پرەزيدەنت ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىن سالتاناتتى جاعدايدا اشىق دەپ جاريالادى. بەدەلى بيىك باسقوسۋدى قازاقستاندىقتار مەن ەل قوناقتارى عانا تاماشالاعان جوق, الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى جۇرت تىكەلەي ترانسلياتسيا ارقىلى كورىپ, ىستىق ىقىلاستارىن ءبىلدىردى.
ال كەيىنگى احۋال, ءتىپتى قىزىق. الىپ قالاشىقتىڭ ءار جەرىندەگى شارالار ءارتۇرلى تاقىرىپتى قامتيدى. «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن» ءار مەملەكەت ءارتۇرلى باعىتتا ايشىقتاعان. وسىلاردىڭ ارقايسىسى كوپ ۇزاماي-اق ادامزات يگىلىگىنە اينالاتىنى تاعى اقيقات.
ايدى اينالىپ, كۇن كوردىم...
الدىمەن قازاقستان پاۆيلونىنا ات شالدىرساق. كورمەنىڭ العاشقى كۇنىندە اشىلعان پاۆيلونىمىز كۇن, جەل, سۋ, بيوماسسا, عارىش, ءتىپتى قوزعالىس ەنەرگياسىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن كورسەتتى. شار-سفەرادا ورنالاسقان ايماعىمىزدى ارالاپ شىعۋعا ءۇش جارىم ساعاتتاي ۋاقىت جۇمسالاتىن كورىنەدى. ەلباسى شەت مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارىن قارسى العان سەگىز قاباتتى عيماراتتىڭ ءىشى دە, سىرتى دا كوز سۇيسىنتەدى. ال ەكسپوزيتسيالارىنان وركەندەگەن بولاشاقتىڭ كەلبەتىن تانيسىز. فۋتۋريستىك ليفتتەر, شىنىدان جاسالعان قۇرىلعىلار, لازەرلىك شوۋلار مەن پروەكتسيالىق كورىنىستەر – بارلىعى دا ادامزات بالاسىنىڭ بالامالى ەنەرگيا كوزدەرىن ىزدەپ, تابيعي بايلىقتى بارىنشا ساقتاۋعا دەگەن قۇلشىنىسىن اڭعارتادى. وسى سالاداعى تەحنولوگيالار الەمنىڭ قانشالىقتى جىلدام دامىپ كەلە جاتقاندىعىن تۇسىندىرەدى.
قازاقستان پاۆيلونىنىڭ ءبىرىنشى قاباتىنا ەكى شاتىر تىگىلگەن. تۋريستەرگە ارنالعان سيقىرلى تاقتا قويىلعان ءبىرىنشى شاتىردان ۇلتىمىزدىڭ سالت-داستۇرلەرىمەن تانىسۋعا بولادى. ونداعى ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ اتاۋلارىنىڭ بىرىنە ساۋساعىڭىزدى تيگىزسەڭىز بولدى, سۋرەتتى تاقتا سويلەي جونەلەدى. ودان ءارى وتكەندە ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىن, باتىسى مەن شىعىسىن «شارلاپ شىعاسىز». پروەكتسيادان كۇمبەزگە تۇسىرىلگەن كورىنىستەر ارقىلى ۇلى دالانىڭ كەڭدىگىن سەزىنۋگە بولادى. پاۆيلوندا جەر مەن كوكتى بايلانىستىراتىن بايتەرەك پەن سامۇرىق قۇستىڭ التىن جۇمىرتقاسىنىڭ دەكوراتسياسى ورناتىلعان. سونداي-اق, ەسىك قورعانىنان تابىلعان التىن ادامنىڭ كوشىرمەسى تۇر. ال ەكىنشى شاتىر ارقىلى ەلوردانى «ارالايسىز». ءبىرىنشى قاباتتا, سونىمەن قاتار, قازاقستاندىق ونەرتاپقىشتار ويلاپ تاپقان جاڭالىقتار كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلعان. كۋرچاتوۆتا تۇرعان «توكاماك» اتتى يادرولىق سينتەز قۇرىلعىسىنىڭ مودەلى دە وسىندا.
