات قۇرالدارى جاريالاپ جاتادى. مەن ايتار ەدىم, شەتەل ەمەس ءوز اتا-بابالارىمىز وسىلاي جەردىڭ قۇنارىن ساقتاي ءبولىپ-ءبولىپ پايدالانعان. ياعني, بابالار تىرشىلىگىنەن الار ۇلگى-ونەگە كوپ. وكىنىشكە قاراي, قازىر جەردى گەكتارلاپ العانىمەن دۇرىس پايدالانبايتىندار كوپ, بوس جاتادى نەمەسە ارى كەتكەندە جوڭىشقا ەگەدى. ەلباسى ايتقانداي, «جاڭعىرۋ جولىندا بابالاردان ميراس بولىپ قانىمىزعا سىڭگەن, بۇگىندە تامىرىمىزدا بۇلكىلدەپ جاتقان ىزگى قاسيەتتەردى قايتا تۇلەتۋىمىز كەرەك». ياعني, ءبىر كۇندىك ويمەن, قارا باستىڭ قامىمەن تابيعي بايلىعىمىزدىڭ قۇنىن جوعالتپاي, ىسىراپ ەتپەي, قۇنارىن ساقتاي وتىرىپ پايدالانعانىمىز ءجون.
حاكىم اباي ءوزىنىڭ ون سەگىزىنشى قارا سوزىندە: «تەگىندە, ادام بالاسى ادام بالاسىنان اقىل, عىلىم, ار, مىنەز دەگەن نارسەلەرمەن وزباق. ونان باسقا نارسەمەنەن وزدىم عوي دەمەكتىڭ ءبارى دە – اقىماقتىق» دەيدى. وسى ورايدا, ەلباسى ن.نازارباەۆ مىنەز-ق ۇلىقتىڭ پراگماتيزمى دەگەنىمىز − ناقتى ماقساتقا جەتۋگە, ءبىلىم الۋعا, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋعا, كاسىبي تۇرعىدان جەتىلۋگە باسىمدىق بەرە وتىرىپ, وسى جولدا ءار نارسەنى ۇتىمدى پايدالانۋ ەكەنىن ايتتى. «پراگماتيزم – ءوزىڭنىڭ ۇلتتىق جانە جەكە بايلىعىڭدى ناقتى ءبىلۋ, ونى ۇنەمدى پايدالانىپ, سوعان سايكەس بولاشاعىڭدى جوسپارلاي الۋ, ىسىراپشىلدىق پەن استامشىلىققا, داڭعويلىق پەن كەردەڭدىككە جول بەرمەۋ دەگەن ءسوز. قازىرگى قوعامدا شىنايى مادەنيەتتىڭ بەلگىسى – ورىنسىز ءسان-سالتانات ەمەس. كەرىسىنشە, ۇستامدىلىق, قاناعاتشىلدىق پەن قاراپايىمدىلىق, ۇنەمشىلدىك پەن ورىندى پايدالانۋ كورگەندىلىكتى كورسەتەدى» – دەدى ەلباسى «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ەڭبەگىندە. بۇل ءبىزدىڭ قوعام ءۇشىن دەر كەزىندە ايتىلعان, ءاربىر ءسوزىنىڭ استارىندا تەرەڭ وي, ناقتى ماقسات جاتقان, جول كورسەتەتىن, دانالى ءسوز. دارقان كوڭىلدى قازاقپىز. ىسىراپشىلدىققا ءجيى جول بەرەمىز. اسىرەسە, توي-جيىنىمىزدا. ودان ارىلاتىن كەز كەلدى. جالپى, مەملەكەت باسشىسى ايتقان وي داستارقانعا عانا قاتىستى ەمەس, اۋقىمى كەڭ ماسەلە. مەملەكەتتىك قىزمەتشى مەن قاراپايىم حالىقتىڭ اراسىنداعى قاتىناس تا مادەنيەتتىلىكتىڭ دەڭگەيىن بىلدىرەدى. قاراپايىمدىلىق, ۇستامدىلىق, قاناعاتشىلدىق پەن ۇنەمشىلدىك ارقايسىمىزدىڭ بويىمىزدان تابىلۋى ءتيىس. مايقى بي: «قاناعات قارىن تويعىزار, قاناعاتسىز جالعىز اتىن سويعىزار» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. ەجەلدەن قازاق تويدى «حالىقتىڭ قازىناسىنا» بالاعان. سەبەبى, تويدا حالىقتىڭ ونەرى, سالت-ءداستۇرى مەن باتا-تىلەگى توعىسادى. ال قازىرگى تويلاردا, وكىنىشكە قاراي, ولاي بولماي تۇر. تىرنەكتەپ جيناعان قازىناسىن ماعىناسىز توگىپ-شاشاتىندار كوپ. ورازا كەزىندە دە ىسىراپشىلدىققا جول بەرىپ الدىق. بۇل تۇرعىدا ويلاناتىن, كوزقاراستى وزگەرتەتىن كەز كەلدى. پراگماتيزم دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ناقتى ءىس-ارەكەتتى كورسەتەدى. ەلباسىمىز قازىرگى دۇنيەتانىمنىڭ وزگەرۋىنە پراگماتيكالىق تۇرعىدان قاراۋعا شاقىرادى.
اعابەك سۇگىراليەۆ,
«قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
