ەندىگى ماسەلە سالا قىزمەتكەرلەرى مەن دارىگەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىك جۇگىنىڭ جوعارى ەكەنىن قانشالىقتى جاقسى بىلەتىنىندە. وسى ورايدا, حالىق تىعىز ورنالاسقان جانە دەموگرافيالىق ءوسىم بويىنشا ايماقتار اراسىندا الدىڭعى قاتاردا كەلە جاتقان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مۇقان ەگىزباەۆپەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– مۇقان كەڭەسبەك ۇلى, ەلىمىزدە دەنساۋلىق ساقتاۋدى دامىتۋدىڭ 2016-2019 جىلدارعا ارنالعان «دەنساۋلىق» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. باعدارلاما شەڭبەرىندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
– ءوڭىردىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا مەملەكەتتىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ باعىتىندا نىسانالى ينديكاتورلارعا قول جەتكىزۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە. بىلتىر ءولىم-ءجىتىم ءبىرشاما ازايدى. بيىل العاشقى ءتورت ايدا انا ءولىمى 47 پايىزعا, نارەستە ءولىمى 9 پايىزعا تومەندەدى. بۇل باعىتتا ەڭ الدىمەن بوساندىرۋ مەكەمەلەرىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. بيىل بيۋدجەتتەن مەديتسينالىق جابدىقتار الۋعا 2,5 ملن تەڭگە قاراستىرىلدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا 26 بوساندىرۋ ءۇيى بار بولسا, سونىڭ تورتەۋى ءۇشىنشى دارەجەلى پەريناتالدى كومەك كورسەتەدى. 6 − ەكىنشى, 16 − ءبىرىنشى دارەجەلى پەرزەنتحانا بار. بىراق, حالىقتىڭ تابيعي ءوسىمى جوعارى بولعاندىقتان بوساندىرۋ ۇيلەرى جەتىڭكىرەمەيدى. سوندىقتان بيىل وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ قولداۋىمەن تۇركىستان قالاسىندا قوسىمشا عيماراتتىڭ قۇرىلىسى باستالادى. بۇدان وزگە, شىمكەنت پەن سارىاعاشتا پەريناتالدى ورتالىق سالۋ جوسپارلانۋدا.
قاتەرلى ىسىكتەن بولاتىن ءولىم 13 پايىزعا ازايدى. بۇل رەسپۋبليكا بويىنشا ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. سول سەكىلدى تۋبەركۋلەزدەن بولاتىن ءولىم 27 پايىزعا تومەندەدى. دەگەنمەن, جوسپارلى پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋلەردەن كەيىن دە وبلىستىق ء بىلىم, جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارمالارىنا قاراستى جابىق مەكەمەلەردەگى ازاماتتاردى قايتا تەكسەرۋدى قولعا الدىق. بۇل ءوز كەزەگىندە بىزگە اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا كومەكتەسەدى. وسى ماقساتتا جوعارى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىنىڭ الدىنا جىلجىمالى فليۋروگرافيالىق اپپاراتتار اپارىپ قويىپ, ستۋدەنتتەردى دە مەديتسينالىق تەكسەرۋلەردەن وتكىزدىك.
وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ءتىس ەمحاناسى حالىققا تاۋلىك بويى قىزمەت ەتۋگە كوشتى. بۇل ەلىمىزدە العاش قولعا الىنعان شارا. ەمحانادا كۇندىزدىڭ وزىندە كۇنىنە 400-دەن استام ادام ەم قابىلدايدى. وعان باسقارما تاراپىنان بارلىق جاعداي جاسالعان. ال, «دەنساۋلىق» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزگى ينديكاتورى – 2020 جىلعا قاراي حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاسىنىڭ ۇزاقتىعىن 73-كە جەتكىزۋ بولىپ بەلگىلەنگەن بولسا, بىلتىر بۇل كورسەتكىش وبلىستا 72-ءنى قۇرادى. مۇنداي وڭ وزگەرىستەرگە رەسپۋبليكالىق عىلىمي ورتالىقتارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋدىڭ ناتيجەسىندە قول جەتكىزىپ كەلەمىز. ولارمەن بىرگە, مەديتسينالىق ۇيىمدارىمىزدىڭ كومەك كورسەتۋ دەڭگەيىنىڭ سايكەستىگىن انىقتاپ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا, ماماندارىمىزدىڭ ءبىلىم دەڭگەيلەرى مەن بىلىكتىلىك ساناتتارىنا تالداۋ جۇرگىزدىك.