پاۆيلوننىڭ ەكىنشى قاباتى تولىعىمەن سۋ ەنەرگياسىنا ارنالعان ەكەن. ديىرمەننەن باستاپ قازىرگى وزىق تەحنولوگياعا دەيىنگى ونەرتابىستار, راسىندا تارتىمدى. ايتالىق, بۇگىندە مۇحيت جاعاسىندا تۇراتىن مەملەكەتتەر سۋدان ەنەرگيا الۋدىڭ سان الۋان جولدارىن مەڭگەرگەن. ەڭ قىزىعى, ەنەرگيانى الۋ جولى ءبىر بولسا دا, ونى ىسكە اسىرۋ امالدارى ءارتۇرلى. مىسالى, شوتلانديا, دانيا, ۇلىبريتانيا سياقتى ەلدەر ارنايى قۇرىلعىلار ارقاسىندا قۋات كوزدەرىن سۋدىڭ استىنان, تولقىنىنان ءوندىرىپ كەلەدى. بۇل پروتسەستەردى كوزبەن دە كورۋگە بولادى. ال قازىرگى الەمدەگى بالامالى قۋات كوزدەرىنىڭ 76 پايىزى سۋ ەنەرگياسىنان وندىرىلەتىنىن ءسىز بىلەسىز بە؟..
ءۇشىنشى قابات. «كينەتيكالىق ەنەرگيا» تاقىرىبىنداعى بۇل جەردەن قوزعالىس ناتيجەسىندە قۋات كوزدەرىنىڭ قالاي وندىرىلەتىنىن كورۋگە بولادى. ماسەلەن, «ەنەرگيا دوڭگەلەگى» دەگەن ەكسپوزيتسيا ەكى اكروبات ءبىر الىپ قۇرىلعىنى اينالدىرىپ, قۋات وندىرۋگە بولاتىنىنا كوز جەتكىزەدى. ارنايى ۆەلوسيپەدتەر الاڭىندا استانا كوشەلەرىمەن جارىسىپ قانا قويماي, كينەتيكالىق ەنەرگيانىڭ قالاي پايدا بولاتىنىن كورەسىز. سپورت الاڭدارىندا جەلاياقتار جۇگىرگەن كەزدە الاڭنىڭ استىنداعى ارنايى قۇرىلعىلار ارقىلى ەنەرگيا الۋعا بولادى ەكەن. سول سياقتى فيتنەستە تۇرعان جۇگىرۋ قوندىرعىلارىن جاي اينالدىرىپ قانا قويماي, ودان دا قۋات شىعارۋدىڭ جولدارى بار. بۇل جەردە وسى سياقتى قوزعالىستان ەنەرگيا ءوندىرۋدىڭ سان الۋان مىسالى قامتىلعان.
ءتورتىنشى قاباتتا بيوماسسادان ەنەرگيا الۋدىڭ وزىق تاجىريبەسى تانىستىرىلادى. بيوديزەل, ەتونول, بيوكومىر جانە تاعى باسقا تازا وتىن تۇرلەرىن ءوندىرۋ جۇيەسى بار. بەسىنشى قاباتتا جەل ەنەرگياسى جانە ونىڭ تاريxىنا ارنالعان ۇلكەن ەكسپوزيتسيا اشىلعان. الەمگە ايگىلى كۆادريگانىڭ ۇلگىسى دە وسىندا. ءبىز جەل ەنەرگياسى دەسە, قاناتتارى بار ديىرمەندى عانا كوز الدىمىزعا اكەلەمىز. الايدا, ونى تىك تۇرعان دىڭگەكپەن دە وندىرۋگە مۇمكىندىك بار ەكەن. سول دىڭگەكتىڭ ءبىر ۇلگىسى قازاقستان پاۆيلونىنان ورىن تاۋىپتى.
ارنايى زالدا قاتتى جەلدەن باستاپ سالقىن سامالعا دەيىنگى جەلدىڭ ءتۇر-ءتۇرىن سەزىنەسىز. التىنشى قابات كۇن ەنەرگياسىنا ارنالعان. وندا كۇن ەنەرگياسىمەن جۇرەتىن كولىكتەر, كۇن باتارەيالارى بار كيىمدەر جانە باسقا دا وزىق تەحنولوگيالار بار. ەكسپوزيتسيا ارقىلى كۇننىڭ ىشىنە «كىرۋگە بولادى». تاماشا پروەكتسيالىق كورىنىستەر ارقىلى استاناعا دا ساياxات جاسايسىز...
