قۇجات اۋداندىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ, اۋىلداردىڭ, كەنتتەردىڭ, اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ دەربەس بيۋدجەتىن, ياعني بيۋدجەتتىڭ جاڭا ءتورتىنشى دەڭگەيىن كەزەڭ-كەزەڭمەن ەنگىزۋدى, سونداي-اق جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ كوممۋنالدىق مەنشىك ينستيتۋتىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ بيۋدجەتىن قالىپتاستىرۋ, بەكىتۋ جانە ورىنداۋ ءتارتىبى زاڭنامالىق تۇردە بەكىتىلەدى. جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ بيۋدجەت پروتسەسىن جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ كوممۋنالدىق مۇلكىن باسقارۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەرى ناقتىلانىپ, تولىقتىرىلدى.
وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ۇلتتىق حولدينگتەردىڭ جانە ولارمەن ۇلەستەس زاڭدى تۇلعالاردىڭ مەنشىگىن جەكەشەلەندىرۋ ەسەبىنەن ۇلتتىق قور قاراجاتىن جيناقتاۋدى دا قامتيدى. كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ سىرتقى قارىز الۋى بويىنشا شەكتەۋلەر ەنگىزىلەدى.
قۇجاتتىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرى جەرگىلىكتى ماڭىزى بار اعىمداعى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى قوعامداستىقتىڭ جيىندارى مەن جينالىستارىن وتكىزۋگە قاتىستى بولىپ وتىر.
تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس ماقۇلداعان زاڭ جوباسىنا سەناتورلاردىڭ ەسكەرتپەلەرى مەن ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋىندادى. وسىلايشا, زاڭ جوباسىنىڭ مىنا بولىگىنە: سىرتقى جارنامانى ورنالاستىرۋ ءۇشىن تولەنەتىن سالىق تولەمدەرىنىڭ مولشەرى مەن ءتارتىبىن رەتتەيتىن ەرەجەلەردى ناقتىلاۋ; قازاقستان راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق شارتتارعا قاتىستى ەرەجەلەردى ناقتىلاۋ; بيۋدجەتتىك باعدارلامالارعا, اۋداندىق دەڭگەيدەگى قالالارعا, اۋىلدارعا, سەلولارعا, سەلولىق وكرۋگتەرگە بولىنەتىن اۋداندىق بيۋدجەت بويىنشا ترانسفەرتتەر مەن شىعىندارعا قاتىستى كەمشىلىكتەردى جويۋ جانە ەرەجەلەردى رەتتەۋگە قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ ۇسىنىلدى.
پالاتا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى اۆياتسيالىق ىزدەستىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالادى.
كەلىسىم شەڭبەرىندە ءبىر تاراپ مەملەكەتىنىڭ ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ قىزمەتى ءوز ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ اۋدانىنداعى اۆياتسيالىق وقيعا نەمەسە وقىس وقيعا تۋرالى حابارلاما الاتىنى كوزدەلگەن, بۇل رەتتە ىزدەستىرۋ جانە قۇتقارۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتى شارالار دەرەۋ قابىلدانادى. كومەك كەز كەلگەن ادامعا, ول ادامنىڭ ازاماتتىعىنا نەمەسە مارتەبەسىنە نە ونىڭ قانداي جاعدايدا تابىلعانىنا قاراماستان كورسەتىلەدى.
بۇعان قوسا, تاراپتاردىڭ ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ قىزمەتتەرى بىرلەسكەن وقۋ-جاتتىعۋلاردى وتكىزۋ, مەملەكەتارالىق بايلانىس ارنالارىن تۇراقتى تەكسەرۋ, ساراپشىلاردىڭ ءوزارا ساپارلارى, ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ اقپاراتىن الماسۋ جولىمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى.
قازاقستان مەن قىرعىز ۇكىمەتى اراسىنداعى ازاماتتارىنىڭ ەكى ەل اۋماعىندا بولۋ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى حاتتاما دا راتيفيكاتسيالاندى. حاتتاما ءبىر ەلدىڭ اۋماعىنا ۋاقىتشا كەلگەن ەكىنشى ەل ازاماتتارىن قۇزىرەتتى ورگانداردا 30 كۇن ىشىندە تىركەلۋ مىندەتىنەن بوساتۋعا باعىتتالعان.
