ول بازەل, روتتەردام جانە ستوكگولم حيميالىق كونۆەنتسيالارىنىڭ 180 ەلدەن 1,5 جارىم مىڭداي ادام قاتىسقان جەنەۆا كونفەرەنتسياسىنداعى حريزوتيل جاقتاۋشىلارىنىڭ كەزەكتى جەڭىسىنە ارنالدى. روتتەردام كونۆەنتسياسى 1998 جىلى 10 قىركۇيەكتە قابىلدانعان بولاتىن, ونى قازاقستان رەسپۋبليكاسى 2007 جىلى 20 ناۋرىزدا راتيفيكاتسيالادى. بۇل كونۆەنتسيانىڭ ماقساتى – حالىقارالىق ساۋدادا ادام اعزاسىنا, قورشاعان ورتاعا قاۋىپتى حيميالىق زاتتاردى بولدىرماۋعا جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ. وسى كەزگە دەيىن ەۋروپاداعى ىقپالدى كورپوراتسيالار زياندى دەگەن جەلەۋمەن تابيعي ءارى ساپالى, ارزان ماتەريالدى نارىقتان ىسىرىپ تاستاۋ ءۇشىن حالىقارالىق ساۋدادا ايقاۋ شىعارۋمەن كەلەدى. حريزوتيلعا قارسى كۇرەستى ۇيىمداستىرۋشىلار نەگىزىنەن بۇل مينەرالدار وزدەرىندە وندىرىلمەيتىن, ونىڭ تابيعي قورى جوق مەملەكەتتەر بولىپ تابىلادى.
اسبەتكە قارسى جاق پەن حريزوتيل-اسبەست جاقتاۋشىلارى اراسىندا تەكەتىرەس 2004 جىلدان بەرى جالعاسىپ كەلەدى. بيىل ءساۋىر-مامىر ايلارىندا جەنەۆادا وتكەن كەزەكتى باس قوسۋ دا وسى كۇرەستەن تىس قالمادى. بۇل جولى دا حريزوتيل-اسبەستى الدىن الا نەگىزدەلگەن, دايەكتى كەلىسىم جاساۋ پروتسەدۋراسىنا ەنگىزۋ ماسەلەسى تاعى دا كوتەرىلدى (PIC). قۇرامىندا قازاقستان, رەسەي بار روتتەردام كونۆەنتسياسىنىڭ مۇشە ەلدەرى ازىرگە حريزوتيل-اسبەستى قاۋىپتى زياندى زاتتار قاتارىنا قوسپاۋ تۋرالى شەشىمگە كەلدى. بۇل ماسەلەنى قاراۋدى ەكى جىلدان كەيىن بولاتىن كونفەرەنتسياعا قالدىردى.
بەيبىت شەرۋگە شىققان جىتىقارالىقتار الاڭعا حريزوتيل قورعاۋشىلارىنا العىس ايتۋعا, ونى وندىرۋگە تيىم سالۋشىلارعا قارسىلىعىن بىلدىرۋگە كەلدى. جىتىقارا قالاسىنداعى «قوستاناي مينەرالدارى» كاسىپورنى قازاقستانداعى حريزوتيل وندىرەتىن, وڭدەيتىن جالعىز كاسىپورىن. الاڭعا جينالعان ەڭبەك ارداگەرلەرى, كاسىپوداق مۇشەلەرى مەن كوشباسشىلارى, كاسىپورىن جۇمىسشىلارى, جاستار قاۋىپسىزدىكتى قاداعالاعان جاعدايدا ءحريزوتيلدىڭ ەشقانداي زيانى جوقتىعىن ايتتى.
ء«بىزدىڭ ءوندىرىس ورنى – وتە سيرەك, بىرەگەي كاسىپورىن! بۇل جەردە ەڭبەكتى قورعاۋ, وندىرىستىك قاۋىپسىزدىك قامتاماسىز ەتىلگەن, بارلىق جاعداي جاسالعان, ءوندىرىستى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. قازىرگى جاعداي ءبىز, اعا بۋىن وكىلدەرى ەڭبەك ەتكەن جىلدارمەن سالىستىرعان اسپان مەن جەردەي دەسە بولادى» دەدى ەڭبەك ارداگەرى ۆ.ساحاروۆا.
«مەن ەلەكترمەحانيك ماماندىعىن تاڭدادىم. مەن بۇل ماماندىقتى تاڭداعاندا ناق وسى «قوستاناي مينەرالدارى» كاسىپورنىندا جۇمىس ىستەۋدى ماقسات تۇتتىم. مەنىڭ اتا-انام دا, ءوزىم دە «قوستاناي مينەرالدارى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ قالا قۇراۋشى كاسىپورىن بولىپ قالا بەرەتىنىنە, بولاشاعىنا سەنىمىمىز زور.مەنىڭ ماماندىعىم وڭاي ەمەس, بىراق وتە قىزىقتى ماماندىق. مەن كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس الاڭدارىندا بولدىم. بۇل جەردە ىلعي جۇمىس, ءومىر قايناپ جاتادى, جاڭالىقتار ەنگىزىلەدى, جاڭعىرتىلادى. مەن سونىڭ بارلىعىنىڭ ورتاسىندا جۇرەمىن. ءبىز, جاستار كاسىپورىننىڭ توقىراۋىنا جول بەرمەيمىز, تەحنولوگيا, يننوۆاتسيا دامىپ كەلە جاتقاندا ول مۇمكىن ەمەس!» دەدى جىتىقارا پوليتەحنيكالىق كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتى يۋ.داۆىدوۆا.
شەرۋ سوڭىندا كاسىپورىن جۇمىسشىلارى اسبەستكە قارسى ناۋقانعا وزدەرىنىڭ تۇبەگەيلى قارسىلىعىن قۇجاتقا ءتۇسىردى. ونىڭ قارارىندا بىرەگەي مينەرالدىڭ زيانسىزدىعىن قورعاعاندارعا, سونىمەن قاتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىنە, ەلىمىزدىڭ ۇكىمەتىنە, بىرقاتار مينيسترلىكتەر مەن وبلىس اكىمياتىنا حريزوتيل ونەركاسىبىنىڭ دامۋىنا قولداۋ جاساعانى ءۇشىن العىس ايتىلدى. الاڭعا جينالعان جۇرتشىلىق شەرۋ سوڭىندا بالالار شىعارماشىلىعى كونتسەرتىن تاماشالادى, كوڭىلدى ويىندار, سپورت جارىستارى ۇيىمداستىرىلدى. «قوستاناي مينەرالدارى» كاسىپورنىنىڭ جاستار ۇيىمى بالالارعا تاتتىلەر, شارلار, كىتاپتار تاراتتى. ويتكەنى ءحريزوتيلدى قورعاۋشىلار بارلىعىن بالالاردىڭ بولاشاعى ءۇشىن جاساپ وتىر.
ءنازيرا جارىمبەتوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
