ەلباسىنىڭ العا قويعان مىندەتتەرى زاڭ تۇرعىسىنان اشىق, ايقىن جانە ناقتى بولۋى ءتيىس. وسى ورايدا, پارلامەنت مەملەكەتتىك مۇددە جولىندا جاسالاتىن ءاربىر قادامدى زاڭمەن بەكىتۋى قاجەت. وتكەن كەزەڭ ىشىندە ەلىمىزدىڭ بارلىق قۇرىلىمدارىن قامتيتىن سالالار بويىنشا قولعا الىنعان كەشەندى جوبالار جانە جۇرگىزىلىپ جاتقان ىرگەلى رەفورمالار زاڭمەن نەگىزدەلىپ كەلدى. ايتالىق, 2015-2016 جىلدارى «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى بويىنشا ءار قادامدا كورسەتىلگەن ماقساتتاردى زاڭمەن بەكىتۋ قاجەت بولدى. سوعان بايلانىستى ەلىمىزدىڭ 60-تان استام قولدانىستاعى زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى. زاماناۋي تالاپتار تۋىنداتقان بىرقاتار جاڭا زاڭدار دا قابىلداندى. قازىر ونىڭ ءبارى زاڭ جۇزىندە ىسكە اسىرىلۋدا.
ەلدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ۇلكەن سەرپىلىس بولۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى 2012 جىلعى جولداۋىندا 2050 جىلعا قاراي الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋ تۋرالى جاڭا باستاما كوتەردى. بۇل ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەتىن مىندەت. ياعني, ەلباسى بيىك مەجەنى بەلگىلەپ بەردى. ونى باعىندىرۋ ءۇشىن مەملەكەتتىڭ دە, حالىقتىڭ دا جاڭا بەلەسكە كوتەرىلۋى, بۇگىنگى دەڭگەيدەن اناعۇرلىم جوعارى تۇرۋعا ۇمتىلۋى قاجەت.
كەشەندى رەفورمالار جاساپ, ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ تۇراقتىلىعىن ساقتاپ, مەملەكەتتى قانشا دامىتساڭىز دا, حالىقتىڭ وي-ءورىسى, پاراسات-پايىمى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلمەسە, جاڭا بەلەستەردى باعىندىرۋعا ۇمتىلىس جاساماسا, وندا ەلدىك ماقسات-مۇراتتىڭ دا جۇزەگە اسۋى نەعايبىل. باسشىسى قولعا العان ءىستى حالقى قولداپ الىپ كەتپەسە, قانداي يگى باعدارلاما دا قۇر قيال, ورىندالماس ارمان بولىپ قالا بەرمەك. ەڭ وكىنىشتىسى سول بولماق.
ەلباسى قانداي ءىستى قولعا العان كەزدە دە حالقىمەن اقىلداسىپ وتىرادى. جىل سايىنعى جولداۋلارىندا الداعى ءىس-شارالاردىڭ باعىتىن ايقىنداپ بەرەدى. ال بيىل ءساۋىر ايىندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ كوكەيدەگى ويىن حالقىمەن ءبولىستى. «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسىن ەل نازارىنا ۇسىندى. ەلىمىز جاڭا كەزەڭگە اياق باسقان تۇستا ءبىز قالاي ارەكەت جاساۋىمىز كەرەك؟ قانداي دەڭگەيگە كوتەرىلۋىمىز قاجەت؟ سونىڭ ءبارى جانە وعان قول جەتكىزۋدىڭ جولدارى وسى ماقالادا قامتىلعان.
«كۇن ساناپ وزگەرىپ جاتقان ءدۇبىرلى دۇنيەدە سانا-سەزىمىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزعا ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلماساق, كوش باسىنداعى ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭەپ, يىق ءتۇيىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. وزگەرۋ ءۇشىن ءوزىمىزدى مىقتاپ قولعا الىپ, زامان اعىمىنا يكەمدەلۋ ارقىلى جاڭا ءداۋىردىڭ جاعىمدى جاقتارىن بويعا ءسىڭىرۋىمىز كەرەك», – دەدى مەملەكەت باسشىسى. ەلباسى بۇگىنگى زامان تالاپتارىنا ساي جاڭعىرعان قوعامنىڭ عاسىرلار بويى تامىر تارتقان تاريحىنىڭ تەرەڭىنەن باستاۋ الاتىن رۋحاني كودى بولاتىنىن ەسكەرتەدى. وسى جاڭا تۇرپاتتاعى جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ ەكەنىن اشىپ ايتقان.