جەتىنشى قابات عارىشقا «ۇشىرادى». شەبەر جاسالعان دەكوراتسيالاردىڭ ارقاسىندا ايدا سەرۋەندەپ, عارىشكەردىڭ ءومىر سالتىمەن, تاعامدارىمەن تانىساسىز. مۇندا قوناقتار نازارىنا حالىقارالىق عارىش ستانساسىنىڭ تولىق تاريحى دا ۇسىنىلعان. ال پلانەتاريدە جەر-جاھان شەجىرەسىن كۇمبەزدى پروەكتسيا ارقىلى كورەسىز.
سەگىزىنشى قابات تولىعىمەن استانانىڭ بولاشاعىنا, قازاقتىڭ كەلەشەگىنە ارنالىپتى. شىنىدان جاسالعان كوپىرمەن ءجۇرىپ, تومەندەگى ءبىرىنشى قاباتقا دەيىنگى ارالىقتى تاماشالاۋعا بولادى.
الىپ ەنەرگيا –
ادامداردا
العاشقى كۇنى امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ دا پاۆيلونى اشىلدى. سالتاناتتى شارادا «استانا ەكسپو-2017» ۇق» اق باسقارما توراعاسى احمەتجان ەسىموۆ ءسوز سويلەپ, اقش-تىڭ كورمەمىزگە قاتىسۋى ءبىز ءۇشىن وتە ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. ويتكەنى, دۇنيە جۇزىندەگى جەتەكشى ەلدىڭ جاڭعىرتىلعان ەنەرگەتيكا سالاسىندا جەتكەن جەتىستىكتەرى كوپ-اق. «اقش-تىڭ كورمەگە قاتىسۋ ماسەلەسى وڭايلىقپەن قابىلدانباعان. الايدا, ەكىجاقتى كۇش بىرىكتىرۋ ناتيجەسىندە ماسەلە وڭ شەشىمىن تاپتى. ەكسپو-2017 كورمەسىنە كەلۋشىلەرگە اقش پاۆيلونىنداعى ەكسپوزيتسيامەن تانىسۋ وتە قىزىقتى بولاتىندىعىنا سەنىمدىمىن», دەدى ول.
اقش-تىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى دجوردج كرول بىرلەسكەن ءىس-قيمىل اقش پەن قازاقستاننىڭ ديپلوماتيالىق قاتىناستارىنىڭ ەنەرگياسىن كورسەتەتىندىگىن جەتكىزسە, اقش پاۆيلونىنىڭ پرەزيدەنتى دجوشۋا ۋولكەر امەريكانىڭ شەكسىز ەنەرگياسىنىڭ قاينار كوزى ادامدار ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
اقش ەكسپوزيتسياسى 1100 شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتىر جانە ول ءۇش بولىكتەن تۇرادى: ءبىرىنشى زال – «ەنەرگيا كەڭىستىگى», ەكىنشى زال – ء«ومىر ەنەرگياسى» جانە پوست-شوۋ ايماعى. پاۆيلوننىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – قوناقتاردى قازاق نەمەسە ورىس تىلدەرىن مەڭگەرگەن قىرىق امەريكالىق ستۋدەنت قارسى الادى.
كينەتيكالىق قۇم دا
ءبىر عىلىم
ەكسپو-2017 كورمەسىندەگى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى پاۆيلونىنىڭ تانىستىرىلىمىندا بۇۇ-نىڭ ەكسپو-داعى باس كوميسسارى دجيحان سۇلتانوعلى ءسوز سويلەدى. «قازاقستان ەنەرگيا تاقىرىبىندا كورمە وتكىزۋ ارقىلى پاريج كەلىسىمىن ىلگەرىلەتۋدە بىرەگەي مۇمكىندىك تۋدىرىپ وتىر. الەمدەگى ەنەرگەتيكا جاعدايىن جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ باعىتىنداعى قادامداردىڭ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, ەندى جاڭا جوبالاردى تەز ارادا تاجىريبە جۇزىندە ىسكە قوسۋعا ايرىقشا ءمان بەرەمىز», دەدى ول. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, ەلىمىز ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ىسكە اسىرۋ باعىتىندا الدىڭعى قاتارلى شەشىمدەردى ەنگىزۋدە. بۇل رەتتە «جاسىل ەكونوميكاعا» ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرعانىمىزعا بۇۇ تاراپى جوعارى باعا بەرۋدە.
