پارلامەنتارالىق بايلانىس – مەملەكەتارالىق قاتىناستىڭ ماڭىزدى قۇرامداسى

كەشە قازاقستان پارلامەنتى سەناتىنىڭ توراعاسى قايرات ءمامي ءوزىنىڭ شاقىرۋى بويىنشا ەلىمىزگە رەسمي ساپارمەن كەلگەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى حالىق وكىلدەرى بۇكىل­قى­تاي­لىق جينالىسى تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ء(حوبج تك) توراعاسى ۋ بانگومەن كەزدەستى. ءحوبج تك – تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن ورگان. قىتاي حالىق رەس­پۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 58-بابىندا ول زاڭنامالىق بيلىكتى اتقاراتىن رەسمي ورگان دەپ انىقتالعان. تك ەلدەگى كوپتەگەن زاڭ اكتىلەرىن قابىلدايدى, تەك ءحوبج-ءنىڭ  جەكە ءوز قۇزىرەتىنە عانا ءتيىستى دەگەن انىقتاما العان زاڭ اكتىلەرى بۇكىلقىتايلىق جي­نا­لىستا قابىلدانادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, تك – قحر پارلامەنتى دەپ تانۋعا بولاتىن ورگان. ونىڭ قىز­مەتى كسرو كەزىندەگى جو­عار­عى كەڭەسىنىڭ ءتورال­قاسىنا ۇق­سايدى. ءحوبج تك وكىلەتتىگى بەس جىل مەرزىمگە بەلگىلەنگەن. ول ەكى ايدا ءبىر رەت ءوز وتىرىسىن وتكىزىپ, زاڭنامالار قابىلدايدى. ال وتى­رىستار اراسىنداعى اعىمدىق جۇ­مىس­تاردى توراعا مەن ونىڭ ورىن­باسارلارى اتقارادى. توراعا ورىنباسارلارىنىڭ سانى 20 ادامعا جۋىق, سونىمەن قاتار, جاۋاپتى حاتشىسى دا بولادى. بۇلار توراعا كەڭەسى دەپ اتالادى. توراعا مەن ونىڭ ورىنباسارلارى ەكى مەرزىمنەن ارتىق ۋاقىتقا سايلانبايدى. ال تك-نىڭ ءوزى 130 ادامنان تۇرادى. ادەتتە توراعا­نىڭ مىندەتىن قىتاي كوممۋنيستىك پارتياسىنىڭ جوعارى باسشى­لى­عىنىڭ بەدەلدى مۇشەسى, كور­نەك­تى مەملەكەت قايراتكەرى اتقا­را­دى. 1998-2003 جىلدارى بۇل قىزمەتتى لي پەن اتقارىپ كەلدى. ال 2003 جىلدان بەرى ونى ۋ بانگو اتقارادى. كەزدەسۋ اياقتالعان سوڭ تاراپتار جۋرناليستەرگە مالىمدەمە جاسادى. قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى ءحوبج تك توراعاسى قازاقستانعا تۇڭعىش رەت رەسمي ساپارمەن كەلىپ وتىر, دەدى ق.ءمامي. ونىڭ ساپارىنىڭ باعدارلاماسى وتە تىعىز ءارى مازمۇندى. ءبىز سەناتتا ەكى­جاقتى كەزدەسۋ وتكىزدىك. بۇعان دەيىن ۋ.بانگو الماتىدا جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىمەن كەزدەستى. سونىمەن بىرگە, كەشە قازاقستان پارلامەنتى ءماجى­لى­سىندە كەلىسسوز جۇرگىزدى. بۇگىن تۇستەن كەيىن ۋ بانگو باستاعان قىتاي دەلە­گاتسياسى ەكى ەل ىسكەر توپتارىنىڭ قاتى­سۋىمەن بو­لا­تىن بيزنەس-فورۋمنىڭ جۇمىسىنا قاتى­سادى. ال ەرتەڭ قىتاي دەلەگاتسياسىنىڭ باسشىلىعى ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولادى. ودان ءارى قايرات ءمامي سەناتتا بول­عان كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىنە توقتال­دى. ءبىز ەكى ەل زاڭ شىعارۋشى ورگاندارى اراسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا دەلەگاتسيالار الماسۋ تۋرالى ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدىك. مۇنداي كەزدەسۋلەر زاڭ شىعارۋ قىز­مە­تىن­دە ءوزارا تاجىريبە الماسۋعا, ەكىجاق­تى قاتىناستاردا قول جەتكىزىلگەن قۇ­جات­تاردى ۋاقىتىندا راتيفيكاتسيالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلاي دەي كەلىپ, ەكى ەلدىڭ تاتۋ كورشىلىك تاريحىنا, ارىپتەستىك الەۋەتتەرىنە توقتالىپ ءوتتى. