قازاقستان دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ نەگىزى 1973 جىلى قالانعانىمەن, ءوز الدىنا جەكە كوماندا رەتىندە تەك 1993 جىلدان باستاپ قانا ءىرى حالىقارالىق جارىستارعا قاتىسا باستادى. ەڭ العاش 1993 جىلى ماكاودا وتكەن ازيا چەمپيوناتىنا قاتىسىپ, 1 التىن, 1 كۇمىس جانە 5 قولا مەدالمەن كوماندالىق ەسەپتە ەكىنشى ورىن الىپ, جاپوندىقتارعا عانا جول بەردى. 1994 جىلى جاپونيانىڭ حيروسيما قالاسىندا ازيا ويىندارى ۇيىمداستىرىلعاندىقتان, قۇرلىقتىق چەمپيونات وتپەي قالدى. ال قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسى العاش قاتىسقان ازيا ويىندارىندا 2 كۇمىس جانە 3 قولا مەدالدى قانجىعاسىنا بايلاپ, ءتورت جىلدىقتىڭ ماڭىزدى كەزەڭىن ءساتتى باستاعان بولاتىن. جالپى, قازاقستان دزيۋدوشىلارى 19 ازيا چەمپيوناتىنا قاتىسىپ, بارلىعى 104 مەدالعا قول جەتكىزگەن. ونىڭ 15-ءى التىن, 22-ءسى كۇمىس جانە قالعان 67-ءسى قولا مەدال.
قازاقستاندىق دزيۋدوشىلار شيرەك عاسىر ىشىندەگى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتى 2004 جىلى الماتىدا وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا كورسەتسە, بىلتىر 2016 جىلى تاشكەنتتە تاعى ءبىر ءىرى تابىسقا قول جەتكىزدى. 2004 جىلى ۇلتتىق قۇراما 3 التىن, 2 كۇمىس جانە 3 قولا مەدال السا, ارادا 12 جىل وتكەننەن كەيىن, ياعني 2016 جىلى وزبەكستان استاناسىندا 3 التىن, 2 كۇمىس جانە 2 التىنعا يە بولدى.
تاياۋدا ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى ەرمەك يمامبەكوۆ بيىلعى ازيا بىرىنشىلىگىنە باراتىن دزيۋدوشىلاردىڭ شاما-شارقىنا باعا بەردى. باس باپكەردىڭ ايتۋىنشا, بيىل ەرلەر قۇراماسى ازيا چەمپيوناتىندا 4 مەدال الۋدى جوسپارلاپ وتىر.
گانكونگ تاتاميىندە جەڭىل سالماقتا, ياعني 60 كيلوعا دەيىنگى سالماقتا عۇسمان قىرعىزباەۆ ەل نامىسىن قورعايدى. عۇسمان 2016 جىلى اسكەريلەر اراسىندا دزيۋدودان الەم چەمپيونى اتانعان بالۋان. بيىل انتاليادا وتكەن گران پري باسەكەسىندە التىن مەدال يەلەنىپ, چەمپيوناتقا قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدى. وسى سالماقتا قازاقستاندا عانا ەمەس, الەمدىك دارەجەدە فاۆوريت اتانىپ جۇرگەن الەم چەمپيونى, ريو وليمپياداسىنىڭ كۇمىس مەدال يەگەرى ەلدوس سمەتوۆ بۇل جارىستان قالىس قالادى.
ال 66 كيلودا قازاقستاندىق تاجىريبەلى دزيۋدوشى, الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى ازامات مۇقانوۆ ازيا بىرىنشىلىگىندە تاعى باعىن سىناپ كورەدى. ول بۇعان دەيىن 2013 جىلى تايپەيدە وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا قولا مەدالعا يە بولعان ەدى. بيىل دا تاتامي تورىندە بالۋانىمىزدىڭ بابى مەن باعى قاتار شاپسا, قازاق ەلىن ۇياتقا قالىدىرمايدى دەپ ويلايمىز. جالپى, ەلىمىزدە 66 كيلو سالماق دارەجەسىندە باسەكە وتە مىقتى. وسى كۇنگە دەيىن بۇل سالماقتا ۇلتتىق قۇرامادا ازامات مۇقانوۆتان باسقا, جانساي سماعۇلوۆ پەن ەلدوس جۇماحانوۆتار تاتاميگە شىعىپ جۇرسە, بيىل قاتارعا مەيىرجان قالتاەۆ پەن عۇمار قىرعىزباەۆ قوسىلىپ وتىر.