ءبىر تاراپ ەلدىڭ ازاماتى ەكىنشى ەلدىڭ اۋماعىندا 30 كۇننەن ارتىق بولعان جاعدايدا, ول ازامات سول ەلدىڭ زاڭناماسىنا سايكەس ونىڭ قۇزىرەتتى ورگانداردا تىركەلۋگە مىندەتتى.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر كونستيتۋتسيالىق زاڭدارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭى قابىلداندى.
اتاپ ايتقاندا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» زاڭىنا ورتالىق, اۋماقتىق, وكرۋگتىك جانە ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسيالارىنا سايلاۋ ۇدەرىستەرىنە قاتىسۋشىلاردى وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ جونىندە وكىلەتتىك قوسۋ ۇسىنىلىپ وتىر.
«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پارلامەنتى جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا ۇكىمەت مۇشەلەرىن قىزمەتكە تاعايىنداۋ ءۇشىن ۇمىتكەرلەر بويىنشا پارلامەنت ماجىلىسىمەن كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ, سونداي-اق سەناتتىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدى قىزمەتكە سايلاۋى جانە قىزمەتتەن بوساتۋ ءتارتىبىن رەتتەۋ تۋرالى تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى.
«رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مارتەبەسىن, ەلدىڭ بىرتۇتاستىعى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن, ونى باسقارۋ نىسانىن, سونداي-اق تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزىن سالۋشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ىرگەسىن قالاعان رەسپۋبليكا قىزمەتىنىڭ تۇبەگەيلى پرينتسيپتەرىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسىنىڭ مارتەبەسىن وزگەرتۋ ماسەلەلەرى رەفەرەندۋم تالقىسى بولا المايتىنىن بەلگىلەيتىن وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى.
ودان باسقا, «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا ادام جانە ازاماتتىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى, مەملەكەتتىڭ ەگەمەندىگى مەن تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ شەشىمى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسىنىڭ باستاماسى بويىنشا قايتا قاراۋعا جاتاتىنى تۋرالى ەرەجە ەنگىزىلەدى.
سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى جان-جاقتى تالقىلاپ, قابىلدادى.
قۇجاتتا ەلىمىزدىڭ ون ءبىر زاڭىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى. ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر ىشىندە زەينەتاقى مەن الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردى تاعايىنداۋ ماسەلەلەرىن رەتتەيتىن ەرەجەلەر بار.
زاڭعا سايكەس, 2017 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ جاسىنا جانە ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارى ءۇشىن بەرىلەتىن زەينەتاقى تولەمدەرى جانە بالا تۋعا بايلانىستى جاردەماقى مولشەرلەرى 20 پايىزعا وسەدى. جاسى بويىنشا زەينەتاقى تاعايىنداۋدا قاجەت تابىستىڭ ەڭ جوعارى مولشەرى 41-دەن 46 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ارتادى. جۇمىس بەرۋشىگە 5 پايىز كولەمىندەگى مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارىن ەنگىزۋ 2018 جىلدان 2020 جىلعا اۋىستىرىلادى.
مۇگەدەك بالالاردىڭ اتا-انالارىنا تولەنەتىن جاردەماقىنى تاعايىنداۋ پروتسەسىن وڭتايلاندىرۋ قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, ەندى مۇگەدەكتىكتى باستاپقى بەلگىلەۋ جونىندەگى مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ساراپتامادان ءوتۋ كەزىندە بىرمەزگىلدە وسىنداي جاردەماقىنى تاعايىنداۋعا ارنالعان ءوتىنىشتى «ەلەكتروندىق ۇكىمەت» ۆەب-پورتالى ارقىلى بەرە الادى.
سونداي-اق, زاڭعا بىرمەزگىلدە جاسى بويىنشا الاتىن زەينەتاقى جانە ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارى ءۇشىن بەرىلەتىن زەينەتاقى تولەمدەرىنە قۇقىعى بار ادامدارعا تاڭداۋ مۇمكىندىگىن ناقتىلايتىن ەرەجەلەر ەنگىزىلەدى. قىزمەتىن دوعارعان, ءومىر بويى قامتاماسىز ەتىلگەن سۋديالارعا ەڭبەك سىڭىرگەن جىلدارىنا بايلانىستى زەينەتاقى تولەمدەرى تاعايىندالمايدى.