بىرىكتىرىلگەن مەديتسينالىق كومەك قاعيداتىنىڭ نەگىزىندە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ باستى بەس باعىتى بويىنشا جول كارتاسى ازىرلەندى. بۇگىندە انا مەن بالانى قورعاۋ, جەدەل ميوكارد ينفاركتىسى, مي قان اينالىمىنىڭ ءجىتى بۇزىلۋى, قاتەرلى ىسىكتەر, جاراقاتتار بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلۋدا. جول كارتاسىنىڭ ورىندالۋى وبلىستىق ۇيلەستىرۋ كەڭەستەرىندە اي سايىن تىڭدالىپ, ءتيىستى شارالار قابىلدانادى.
– جىل وتكەن سايىن ەمدەۋ مەكەمەلەرىنىڭ زاماناۋي قۇرىلعىلارمەن جاڭارتىلىپ جاتقانىنىڭ كۋاسى بولىپ ءجۇرمىز. الايدا مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسى الدىمەن مامانعا بايلانىستى ەمەس پە؟
– دۇرىس ايتاسىز. ەڭ الدىمەن دارىگەرلەردىڭ ىزدەنىستەرىن ارتتىرىپ, بىلىكتىلىگىن جوعارىلاتۋ ماڭىزدى. وڭتۇستىكتە ولاردى كاسىبي شەبەرلىكتەرىن شىڭداۋ ماقساتىندا مەديتسيناسى وزىق ەلدەرگە تاجىريبە الماسۋعا جىبەرىپ تۇرۋ تۇراقتى تۇردە قولعا الىنعان. وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ باستاماسىمەن بىلتىرعى جەلتوقسان ايىنان بەرى تۇركيا مەملەكەتىنە 100-دەن استام دارىگەرىمىز بارىپ قايتتى. ولاردىڭ جول شىعىندارىنان باسقاسىنىڭ ءبارىن تۇركيا تاراپى موينىنا الدى. بۇرىن مۇنداي تاجىريبە الماسۋلار بولعان ەمەس. ءتۇبى ءبىر تۋىسقان ەلدەن ارنايى كەلگەن بىلىكتى دارىگەر, پروفەسسور بەلحام اكپينار كارديوحيرۋرگتەرىمىزدىڭ بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرىپ, جۇرەككە جاسالاتىن كۇردەلى وتالاردى ءىس جۇزىندە ۇيرەتىپ ءجۇر. بۇرىن مۇنداي وتالار الماتى مەن استاناداعى رەسپۋبليكالىق ورتالىقتاردا عانا جاسالىپ كەلگەن بولسا, وبلىستىق دەڭگەيدە العاش رەت قولعا الىندى. بۇل الەمنىڭ كەز كەلگەن دامىعان ەلىندە جاسالا بەرمەيتىن كۇردەلى وتالاردىڭ بارلىعى دا مەملەكەت ەسەبىنەن قارجىلاندىرىلعان. تەگىن. كەلەشەكتە مۇنداي كۇردەلى وتالاردى ءوزىمىزدىڭ دارىگەرلەرىمىز دە جاساي بەرەتىن بولادى. جالپى, ەلىمىزدە اشىق جۇرەككە جاسالاتىن وتالاردىڭ كوبى وڭتۇستىكتە ىسكە اسىپ جاتقانىن ايتا كەتكەن ابزال. وبلىستىق كارديولوگيا ورتالىعىندا جىلىنا 310 وتا جۇرگىزىلەدى. سوڭعى سەگىز جىلدا 3 مىڭنان استام وتا ءساتتى جۇزەگە استى. قازىر كاسىبي شىڭدالعان ماماندارىمىز جۇرەك اۋىستىرۋعا دا دايىن.
سول سەكىلدى وڭىرىمىزگە ارنايى كەلگەن وڭتۇستىك كورەيانىڭ جەتەكشى مەديتسينا ۇيىمدارى مەن وبلىس اكىمدىگى اراسىندا مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ولار ارنايى حالىقارالىق شەبەرلىك-سىنىپتار وتكىزىپ, وبلىستىڭ عانا ەمەس, ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىنەن كەلگەن مامانداردى وقىتىپ, ۇيرەتۋدە. دارىگەرلەرىمىز سولارمەن بىرگە شىمكەنتتە بۇرىن سوڭدى جاسالماعان وتالارعا قاتىسۋدا. وڭتۇستىك كورەياعا دا ماماندارىمىزدى وقۋعا جىبەرەتىن كەلىسىمگە قول جەتكىزدىك. سونىمەن قاتار, فرانتسيا, رەسەي, موڭعوليا مەملەكەتتەرىمەن دە سونداي بايلانىس ورناتقانبىز. ءتىپتى, وبىر دەرتىن ەمدەۋدە وبلىستىق ونكولوگيالىق ديسپانسەردىڭ ماماندارى ەلىمىزدىڭ وزگە وڭىرلەرىنە بارىپ, شەبەرلىك-سىنىپتارىن وتكىزىپ ءجۇر. ءوز كەزەگىندە بىلىكتى دارىگەرلەرىمىزدەن دەرتىنە شيپا ىزدەپ, شىمكەنتكە كەلەتىندەردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, وبلىستاعى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىنداعى ورتا بۋىندى قىزمەتكەرلەردىڭ بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ جانە مەديتسينالىق قىزمەتتىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا تاجىريبە الماسۋ سەمينارلارىن ءجيى وتكىزىپ تۇرامىز. حالىققا كورسەتىلەتىن العاشقى مەديتسينالىق كومەكتىڭ 80 پايىزى سولار ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. سوندىقتان مەيىرگەرلەر وزدەرىنە مىندەتتەلگەن قىزمەتتىڭ قىر-سىرىن جەتىك مەڭگەرۋى ءتيىس.