شىنىمەن دە, ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولعان كەزدەن باستاپ دەموكراتيالىق قوعام ورناتۋعا باعىت العان ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ ەركىن ءومىر سۇرۋىنە بارلىق جاعداي جاسالدى, ولار وزدەرىنىڭ سالت-ءداستۇرىن, مادەنيەتى مەن ونەرىن دامىتۋعا مول مۇمكىندىك الدى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ۇلتتىق قۇندىلىقتارعا ايرىقشا ءمان بەرىلەدى. قازاقستان – قازاقتىڭ اتامەكەنى. سونىمەن قاتار, تاعدىردىڭ جازۋىمەن جانە قۋعىن-سۇرگىنمەن وسىندا قونىس اۋدارىلعان كوپتەگەن ۇلتتار مەن ۇلىستار بۇگىندە بەيبىت ەلدىڭ تۇرعىندارى بولىپ تابىلادى. ەلباسىنىڭ ۇستانعان ساياساتىنا سايكەس ءبىزدىڭ ەلدە ۇلتىنا, دىنىنە, ناسىلىنە قاراي بولىنبەيدى. ءبارىنىڭ دە قۇقىعى بىردەي. سوندىقتان دا جۇزدەن استام ۇلت پەن ۇلىس ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا ءبىرتۇتاس قازاقستان حالقىن قۇراپ وتىر.
قازاقستان پرەزيدەنتى اتالعان ماقالاسىندا وتكەن حح عاسىر حالقىمىز ءۇشىن قاسىرەتكە تولى, زوبالاڭ دا زۇلمات عاسىر بولعانىن, ۇلتتىق دامۋدىڭ ىقىلىم زاماننان جالعاسىپ كەلە جاتقان وزىمىزگە عانا ءتان جولى ءبىرجولا كۇيرەتىلىپ, قوعامدىق قۇرىلىمنىڭ بىزگە جات ۇلگىسى ەرىكسىز تاڭىلعانىن جانە ۇلتىمىزعا ادام ايتقىسىز دەموگرافيالىق سوققى جاسالعانىن اتاپ وتكەن بولاتىن. جەرگىلىكتى ۇلت قانا ەمەس, وزگە ەتنوس وكىلدەرى دە وسىنداي ەسەڭگىرەتكەن اۋىر سوققى الدى. كەۋدەلەرىندە شەر, جۇرەكتەرىندە جازىلماس جارا قالدى.
ءوزىم ءبىر وكىلى بولىپ تابىلاتىن كورەيلەر 1937 جىلى سوناۋ قيىر شىعىستان وسى قازاق جەرىنە ەرىكسىز كوشىرىلگەن. سول وقيعاعا بيىل 80 جىل تولىپ وتىر. حح عاسىردىڭ قاسىرەتتى جىلدارى سانالعان ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن جەكە ادامداردى دا, حالىقتاردى دا اياماعان. قاقاعان قىستا قازاق دالاسىنا اكەلىپ, «وسى جەردە ءومىر سۇرەسىڭدەر» دەگەن عوي. تۇگەلدەي قىرىلىپ قالۋى دا مۇمكىن ەدى, بىراق قازاقستان جەرى, قازاق حالقى ولاردى اجال تىرناعىنان امان ساقتاپ قالدى. جارتى ناندى ءبولىپ جەدى. وزدەرىنىڭ جاعدايى قيىن بولسا دا, قولدارىنداعى بارىمەن ءبولىستى, كورەيلەردى ءوز ورتالارىنا قابىل الدى. مۇنىڭ ءبارى ءومىر شىندىعى. «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى تۇسىرگەن «جەرۇيىق» فيلمىندە كورەيلەردىڭ قونىس اۋدارىلعان كەزىندەگى وقيعالار اينا قاتەسىز, شىنايى سۋرەتتەلگەن. وسىنىڭ ءبارىن جاس ۇرپاق ءبىلۋى ءتيىس.
