مينيستر ەلدەگى قىلمىستىق احۋال كوپتەگەن باعىتتار بويىنشا جاقسارىپ كەلە جاتقاندىعىن جەتكىزدى. بيىلعى جىلدىڭ بەس ايى ىشىندە ەلىمىزدە 123 مىڭعا جۋىق قىلمىس تىركەلگەن, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 15,8 %-عا از. قاراقشىلىق 28,4%, توناۋ 19,3%, دەنساۋلىققا اۋىر زالال كەلتىرۋ 6,9%, قىز زورلاۋ 29,3%, ۇرلىق 10,1%, الاياقتىق 27,6%, بۇزاقىلىق 40,4% شاماسىندا قىسقارعان. قوعامدىق ورىنداردا جاسالاتىن قىلمىس 12% جانە كوشەدەگى 14,2% ازايعان. جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى قىلمىس 3,6%, سونداي-اق, بۇرىن سوتتالعاندار تاراپىنان جاسالعان قىلمىس 9,1% قىسقارعان.
قىلمىستاردىڭ بارلىق تۇرلەرىن اشۋ جاعى دا جاقسارىپ, ونىڭ ىشىندە اۋىر قىلمىس تۇرلەرىن دە (60,2-دەن 71,3%-عا) جانە اسا اۋىر تۇرلەرىن دە (85,5-تەن 90,6%-عا) اشۋدى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك تۋعان.
قالمۇحانبەت قاسىموۆ حالىقپەن كەزدەسۋ بارىسىندا ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ تەك قۇقىق قورعاۋ فۋنكتسياسىمەن عانا ەمەس, سونداي-اق, حالىققا 39 مەملەكەتتىك قىزمەت ءتۇرىن دە كورسەتەتىندىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل قىزمەت تۇرلەرىنىڭ ىشىندە ازاماتتاردىڭ جەكە كۋالىكتەرىن, تولقۇجاتتارىن راسىمدەۋ, مەكەنجاي انىقتاماسىن بەرۋ, ازاماتتاردى تۇرعىلىقتى جەرىنە تىركەۋ جانە باسقا دا ماسەلەلەر بار.
«ەگەر بىلتىر ءبىز ميلليوننان ءسال عانا كوپ ادامدى تىركەسەك, بيىل بەس اي ىشىندە 1,7 ملن ادامدى تىركەدىك. ۋاقىتشا قونىس اۋدارىپ, تىركەلگەندەردىڭ سانى 800 000 بولدى. ال قالعان 900 مىڭى – باسىندا باسپاناسى, پاتەرى بار, بىراق تىركەۋسىز جۇرگەن ازاماتتار. وسىنشاما ادامدى ءبىز «كولەڭكەدەن» شىعاردىق», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
سونىمەن قاتار, مينيستر ەسىرتكىگە قارسى كۇرەس ماسەلەسىنە دە كەڭىرەك توقتالدى.
ء«بىز زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدەمىز. سوعان سايكەس ەلىمىزدە تىيىم سالىنعان ەسىرتكى زاتتارىنىڭ ءتىزىمى زاڭمەن ەمەس, ۇكىمەتتىڭ شەشىمىمەن بەكىتىلەتىن بولادى. بۇل ەسىرتكىنىڭ پايدا بولعان جاڭا تۇرلەرىنە قارسى شۇعىل ارەكەت ەتۋگە جانە ەسىرتكىگە قارسى زاڭنامالىق يكەمدى جۇيەنى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى قاسىموۆ.
ءمينيستردىڭ دەرەگىنشە, كەدەن ورگاندارىنىڭ, شەكارا قىزمەتتەرىنىڭ جانە پوليتسيانىڭ بىرلەسكەن جۇمىستارىنا قاراماستان كونتراباندالىق جولمەن ەلىمىزگە اۋعان گەروينى دە كەلىپ جاتىر. ونىڭ ءبىرازى قازاقستاندا قالسا, قالعانى رەسەيگە شىعارىلادى.
«جىل سايىن پوليتسيا ورگاندارى 3 مىڭنان استام ەسىرتكى قىلمىسىن انىقتايدى, ونىڭ 2 مىڭى ساتۋ فاكتىلەرى. وتكەن جىلى زاڭسىز اينالىمنان 35,3 توننا ەسىرتكى, ونىڭ ىشىندە شامامەن 120 كەلى گەروين الىندى. ەسىرتكى بيزنەسى سالاسىنداعى 11 ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ جويىلدى», دەدى ق. قاسىموۆ.