«وسى شارا اياسىندا قازاقستان عىلىمي قوعامداستىق پەن ساراپشىلاردى تارتۋ ءۇشىن وزىندىك تۇعىرناما قۇرىپ وتىر. ەندىگى كەزەكتە عىلىمي ورتا تاجىريبەسى مەن جوبالارىن بارشا الەمگە پاش ەتۋى ءتيىس», دەگەن باس كوميسسار قازاقستان مەن بۇۇ ۇزاق مەرزىمدى سەرىكتەستەر بولىپ تابىلاتىندىعىن دا اڭگىمەلەدى. دجيحان سۇلتانوعلىنىڭ سوزىنشە, قازاقستان تاجىريبە الماسۋ ارقىلى دامۋشى ەلدەرگە كومەك كورسەتىپ جاتىر. ويتكەنى, بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى الداعى ۇرپاق ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ء«بىزدىڭ كورمەدە ۇسىنعان ەكسپوناتتارىمىزدان كينەتيكالىق قۇمدى كورۋگە بولادى. سونىمەن قاتار, شولەيتتى القاپتار ءۇشىن سۋارمالى ەگىستەردى قۇرۋدىڭ جولدارىمەن تانىسا الاسىزدار», دەدى بۇۇ وكىلى.
پاۆيلون وكىلدەرى بۇۇ جۇيەسىندەگى بىرقاتار ۇيىم جاڭعىرمالى ەنەرگەتيكا جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگى سالاسىندا ماڭىزدى جاڭاشىلدىقتارعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالاردى شوعىرلاندىرۋ تۇرعىسىندا وزدەرىنىڭ زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن كوپشىلىككە تانىستىراتىنىن ايتتى.
اركتيكا مۇزى –
استانادا
ەكسپو-2017 حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەسىنە رەسەي فەدەراتسياسى اركتيكا مۇزدىعىن اكەلگەن. ول ايماقتان كورشىلەس ەلدىڭ ەنەرگەتيكالىق الەۋەتىن, اتوم سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىن, گيدروەنەرگەتيكاداعى تىڭ سەرپىلىسىن كورۋگە بولادى. «بارلىق كەلۋشىلەر ءتۇرلى تەڭىزدەردىڭ اراسىندا, سولتۇستىك تەڭىز جولى بويىندا ورنالاسقان رەسەيدىڭ ءوز تابيعي ارتىقشىلىقتارىن قولدانا وتىرىپ, بولاشاق ەنەرگيانىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنا قادام باسۋىن كورە الادى», دەدى جيىندا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ميحايل بوچارنيكوۆ.
سالتاناتتى شارادا ادەتتەگى لەنتا قيۋ ءراسىمى بولعان جوق, ەسەسىنە, پاۆيلوننىڭ باس كوميسسارى گەورگي كالامانوۆ پەن ەكسپو-2017 كورمەسىنىڭ كوميسسارى ءراپىل جوشىباەۆ جانە ميحايل بوچارنيكوۆ سۇيىق ازوتپەن مۇز بولىپ قاتىرىلعان لەنتانى بالعامەن جاردى. مۇندا كىرگەن قوناق ماڭگىلىك مۇزدى مەكەن – اركتيكاعا تاپ بولعانداي اسەر الادى. عيماراتتىڭ قابىرعالارى توڭ باسقان مۇز تۇرىندە جابدىقتالعان جانە ونداعى ساۋلەلەر اركتيكا تابيعاتىنا عانا ءتان سولتۇستىك شۇعىلا قۇبىلىسىن بەينەلەيدى. ەكسپوزيتسيانىڭ باستى جاڭالىعى – اركتيكادان – عالامشاردىڭ ەڭ بيىگىنەن جەتكىزىلگەن مۇز سەڭى. قالىڭدىعى 4 مەتر سەڭ ەكى جىلدا تۇزىلگەن جانە كورمە اۋماعىنا ارنايى كونتەينەرلەر ارقىلى جەتكىزىلگەن.