قازىرگى جەدەل قارقىنمەن دامىپ جاتقان عارىشتىق عاسىردا ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان الەم ۇلكەن وزگەرىستەرگە تۇسۋدە. قازاقستان دۇنيەجۇزىن بەيبىتشىلىككە ۇندەپ كەلە جاتقان بولسا, ال بىرقاتار ەلدەر سوعىس قارۋلارىن ودان ءارى كوبەيتىپ, جانتالاسا قارۋلانۋ ارەكەتىنە كوشۋدە. سوعىستىڭ ادامزات بالاسىنا تەك قانا قاسىرەت اكەلەتىنىن ۇعىنا المايتىندار ءححى عاسىردا دا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانى وكىنىشتى-اق. وسى ورايدا, ەلباسى كۇللى جەر ءجۇزى ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا وزگەرىپ جاتقانىن, الەمدە باعىتى ءالى ب ۇلىڭعىر, جاڭا تاريحي كەزەڭ باستالعانىن اتاپ وتكەن. الايدا, دۇنيە جۇزىندە بەيبىتشىلىكتى قالايتىنداردىڭ سانى وتە كوپ. قازاقستان ادامزات بالاسىن الاپات قاۋىپ-قاتەردەن قورعاۋ ماقساتىندا الپاۋىت ەلدەردىڭ باسشىلارىنا ۇندەۋ جولدادى. ول ۇندەۋدىڭ باستى شارتى – جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن سىناقتان وتكىزۋگە نەمەسە قولدانۋعا مۇلدەم تىيىم سالۋ. ءبىزدىڭ ەلدىڭ وسىنداي جاھاندىق ماڭىزى زور باستامالارىن قولدايتىنداردىڭ قاتارى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى.
سونىمەن قاتار, وسى ماقالاسىندا پرەزيدەنت حح عاسىردا تەك ۇلتتار مەن ادامدارعا عانا ەمەس, جەر اناعا جاسالعان قياناتتىڭ دا زاردابى اۋىر بولعانىن اتاپ وتەدى. جەرىمىزدىڭ اپات ايماقتارىنا, ارال تەڭىزى اڭقاسى كەپكەن قۋ مەديەن شولگە اينالعانىن جازادى. مىسالى, جانتالاسا قارۋلانۋدى كوزدەگەن كەڭەس وداعى جەرى جازيرالى, قاسيەتتى دە كيەلى سەمەي ءوڭىرىن وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا يادرولىق قارۋدى سىنايتىن ايماققا اينالدىرىپ, شۇرايلى جەرى مەن سۋىن ۋعا بوكتىردى, حالقىن جازىلماس دەرتكە شالدىقتىردى. مۇنداي قاسىرەت وعان دەيىن بولعان ەمەس ەدى. ەندىگى جەردە وسىنداي قىلمىسقا جول بەرمەۋ بارشا ادامزاتتىڭ پارىزى بولماق. ال جەر انانىڭ بايلىعىن ىسىراپشىلدىققا بوي الدىرماي پايدالانۋ, ەكولوگيالىق زالالداردىڭ ورىن الۋىنا تىيىم سالۋ بارشامىزدىڭ كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى باستى مىندەتىمىزدىڭ ءبىرى ەكەنى انىق. ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, ەندىگى جەردە ۇستامدىلىق, قاناعاتشىلدىق پەن قاراپايىمدىلىق, ۇنەمشىلدىك پەن ورىندى پايدالانۋ زامان تالابى بولىپ وتىر.
ەلباسى ماقالاسىندا «قازىرگى تاڭدا جەكە ادام عانا ەمەس, تۇتاس حالىقتىڭ ءوزى باسەكەلىك قابىلەتىن ارتتىرسا عانا تابىسقا جەتۋگە مۇمكىندىك الادى», – دەيدى. وسى ويىن وربىتە كەلىپ, ءاربىر قازاقستاندىق, سول ارقىلى تۇتاس ۇلت ءححى عاسىرعا لايىقتى قاسيەتتەرگە يە بولۋى كەرەك ەكەنىن العا تارتادى. ايتالىق, اقپارات اعىنى الەم نازارىن وزىنە اۋدارىپ تۇرعان تۇستا, كومپيۋتەردىڭ ءتىلىن ءبىلۋ, بىرنەشە شەت ءتىلىن مەڭگەرۋ, دۇنيەجۇزىنىڭ وزىق مادەنيەتى مەن رۋحاني بايلىعىنان سۋسىنداۋ سياقتى قاسيەتتەرگە يە بولساڭىز, باسەكەگە قابىلەتتى جانە وركەنيەت جاڭالىقتارىمەن تىنىستاعان ادام اتاناتىنىڭىز انىق.