– ەلىمىزدە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى تۋرالى زاڭ كۇشىنە ەنەدى. بۇل باعىتتا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ بارىسى قالاي؟
– مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا زاڭنامالارداعى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردى حالىق اراسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ اياسىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى ءجۇرىپ جاتىر. ايماقتىق شتاب سپيكەرلەرىنىڭ سانات بويىنشا حالىقپەن كەزدەسۋىنىڭ كەستە-جوسپارى بەكىتىلدى. 700-گە جۋىق كەزدەسۋ جۇرگىزىلىپ, 300 مىڭعا جۋىق ادام قامتىلدى. تۇرعىندارعا 4 ايدا 150 مىڭ دانادان استام اقپاراتتىق ماتەريال تاراتىلدى. مينيسترلىك تاراپىنان بەرىلگەن بەينە جانە اۋديوروليكتەر, بۋكلەتتەر, اقپاراتتىق بەينەلەر تۇراقتى تۇردە مەديتسينا ۇيىمدارىندا جانە حالىق تىعىز ورنالاسقان ورىنداردا تاراتىلۋدا. قالالىق كولىكتەر مەن ساۋدا ورىندارىنىڭ LED-ەكراندارىندا بەينەروليكتەر كورسەتىلۋدە. اۋدان, قالا اكىمدىكتەرىمەن, مەديتسينا ۇيىمدارىنىڭ قاتىسۋىمەن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى بارىنشا جۇرگىزىلىپ جاتىر. وبلىستاعى ءاربىر مەديتسينالىق ۇيىمداردا اقپاراتتىق دۇڭگىرشەك ورناتىلىپ, وقىتىلعان 5 مەنەدجەر ماماندارى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, تانىمدىق ماتەريالداردى تاراتۋدا. مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ بويىنشا بارلىق وبلىساعى سياقتى بىزدە دە حالىقتىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ارنايى Call-ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. ەلىمىزدە 5 ساۋىردە باستالعان «ەمحاناعا تىركەل دە – الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جۇيەسىندەگى ءوز مارتەبەڭدى انىقتا!» ۇرانىمەن تۇرعىنداردى ەمحاناعا تىركەۋدىڭ ناۋقانىن وتكىزۋ بويىنشا تىركەلگەندەردىڭ سانى ءتورت ايدا 2 240 774 ادامعا جەتتى. تىركەلۋ كەزىندە 932 376 ادامعا جەكە ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. جالپى 1 ملن 220 مىڭعا جۋىق تۇرعىنعا ءتۇسىندىرىلدى. بۇل – وبلىس حالقىنىڭ 42,6 پايىزى.
– ەلباسى بيىلعى جولداۋىندا مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا حالىققا قىزمەت ەتۋدى ودان ءارى جەتىلدىرۋدى تاپسىردى. بۇل باعىتتا قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە؟
– وبلىستا قازىرگى زامانعى اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار نەگىزىندە دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىن ودان ءارى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا 10 ۇيىم مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك تىزبەسىنە ەنگىزىلدى. ونىڭ سەگىزى − جاڭا قۇرىلىس, ەندى سالىنادى, بىرەۋى سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلەتىن بولسا, ەندى بىرەۋى جەكەشەلەندىرىلەدى.
وبلىستاعى ەمدەۋ مەكەمەلەرى تولىعىمەن ينتەرنەت جۇيەسىنە قوسىلعان. دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ولاردى اقپاراتتىق جۇيەلەرگە ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىستار جالعاسۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە مەديتسينا سالاسىن قاعازباستىلىقتان ارىلتادى. بۇگىنگە دەيىن اتالعان جۇيەگە 37 ۇيىم قوسىلدى, جۇمىستار جىلدىڭ اياعىنا دەيىن اياقتالادى.
اڭگىمەلەسكەن
عالىمجان ەلشىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