ء«بىز «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسىن» رەسەي اركتيكاسى بىرەگەي ايماعى ارقىلى كورسەتەمىز. ول ايماقتا بالامالى ەنەرگەتيكانى دامىتۋدىڭ بولاشاعى زور. بۇدان بولەك, اركتيكادا پايدالى قازبالار دا كوپ», دەيدى گ.كالامانوۆ. پاۆيلون ەكولوگيا جىلىنا قولداۋ ءبىلدىرۋ ماقساتىندا وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار الەمىن قورعاۋعا قاتىستى ارنايى ەكسپوزيتسيا ۇسىنادى. كەلۋشىلەر «اركتيكانىڭ تابيعي الەمى», «اركتيكانىڭ سۋ استىنداعى الەمى. قايراڭ», «اركتيكانىڭ وسىمدىكتەر مەن جانۋارلار الەمى», «مۇزدار» سىندى ديناميكالىق بەينەينستالياتسيالاردى تاماشالايدى جانە جانۋارلاردىڭ سيرەپ كەتكەن تۇرلەرىن ساقتاۋ تۋرالى مالىمەتتەرمەن تانىسا الادى.
8 قىركۇيەكتە ەكسپو-2017 كورمەسىندەگى رەسەي كۇنى وتپەك.
بۇلشىقەت كۇشىندەگى بيوەنەرگيا
اۆستريا كورمەگە ويىن تۇرىندە ۇيىمداستىرىلعان «دەنە كۇشى, اقىل جانە جان» ۇرانىمەن قاتىسادى. 870 شارشى مەتردى قامتيتىن پاۆيلون ءتۇرلى جاتتىعۋ قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان, ولار ەنەرگيا ءوندىرىپ, مۋزىكا وينايدى جانە سالقىن سامال ەستىرەدى. اۆستريا جايىندا بەينەتاسپانى تاماشالاۋ ءۇشىن قوناقتاردىڭ بارلىعى بىرلەسىپ ۆەلوسيپەد تەبۋ كەرەك. ارقان تارتىپ, اتكەنشەك تەۋىپ, تەتىكتى اينالدىرعاندا عانا جارىقتار جانىپ, دەكوراتسيالار اينالىپ, مۋزىكالىق اسپاپتار ىسكە قوسىلادى ەكەن. سونىمەن قاتار, شاينەكتىڭ قايناۋى, شامداردىڭ جانۋى, ينتەرنەت جەلىسىنىڭ ىزدەۋ جۇيەسىندە ءبىر تەتىكتى باسۋ, ۇشاق نەمەسە كولىكتى وتالدىرۋ ءۇشىن ەلەكتر شىعارۋدىڭ قانشالىقتى قيىن ەكەندىگى ايقىن كورسەتىلگەن. ساۋلەتشىلەر قۇرىلعى ارقىلى ەنەرگيا جەتكىزۋگە بۇلشىقەت كۇشىن جۇمساپ, ادام الەۋەتىنە نازار اۋدارتادى.
اۆستريادا جوعارى تەحنولوگيالارمەن اينالىساتىن جانە بۇل سالادا ءساتتى قادامدار جاساپ كەلە جاتقان كومپانيالار كوپ-اق. ال پاۆيلون قۇراستىرۋشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, بولاشاقتا قانداي ەنەرگيا بولاتىندىعىن تەك ادام عانا ايقىنداي الادى.
