بۇل زاۋىت – ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلعان العاشقى ءىرى يندۋستريالىق جوبالاردىڭ ءبىرى. وسى 10 جىل ىشىندە ەلەكتروليز زاۋىتى حالىقارالىق ستاندارتتاردىڭ تالاپتارىنا ساي كەلەتىن وتاندىق اليۋميني شىعارىپ كەلەدى. قازاقستاندىق اليۋميني لوندون مەتالل بيرجاسىندا تىركەلگەن, ياعني باستاپقى اليۋميني ساپاسىن دالەلدەيدى. 10 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىندا «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق ەل پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعى بايقاۋىندا جەڭىسكە جەتتى. كاسىپورىن «ساپا كوشباسشىسى» ارنايى سىيلىعىنا يە بولدى.
العاشقى كەزەگى ىسكە قوسىلعان 2007 جىلدىڭ سوڭىندا باستاپقى ءاليۋمينيدىڭ 11 مىڭ تونناسىن بالقىتتى. ال, 2010 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوندىرىستىڭ ەكىنشى كەزەگىن ىسكە قوستى. كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتتىلىعى 250 مىڭ تونناعا جەتتى. «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق پرەزيدەنتى رومان رومانوۆتىڭ ايتۋىنشا, نەگىزىنەن يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ بويىنشا العا قويىلعان مىندەتتەر ورىندالۋدا. ەلەكتروليز زاۋىتى 10 جىل ىشىندە 29 ملرد كۆ/ساعاتتان استام ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنىپ, 4 ميلليون توننادان استام گلينوزەم العان. ال, ەۋرازيالىق توپتا قازاقستاندىق مازمۇندى ارتتىرۋعا باعىتتالعان باعدارلاما قولعا الىندى. وسى باعدارلاماعا سايكەس, زاۋىت يمپورتتىق شيكىزاتتان جانە اليۋميني ءوندىرىسى ءۇشىن قولدانىلاتىن بولات بۇيىمدار مەن وندىرىستىك قوراپتاردى شەتتەن تاسىمالداۋدى توقتاتتى. قازىر يمپورتتىق شيكىزات پەن اليۋميني وندىرىسىنە قاجەت نەگىزگى زاتتار شەتتەن الىنبايدى. ياعني, زاۋىتتىڭ وندىرىستىك ۇدەرىسىنە «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق-تا شىعارىلعان قازاقستاندىق ونىمدەر جانە «سسكوب» اق-تا شىعارىلعان بولات دايىندامالار (بليۋمستەر) ەنگىزىلدى. بۇل ەكى كومپانيا دا ERG قۇرامىندا. بۇرىن جوعارىدا ايتقان قوس وندىرىستىك زاتتار قىتايدان تاسىمالداناتىن.
كاسىپورىن باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەندى ءوندىرىس ورنى اليۋميني قورىتپاسىن شىعارۋدى باستايدى. ەكىنشىدەن, ءاليۋمينيدى ءوندىرۋ ۇردىسىنە ءوزىمىزدىڭ جەرگىلىكتى كۇيدىرىلگەن مۇناي كوكسى پايدالانىلادى. الداعى ۋاقىتتا وتاندىق ءونىم رەسەيلىك شيكىزاتتى دا الماستىرماق. وسىلايشا, وڭىرىمىزدە بوكسيت, سازبالشىق جانە باستاپقى اليۋميني ءوندىرىلىپ, ودان ءتۇرلى بۇيىمدار مەن زاتتار جاسالادى. بۇگىنگى كۇنى اتالعان زاتتاردى جاساپ شىعارۋ ءۇشىن ءتيىستى كومپانيامەن كەلىسىمشارتتار دا جاسالۋدا. بيىل 19 800 توننا باستاپقى اليۋمينيدەن ءونىم وندىرىلمەك. وبلىس ورتالىعىنداعى جەرگىلىكتى اليۋمينيدەن ءونىم شىعارىپ وتىرعان «قازەنەرگوكابەل» كاسىپورنى, كابەلدى-وتكىزگىش بۇيىمدار جاسايدى. ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرى دە شيكىزاتتى ەلەكتروليز زاۋىتىنان الىپ وتىر.
زاۋىتتا كاسىپورىننىڭ جۇمىسشى-قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەك جاعدايى جاقسارىپ كەلەدى. قازىر ەلەكتروليز زاۋىتىندا 2500-دەن اسا ادام ەڭبەك ەتۋدە. وسى ساننىڭ كوبىنە جۋىعى – جاستار. جاس مامان رەنات قاپانوۆ بولسا وتاندىق ءاليۋمينيدىڭ 2 ميلليونىنشى تونناسىن بالقىتۋ ءۇشىن بارلىعى دا ۇلەس قوسقاندارىن ماقتان ەتەدى. زاۋىت ساپالى ءارى تازا ءونىم شىعارعانى ءۇشىن KIOSH-2011 حالىقارالىق كورمەسىندە قاۋىپسىز كاسىپورىن دەپ اتالدى.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى
