حالىق كوميسسارلار كەڭەسى جانىنداعى وتىرىقشىلاندىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق كوميتەتتىڭ 1931 جىلى 14 جەلتوقسانداعى ماجىلىسىندە مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ مەكەمەسىنىڭ رەسمي مالىمەتى تىڭدالعان. بۇل بويىنشا قازاقستانداعى بارلىق كوشپەلى جانە جارتىلاي كوشپەلى قوجالىقتار سانىنىڭ 706 مىڭ ەكەنى اتاپ كورسەتىلەدى. ولاردىڭ 42 مىڭى, ياعني, 5 پايىزى اۋقاتتىلار قوجالىقتارى ەدى. بۇل دەگەنىڭىز سول جىلدارى وسى مەكەمەدە قىزمەت جاساعان م.گ.سيريۋستىڭ ەسەبى بويىنشا 4 ملن 236 مىڭ قازاق بولىپ شىعادى. ول كەزدە قازاقستانداعى بارلىق اۋىل حالقىنىڭ سانى (باسقا ۇلتتاردى قوسىپ ەسەپتەگەندە) – 5 ملن 800 مىڭنان اسىپ تۇسەتىن.
* * *
قازاق حالقىنىڭ سانى 1928 جىلعى ءىرى بايلاردى تاركىلەۋ ناۋقانىنان باستاپ قىسقارا باستاعان. بۇل ماسەلەدە دە ناقتى مۇراعاتتىق دەرەك بار. ول بويىنشا 1928 جىلى قازاقتاردىڭ بارلىق قوجالىقتارىنىڭ سانى – 828 مىڭ (ياعني, 4 ملن 800 مىڭنان استام ادام) ەكەنىن كورەمىز. بۇلاردىڭ 120 مىڭ قوجالىعى وتىرىقشى بولسا, 700 مىڭنان استامى كوشپەلى جانە جارتىلاي كوشپەلى ەدى.
* * *
قازاقستاننىڭ مال شارۋاشىلىعىنىڭ تاۋارلى ونىمدەرى وداقتىڭ ونەركاسىپتى اۋداندارىن, استانالار – ماسكەۋ مەن لەنينگرادتى, ورتا ازيانىڭ ماقتا ءوسىرۋشى اۋداندارىن ەتپەن اسىرادى. قازاقستاننىڭ مال ونىمدەرى قيىر شىعىسقا دا جونەلتىلىپ وتىردى. ەگەر دە قازاقستاندا 1926 جىلى 25 ملن 729 مىڭ باس مال بولسا, ول كورسەتكىش 1933 جىلى – 37 ملن 327 مىڭعا, 1936 جىلى – 44 ملن 347 مىڭ باسقا, ال, 1941 جىلى – 61 ملن 871 مىڭ باسقا ارتادى دەپ جوسپارلاندى. الايدا 1928 جىلدان باستاپ مال باسىنىڭ كەمۋى ورىن الا باستادى.
* * *
1930 جىلدىڭ كوكتەمىندە وراز يساەۆ باستاعان مەملەكەتتىك كوميسسيا مال باسىنىڭ 30 پايىزعا كەمىگەنىن انىقتادى. 1929-1930 جىلدارى باي, كۋلاكتار مالىنىڭ 40 پايىزعا جۋىعىن كولحوز-سوۆحوزداردىڭ تارتىپ الۋى مال باسىنىڭ كەمۋىنە تىكەلەي سەبەپكەر بولدى. ناتيجەسىندە, قازاقستانداعى مال باسى 1929 جانە 1933 جىلدار ارالىعىندا 16 ەسەگە ازايىپ كەتتى. سوۆحوزدارداعى مالدى ەسەپكە الماعاندا قازاقستانداعى مال باسى 1929 جىلى 39 ملن 394 مىڭ باس بولسا, ال, 1933 جىلى 2 ملن 428,2 مىڭدى قۇرادى. جالپى العاندا, قازاقستاندا 40 ميلليونعا جۋىق مالدان 1933 جىلدىڭ اقپان ايىندا 4 ملن باس قانا مال قالدى.
* * *
قازاقستاننىڭ ەگىنشىلىك حالىق كوميسسارياتىنىڭ (ناركومزەم) مالىمەتتەرى بويىنشا 1930-1932 جىلدارى قازاقستانداعى اۋىل حالقىنىڭ كەمۋى 1 ملن 831441 ادام دەپ كورسەتىلگەن. مۇندا 1933 جىلعى مالىمەت كورسەتىلمەگەن. وسى جىلدارى قازاقستاننىڭ ساناق باسقارماسى (كازنورحوزۋچەت) باستىعىنىڭ ورىنباسارى ن.ماتسكەۆيچتىڭ مالىمەتىنە قاراساق, ءبىر عانا 1933 جىلى قىسقارعان اۋىل حالقى 1 ملن 70,5 مىڭ ادامدى قۇرايدى, ياعني, بارلىعى اۋىلدا 1930-1933 جىلدارى ازايعان حالىقتىڭ سانى 2 ملن 900 مىڭنان اسىپ كەتەدى.
* * *
1937 جىلدىڭ 14 اقپانىندا رەسپۋبليكا ساناق باسقارماسىنىڭ باستىعى ساماتوۆتىڭ ماسكەۋدەگى باستىعى كراۆالعا جانە ميرزويانعا جولداعان مالىمەتى بويىنشا 1930 جىلى 1 ماۋسىمدا اۋىل حالقىنىڭ سانى – 5 ملن 873 مىڭ ادام (ونىڭ ىشىندە قازاقتار 4,5 ميلليوننان اسىپ تۇسەتىن) بولاتىن.
ل.ميرزويانعا جازىلعان «التاۋدىڭ حاتىندا» رەسمي مالىمەتتەر دە بار. وندا حات اۆتورلارى قازاقستاننىڭ قازسوۆناركومىنىڭ مالىمەتى بويىنشا 800 مىڭ قازاق شارۋاشىلىعىنان (4 ملن 800 مىڭ ادامنان) 1932 جىلدىڭ كوكتەمىندە 450 مىڭ قازاق شارۋاشىلىقتارى (2 ملن 250 مىڭ قازاق) قالعانىن اتاپ كورسەتەدى.
دەرەكتەر تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور ت.وماربەكوۆتىڭ «اشارشىلىق: دەرەكتەردى تالداۋ ناتيجەلەرى» ماقالاسىنان الىندى.