قۇرىلىس ماتەريالىنىڭ ەرەكشەلىگى كوپ
ەكسپو-2017 كورمەسى الاڭىنا تۇركيا مەملەكەتى جوعارى دايىندىقپەن كەلگەن. پاۆيلوننىڭ اشىلۋ راسىمىندە قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك كەلىپ, ءسوز سويلەدى. ەكى ەل اراسىنداعى دوستىق پەن سەرىكتەستىك, ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ۇزاق جىلداردى قامتيتىنىن ايتقان ول باۋىرلاس تۇرىك حالقىنىڭ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن تانىعان ەڭ العاشقى مەملەكەت ەكەنىن ەسكە سالدى. ەكسپو-2017 تاقىرىبى اسا وزەكتى. سوڭعى ون جىلدىقتا بۇكىل الەمدىك قوعامداستىق الدىندا قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى, ەنەرگەتيكالىق رەسۋرستاردىڭ ازايۋى سياقتى وتكىر ماسەلەلەر تۇر. الەمدە ەنەرگەتيكا, ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ جانە قايتا جاڭارتۋ سالالارىنا ينۆەستيتسيانى ارتتىرۋ ترەندى قالىپتاسۋدا. بۇل ءوز كەزەگىندە بولاشاق ەنەرگياسىنا نەگىزدەلگەن. وسى مازمۇندا تۇركيا تاراپىنىڭ تاجىريبەسى بىزگە وتە ماڭىزدى», دەدى مينيستر.
تۇركيا ەكونوميكا ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, ۇلتتىق سەكتسياسىنىڭ كوميسسارى تارىك سونمەز ەكسپو كورمەلەرى حالىقتار اراسىنداعى تاتۋلىققا, دوستىققا, بەيبىتشىلىككە شاقىراتىن ۇلكەن ءىس-شارا ەكەنىن جەتكىزدى. ء«بىز ءحىح عاسىردان باستاپ بۇگىنگە دەيىن ۇيىمداستىرىلعان وسى كورمەنىڭ 34-ىنە قاتىستىق. بيىلعى باسقوسۋعا «تۇراقتى ەنەرگيا» تاقىرىبىن الىپ كەلدىك», دەدى ول. تۇركيا پاۆيلونىمەن تانىسۋ بارىسىندا كوپشىلىكتى قولونەر شەبەرلەرىنىڭ تۋىندىلارى قاتتى قىزىقتىردى.
تۇركيا تاراپى كورمەدە جەل ەنەرگەتيكاسىنىڭ جوبالارىن كوپشىلىككە ۇسىنعان. سونىمەن قاتار, قۇرىلىس سالاسىندا ەنەرگيا ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن اينەكتەردى تانىستىردى. بۇل قۇرىلىس ماتەريالىنىڭ ىستىقتى جانە سۋىقتى, سىرتتاعى شۋدى وتكىزبەيتىن ەرەكشەلىگى بار. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ءونىمدى كوپتەگەن سالادا پايدالانۋعا بولادى.
گاز ءوندىرۋدىڭ
عالاماتتارى
كورمە الاڭىنداعى ۇلكەن اۋماقتى ەنشىلەگەن تۇرىكمەنستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونىن سول ەل پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ اشتى. ول حالىقارالىق كورمەنىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا جوعارى باعا بەرىپ, قازاقستانمەن جەمىستى بايلانىس ورناعاندىعىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنشە, باۋىرلاس ەلدەر بىرقاتار ءساتتى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى, ولاردىڭ قاتارىندا قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران باعىتىنداعى تەمىر جول قۇرىلىسى بار.
تۇرىكمەنستان ۇلتتىق پاۆيلونى كەلۋشىلەرگە جانارماي-ەنەرگيا سالاسىن تانىستىرادى. وندا جوسپارلانىپ وتىرعان بىرنەشە جوبانىڭ ۇلگىسى ورنالاستىرىلعان. ماسەلەن, جوسپارعا الىنعان گەليوكەشەندە جايىلاتىن مالدىڭ تەزەگىن قۇرىلعى بيوگازعا (گاز ءتارىزدى وتىن) وڭدەيدى. سونىمەن قاتار, تۇرىكمەنستان بيلىگى اۆتونومدى قالدىقسىز وسىمدىك, قۇس جانە جىلىجايدا قوزىقۇيرىق وسىرۋگە ارنالعان بيواككۋمۋلياتورلى گەليوبيولوگيالىق كەشەن سالۋ ءىسىن جۇزەگە اسىرماق. كەشەندە قالدىقتار مەن شىعارىندى گازداردى تولىق پايدالانىپ, ىسكە جاراتۋ كوزدەلگەن.