ەلباسى جاس ۇرپاقتىڭ بويىندا پاتريوتتىق سەزىمنىڭ جوعارى بولۋى ءتيىس ەكەنىن ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. وسى ماقالاسىندا دا بۇل ماسەلەگە توقتالىپ وتكەنى بەلگىلى. ءبىرتۇتاس ەلدە پاتريوتتىق سەزىم دە دىنگە, ۇلتقا بولىنبەيدى. قازاقستاننىڭ بۇگىنگى جاستارى – مەكتەپتە ەلدىك رۋحتا تاربيەلەنگەندەر, ولار تاۋەلسىزدىك جىلدارى مەملەكەت قۇندىلىقتارىن بويىنا جيناعان ورەندەر. ءاربىر قازاقستاندىق ۇلتىنا, ناسىلىنە, دىنىنە, شىققان تەگىنە قاراماستان, ءبارى دە وزدەرىن قازاق ەلىنىڭ ازاماتتارىمىز دەپ سەزىنەدى. بۇگىندە ولار وسى ەلدىڭ اتىنان الەمدىك, حالىقارالىق جارىستار مەن بايقاۋلارعا قاتىسىپ, ءبىلىم مەن عىلىمدا ايتارلىقتاي جەتىستىكتەرگە جەتۋدە. سپورت سالاسىندا دا بيىك مەجەلەردى باعىندىرۋدا. ولاردىڭ كوتەرگەنى – قازاقستاننىڭ كوك بايراعى, شىرقاعاندارى – ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى! ءبارى دە بيىك تۇعىردا تۇرعاندا ەرەكشە تەبىرەنىستە بولىپ, كەۋدەلەرىن تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزگە دەگەن ماقتانىش سەزىمى بيلەپ:
«مەنىڭ ەلىم, مەنىڭ ەلىم,
گ ۇلىڭ بولىپ ەگىلەمىن,
جىرىڭ بولىپ توگىلەمىن, ەلىم!
تۋعان جەرىم مەنىڭ
قازاقستانىم!»
– دەپ اسقاق شابىتپەن شىرقايدى.
مەملەكەت باسشىسى ءوز ويىن قورىتا كەلە, قازىرگى شاقتا قازاقستانعا تۇبەگەيلى جاڭعىرۋ جانە جاڭا يدەيالار ارقىلى بولاشاعىن باياندى ەتە ءتۇسۋدىڭ تەڭدەسسىز تاريحي مۇمكىندىگى بەرىلىپ وتىرعانىن, سول مۇمكىندىكتەن ايىرىلىپ قالماۋىمىز قاجەت ەكەنىن ەسكە سالادى. «مەن بارشا قازاقستاندىقتار, اسىرەسە, جاس ۇرپاق جاڭعىرۋ جونىندەگى وسىناۋ ۇسىنىستاردىڭ ماڭىزىن تەرەڭ تۇسىنەدى دەپ سەنەمىن», – دەپ ءوز پايىمىن تۇيىندەيدى. بۇكىل قازاقستاندىقتارعا, سونىڭ ىشىندە جاستارعا ارنايى ءۇن قاتىپ وتىر. ەندەشە, ەلباسى كوزدەگەن مەجەنى باعىندىرۋ, العا قويعان مىندەتتەرىن ورىنداۋ تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز – ۇلى وتانىمىزدى شەكسىز سۇيەتىن ءاربىر ادامنىڭ ازاماتتىق پارىزى دەپ بىلەمىن.
وسى جولدا ءبىزدى اداستىرمايتىن دا, ماقساتتارىمىزدى باياندى ەتەتىن دە رۋحاني بايلىعىمىز, مادەني قۇندىلىقتارىمىز. زاماننىڭ جاڭا, وركەنيەتتى جاڭارۋىنا لايىقتى بولا بىلگەن ەلدىڭ حالقى قيىندىقتاردى دا جەڭەدى, تابىسقا دا جەتەدى. ۇلكەن اسۋلاردى دا باعىندىرا الادى. ويتكەنى, رۋحاني جاڭعىرۋ – ەلىمىزدىڭ جاڭا بەلەسكە كوتەرىلۋىنە سەرپىلىس بەرەتىن كۇش.
رومان كيم,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى,
«قازاقستان كورەيلەرىنىڭ قاۋىمداستىعى» رقب پرەزيدەنتى,
قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كەڭەسىنىڭ مۇشەسى