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى دوستىق جانە ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق باي­لا­نىستار قازىر ستراتەگيالىق دەڭگەيگە دەيىن كوتەرىلدى. قىتاي قازىر قازاق­ستان­نىڭ ەكونوميكاداعى باستى سەرىك­تەس­تە­رى­نىڭ بىرىنە اينالدى. وتكەن جىلى ەكى­جاقتى ساۋدا اينالىمى 20 ملرد. اقش دوللارىنان اسسا, 2015 جىلعا قاراي ونى 40 ملرد. دوللارعا  جەتكىزۋ كوز­دە­لۋ­دە جانە وعان قول جەتكىزۋگە بارلىق مۇمكىنشىلىكتەر بار, دەدى سەنات توراعاسى. ەكى ەلدىڭ ىنتىماقتاستىعىنداعى جوعارى ناتيجە مەملەكەت باسشىلارى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن حۋ تسزين­تاو­نىڭ ءوزارا تىعىز قارىم-قاتىناس ورنات­قاندىعىنىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە قازاقستان پرە­زي­دەنتىنىڭ اقپان ايىنداعى قىتايعا جانە قحر توراعاسىنىڭ بيىلعى ماۋسىم ايىن­داعى قازاقستانعا ساپار الما­سۋ­لارى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتىڭ كەلەشەگى زور باعىتتارىن بەلگىلەپ بەردى, دەدى ق.ءمامي. كەزدەسۋ بارىسىندا ءبىز ەكى مەملەكەتتىڭ حالىقارالىق جانە اي­ماق­تىق ۇيىمدارداعى ءوزارا ىنتىماق­تاس­تىق­تارىنا توقتالىپ, ولاردىڭ ءناتي­جە­لەرىنە دە قاناعات بىلدىردىك. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ دىنارالىق ۇنقاتى­سۋ مەن ءوزارا توزىمدىلىكتى ساقتاۋداعى تاجىريبەسىنىڭ ماڭىزدىلىعى اتالىپ ءوتتى. ءبىز الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزدەرىنە ۇزبەي قاتىسىپ كەلە جاتقان قىتاي جاعىنا ري­زاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. ءبىزدىڭ ەل­دەرىمىزدىڭ اراسىنداعى بارلىق سالا­دا­عى ىنتىماقتاستىقتار, سونىڭ ىشىندە, پارلامەنتارالىق بايلانىستار ەكى­جاق­تى ءتيىمدى نەگىزدە دامي تۇسەتىنىنە سەنىم بىلدىرەمىن. ءوز كەزەگىندە ۋ بانگو ءدىن ليدەرلەرى سەزدەرىن بۇۇ اياسىندا وتكىزۋ تۋرالى قازاقستان باسشىسىنىڭ باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. سونىمەن بىرگە, جىلى شىرايلى كەزدەسۋلەرگە بايلانىستى ال­عىس ايتىپ, «قازاقستانعا كوپتەن كۇتكەن العاشقى ساپارىندا» كورگەندەرى شى­نايى تاڭدانىس تۋعىزاتىنىن جانە «ول حالىقتىڭ پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ دانا باسشىلىعىمەن قول جەتكىزگەن تاريحي ەرلىگىنىڭ دالەلى» ەكەنىن ايت­تى. قازاقستان الداعى ۋاقىتتا ءتاۋ­ەل­سىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتەدى, دەدى ۋ بانگو. سىزدەردىڭ ەلدەرىڭىز ءوزىنىڭ دامۋ جولىن تاپتى, ونى قازىرگى كەزدە «قازاقستان جولى» دەپ اتايدى. بۇگىندە قازاقستان ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا  جوعارى تابىستارعا قول جەت­كىزدى, ءسىز­دەردىڭ ەلدەرىڭىزدىڭ حالىق­ارالىق ارەنادا ماڭىزدى جانە اۋقىم­دى ورنى بار. ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستار ورناعان 20 جىلدا, دەدى مەيمان ءسوزىن جالعاپ, ەكى ەل اراسىندا قارقىندى جانە بايىپتى قاتىناستار ورنادى, ءبىز­دىڭ ەلدەرىمىز ليدەرلەرىنىڭ اراسىنداعى ءجيى بايلانىستار مەن پىكىرلەسۋلەر جال­عاسىپ كەلەدى. ءوزارا ساياسي سەنىمنىڭ جو­عارى دەڭگەيى ستراتەگيالىق ىنتىماق­تاس­تىقتىڭ جاڭا, ساپالى ساتىسىنا كوتە­رىلۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ۋ بانگو پارلامەنتارالىق بايلا­نىس­تاردى مەملەكەتارالىق قاتىناستار­دىڭ ماڭىزدى قۇرامداسى دەپ باعالادى. جانە ەكى ەلدىڭ پارلامەنتتەرى اراسىندا پارلامەنتارالىق ۇنقا­تى­سۋدى جاڭا تاريحي مەجەگە بيىكتەتە الاتىن جاقسى ىرگەتاس سالىنعانىن اتاپ كورسەتتى. بۇل ءبىزدىڭ حالىقتارىمىز ارا­سىن­داعى كوپ عاسىرلىق دوستىق يدەياسىن الەمدىك ارەنادا ىلگەرىلەتۋگە, ونىڭ ءتۇپ­كى مۇددە­لەرىنە قاتىستى بارلىق ماسە­لە­لەر­دى تولىق تۇسىنۋگە جانە قولداۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى. بۇكىل قازاقستان حال­قىن تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدىعىمەن قۇت­تىقتايمىن جانە پرەزيدەنت نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاق­ستان الداعى ۋاقىتتا  بۇدان دا جار­قىن جانە جوعارى تابىستارعا قول جەتكىزەدى دەپ سەنەمىن. جاقسىباي سامرات.