مينيستر ەلىمىزدە ەسكىرگەن «قول» رادارلارىنان بىرتىندەپ قولدانىستان الىناتىنىن, سونىمەن قاتار, بارلىق شولعىنشى اۆتوموبيلدەردىڭ ۆيدەوتىركەگىشتەرمەن, ال پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ۆيدەوجەتونمەن قامتاماسىز ەتىلگەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«جىل باسىنان باستاپ جۇرگىزۋشىلەردى نەگىزسىز توقتاتۋدى جويۋ جانە جول قوزعالىسى ەرەجەسىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جۇمىستارىنىڭ باعىتتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پوليتسيا اۆتوموبيلمەن شولعىنداۋعا كوشىرىلدى. بۇعان دەيىن جولداردى شامامەن 13 مىڭ پوليتسيا شولعىندايتىن بولسا, قازىر 2,2 مىڭ اۆتوشولعىنشى قىزمەت ەتۋدە. ولاردىڭ جۇمىستارى جول قوزعالىسى ەرەجەسىنىڭ بۇزىلۋىنىڭ الدىن الۋعا جانە ورەسكەل بۇزۋشىلىقتاردىڭ جولىن كەسۋگە باعىتتالعان. بۇدان بولەك, وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ءىىم بىرتە-بىرتە ەسكىرگەن «قول» رادارلارىنان باس تارتا باستايدى. ولاردىڭ ورنىنا پوليتسيانىڭ قاتىسۋىنسىز بۇزۋشىلىقتى انىقتايتىن اۆتوماتتى رادارلار ساتىپ الىنادى. بۇعان قوسا, بۇزۋشىلىق تۋرالى اقپارات جۇرگىزۋشىگە پوشتا ارقىلى كەلەدى. سونداي-اق, قازىرگى ۋاقىتتا بۇزۋشىلىقتاردى تىركەيتىن ستاتسيونارلىق اۆتوماتتى جۇيەمىز جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ تيىمدىلىگى ايقىن», – دەدى قاسىموۆ.
ءمينيستردىڭ دەرەگىنشە, رەسپۋبليكا جولدارىندا 1,7 مىڭنان استام ستاتسيونارلىق باقىلاۋ جۇيەسى ورناتىلعان. ولار 2016 جىلى شامامەن 900 مىڭ جول قوزعالىسى ەرەجەسىنىڭ بۇزىلۋىن تىركەگەن.
جيىندا بەلگىلى بولعانىنداي, قولعا الىنعان شارالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدىڭ جولدارىنداعى جاعدايلار ءبىرشاما جاقسارعان. ناقتىراق ايتقاندا, بىلتىر جول-كولىك وقيعالارى 5%-عا قىسقارعان. بۇل كورسەتكىش جول-كولىك وقيعالارى سەبەبىنەن ورىن الاتىن ادام ءولىمى مەن جاراقات الۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەگەنىن بىلدىرەدى.
كەزدەسۋ بارىسىندا مينيستر ەلىمىزدە ءاربىر 7-ءشى قىلمىس, ياعني كىسى ءولتىرۋ ارەكەتتەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى جانە وتباسىلىق-تۇرمىستىق زومبىلىقتاردىڭ 60 پايىزى الكوگولدىڭ كەسىرىنەن جاسالاتىنىن ايتتى.
سونىمەن قاتار, مينيستر الكوگوليزمگە شالدىققانداردى ماجبۇرلەپ ەمدەيتىن ناركولوگيالىق ۇيىمدار سانىنىڭ دا از ەكەندىگىن ايتتى. بۇگىندە ەلىمىزدە 2470 ورىنعا ارنالعان 22 ۇيىم بار. تاعى 4 قوسىمشا ورتالىق قاجەت.
«وتكەن جىلى سوت شەشىمىمەن بۇل ۇيىمدارعا 5300 ادام جىبەرىلدى. الايدا, ورىننىڭ جوقتىعى سالدارىنان 1 مىڭنان استام ادام ماجبۇرلەپ ەمدەۋدەن وتكەن جوق», – دەدى ق.قاسىموۆ.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»