تۇرىكمەنستان ەنگىزىپ وتىرعان تاعى ءبىر جاڭالىق – پايدالى اسەر كوەففيتسيەنتى جوعارى بىرىكتىرىلگەن ەلەكتر تۋدىرۋشى ستانسا – بۋ-گازدى ەلەكتر ستانساسى كەشەنى. مۇنىڭ قۇرامىندا 4 گاز, 2 بۋ تۋربينالارى جانە 4 كادەگە جاراتۋشى قازاندىق بار. تۇرىكمەندەردىڭ ەسەبىنشە, بۇل ەلەكتر ستانساسى جىل سايىن ميللياردتان استام تەكشە مەتر تابيعي گاز ۇنەمدەۋگە سەپتىگىن تيگىزىپ, بۋعا اينالۋشى گاز قالدىقتارىن 3 ملن توننادان ارتىق تومەندەتۋگە ىقپال ەتەدى.
پاۆيلوندا, سونىمەن قاتار, ۇلتتىق ناقىشتاعى تاۋارلار مەن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ دامۋ تاريحىنان سىر شەرتەتىن اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي تۇرىندەگى 100 جىلدىق گيندۋكۋش سۋ-ەلەكتر ستانساسىنىڭ ماكەتى قويىلعان. قازىرگى تاڭدا ستانسادا 100 جىل بۇرىن ورناتىلعان قۇرىلعىلار مەن بۇيىمدار قولدانىلىپ كەلەدى. ولار – سۋ تۋربينالارى, وسى ۋاقىتقا دەيىن اقاۋسىز قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان بەلگى (سيگنال) شامدارى, ءتۇرلى ولشەمدەگى كىلتتەر جانە كوشە شامدارى.
ۆەنگر بايتەرەگى
ماجار ەلىنىڭ پاۆيلونى جەر رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماسەلەسىنە ارنالىپتى. سونىڭ اياسىندا كۇن ەنەرگياسىنا باسىمدىق بەرىپ, بالامالى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى تاجىريبەسىمەن تانىستىرادى. پاۆيلوننىڭ قاق ورتاسىندا تامىرىن تەرەڭ جايىپ, بۇتاعىن بيىككە سوزعان ۇلكەن بايتەرەك تۇر. نەگىزگى يدەيا – قورشاعان ورتانى ساقتاي وتىرىپ, تابيعي قۇبىلىستاردىڭ نەگىزىندە ەنەرگيانى ءوندىرۋ. «استانانىڭ نىشانى بايتەرەك بولسا, بىزدە ول ءومىر اعاشى. مىنە, ماجار مەن قازاق بۇل جاعىنان دا ۇقساس حالىقتار. قازاقتار وسى بايتەرەكتى كورىپ, ءبىزدىڭ تاعى ءبىر ۇقساستىعىمىزدى جىلى قابىلدايدى دەپ بىلەمىز. پاۆيلون 90 كۇن بويى جۇمىس ىستەيدى. كورمە اياقتالعانشا ەلشىلىك تولىعىمەن وسى جاققا كوشىپ كەلەتىن شىعار. ال ارىپتەستىك بايلانىستارىمىز وسى پاۆيلوننىڭ اياسىندا عانا ەمەس, كورمەدەن كەيىن دە جالعاساتىنىنا سەنەمىن», دەيدى ماجارستاننىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ناندور كورتەزي.
ماجار پاۆيلونىندا ۇيىمداستىرىلاتىن مادەني شارالاردىڭ ءبىرى – قىپشاق كۇندەرى. مەرەكە اياسىندا ۆەنگر-قازاق سالت-داستۇرلەرى اراسىنداعى بايلانىستى جان-جاقتى كورسەتۋ كوزدەلگەن. «قازاقستاننىڭ ەكسپو حالىقارالىق كورمەسىن ورتالىق ازيا ايماعىندا العاش رەت ۇيىمداستىرۋى وسى ەلدىڭ مارتەبەسىن, ايماقتىق جانە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن كورسەتسە كەرەك», دەيدى ۆەنگريانىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ميحاي ۆارگا.
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