پالاتا دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق قىزمەتى تۋرالى» زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى قابىلدادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ورنالاساتىن توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشى لاۋازىمى بەكىتىلەدى, بۇل شەت مەملەكەتتە جەكە شەت ەلدىك مەكەمەنى اشپاي جانە بيۋدجەت قاراجاتىن ۇنەمدەي وتىرىپ, ديپلوماتيالىق قاتىناستاردىڭ جوعارى دەڭگەيىن ۇستاپ تۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەلىمىزدە ديپلوماتيالىق وكىلدىكتى, حالىقارالىق ۇيىمدى جانە (نەمەسە) ونىڭ وكىلدىگىن, كونسۋلدىق مەكەمەنى تىركەۋ, ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جانە (نەمەسە) ولاردىڭ وكىلدىكتەرىنىڭ باسشىلارىن, جەكە مۇشەلەرىن, كونسۋلدىق مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرىن تىركەۋ ءتارتىبىن بەكىتۋ قۇزىرەتى دە كوزدەلەدى.
شەت ەلدەردەگى مەكەمەلەردىڭ باسشىلارى رەتىندە جۇمىسقا جىبەرىلەتىن ادامداردىڭ شەتەلدە ۇزدىكسىز بولۋ مەرزىمدەرى بەلگىلەنەدى.
ديپلوماتيالىق قىزمەت ورگاندارىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋدى جانە ولارعا سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋدى جۇزەگە اسىراتىن زاڭدى تۇلعانىڭ وكىلەتتىكتەرى ايقىندالادى.
دەپۋتاتتاردىڭ باستاماسىمەن ازىرلەنگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جول ءجۇرىسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى.
قۇجاتتا ىشكى ىستەر ورگاندارى توقتاتقان جاعدايدا جولاۋشىلاردىڭ ونىڭ رۇقساتىنسىز كولىك قۇرالىن تاستاپ كەتۋىنە تىيىم سالۋدى الىپ تاستاۋ كوزدەلىپ وتىر.
تسيفرلاردىڭ نە ءارىپ تاڭبالارىنىڭ ۇيلەسىمىمەن مەملەكەتتىك تىركەۋ نومىرلەرىن بەرگەنى ءۇشىن مەملەكەتتىك باجدى ۇلعايتۋ كوزدەلەدى. كولىك قۇرالىن ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ تالابى بويىنشا توقتاتقان جاعدايدا ولاردىڭ ءىس-قيمىلىنىڭ ءتارتىبى بەكىتىلەدى. اتاپ ايتقاندا, كولىك قۇرالىن توقتاتقاننان كەيىن قىزمەتكەر كىدىرمەي وعان جاقىن كەلۋگە, ءوزىن تانىستىرۋعا, جۇرگىزۋشىنىڭ تالاپ ەتۋى بويىنشا قىزمەتتىك كۋالىگىن كورسەتۋگە, توقتاتۋ سەبەبىن تۇسىندىرۋگە, ەگەر ولار پايدالانىلعان بولسا, جول ءجۇرىسى قاعيدالارىن بۇزۋلاردى تىركەگەن تەحنيكالىق قۇرالدار مەن اسپاپتار تۋرالى مالىمەتتەردى ۇسىنۋعا مىندەتتى.
بۇدان وزگە, زاڭدا كولىك قۇرالىن توقتاتقان پوليتسيانىڭ ءىس-قيمىلدارىن فوتوسۋرەت پەن بەينەتۇسىرىلىم جاساۋعا جۇرگىزۋشىگە قۇقىق بەرىلەدى.
زاڭمەن, سونداي-اق جولاۋشىلاردى تۇنگى ۋاقىتتا تۇراقتى ەمەس اۆتوتاسىمالدارمەن تاسىمالداۋعا جانە كولىك قۇرالدارىنداعى اەروگرافيالىق سۋرەتتەرگە تىيىم سالۋ الىنىپ تاستالادى.
ماساڭ كۇيدە باسقارۋدى الدىن الۋ ماقساتىندا, ماس كۇيىندە كولىك جۇرگىزگەنى ءۇشىن دە, ماستىعىن كۋالاندىرۋدان باس تارتقانى ءۇشىن دە كولىك قۇرالىن جۇرگىزۋ قۇقىعىنان ايىرۋدىڭ بىرىڭعاي ءۇش جىلدىق مەرزىمى بەلگىلەنەدى.
دەپۋتاتتار پارلامەنت رەگلامەنتىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى قازاقستان پارلامەنتى پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرىن سايلادى. كوميسسيا قۇرامىنا سەناتورلار اسقار بەيسەنباەۆ, ميحايل بورتنيك, دارحان كالەتاەۆ جانە گەورگي كيم ەندى.