قازاقستان قۇراما ساپىنان ازيا بىرىنشىلىگىندە 73 كيلودا بيىل جانساي سماعۇلوۆ بەلدەسەدى. جانساي 2016 جىلى قاراشادا ەل بىرىنشىلىگىندە جاڭا سالماقتا چەمپيون اتانىپ, قۇراماعا دا وسى سالماق بويىنشا الىنعان ەدى. 2017 جىلدان بەرى جانساي 73 كيلودا تاتاميگە شىعىپ ءجۇر. از ۋاقىت ىشىندە وسى سالماقتا ەكى گران-پري تۋرنيرىنە قاتىسىپ, تبيليسيدە قولا مەدالعا قول جەتكىزگەنىن ەسكەرسەك, وسى ۋاقىتقا دەيىن فيزيكالىق تۇرعىدان ءوز دايىندىعىن پىسىقتاپ ۇلگەردى دەپ ويلايمىز. باس باپكەر دە 73 كيلودا مەدالدىڭ بولاتىنىنا ءۇمىتتى ەكەنىن ايتتى.
81 كيلودا بيىل ەل نامىسىن ءازيز قالقامان ۇلى قورعايدى. ءازيز بىلتىر تاشكەنتتە وتكەن ازيا چەمپيوناتىندا جۇلدەگەر اتانىپ, ەل قورجىنىنا قولا مەدال سالعان بولاتىن. وسى ۋاقىتقا دەيىنگى بارلىق جارىستارعا 81 كيلودا قازاقستان ساپىنان وسى بالۋان قاتىسىپ ءجۇردى. الايدا, جارىستاردا ناتيجەسىز كۇرەس كورسەتكەندىكتەن, فەدەراتسيا باسشىلىعى مەن باپكەرلەر كەڭەسىپ, 81 كيلودا دوداعا ديدار حامزانى قوستى. باسەكە جوق جەردە جوعارى ناتيجەنىڭ دە بولمايتىنى بەلگىلى. سوندىقتان, قۇراماداعى ەكى بالۋان دا ءىرى جارىستارعا ىرىكتەلەدى. ىركىلمەي وتكەن بالۋان عانا ەل نامىسىن الەمدىك ارەنادا قورعاۋعا جىبەرىلەدى. بۇل جولى باپكەرلەر تاڭداۋى ديدار حاممزانىڭ جاراقاتىنا بايلانىستى, ءازيز قالقامان ۇلىنا ءتۇسىپ وتىر. قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى ەرمەك يمامبەكوۆ: «توكيو وليمپياداسىنا دايىندىقتى باستاپ كەتتىك. بيىل قۇراماعا الىنعاداردىڭ 50%-ى جاستاردى قۇرايدى. قازىردەن باستاپ ءبىر سالماقتا دايىندىعىن پىسىقتاساق, ءتورت جىلدا فيزيكالىق جانە تاكتيكالىق تۇرعىدا دايىندىعى مىعىم بولادى. وليمپياداعا دەيىن ءبىر سالماقتا ءبىر سپورتشىنى مىقتى دايىنداپ شىعارىپ, جۇلدەگە ىلىنسەك, ماقساتىمىزدىڭ ورىندالعانى», – دەيدى. ديداردىڭ جوعارى سالماققا اۋىسۋىنىڭ باستى سەبەبى دە وسىندا بولسا كەرەك. سەبەبى, ديدار حامزانىڭ بۇرىنعى سالماعى 73 كيلودا جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي, جانساي سماعۇلوۆ كۇرەسىپ ءجۇر. ال قازىردە 81 كيلو ءازيزدىڭ «تۋعان» سالماعى بولىپ وتىر. ءازيز بىلتىرعى ەرلىگىن قايتالاپ, قىتاي تاتاميىندە اتوي سالادى دەپ سەنەمىز.
ەكى جىلعى ۇزىلىستەن كەيىن يسلام بوزباەۆ تاتاميگە قايتا ورالدى. جاي ەمەس, التىنمەن كەلدى! 2017 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا باكۋدە وتكەن «ۇلكەن دۋلىعا» تۋرنيرىندە يسلام بوزباەۆ بابىندا ەكەنىن دالەلدەپ, ەل قورجىنىنا التىن مەدال سالعان بولاتىن. يسلامنىڭ وتە تاجىريبەلى, فيزيكاسى مەن تاكتيكاسىندا ءمىن جوق ەكەنىن ءبارىمىز بىلەمىز. بۇگىندە ول ەل ىشىندە 90 كيلونىڭ «پاتشاسىنا» اينالىپ وتىر. سەبەبى, ەل ىشىندە ءدال وسى سالماقتا جۇلدەگە ءىلىنىپ جۇرگەن جامپوزدار الەمدىك تاتاميگە كەلگەندە ىرىكتەۋ كەزەڭىنەن ىركىلىپ قالىپ جاتىر. يسلامنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ, جۇلدەنى كوزدەگەنىمىزبەن, ول ءوز قارسىلاستارىنىڭ قارقىنىن ءالى باعامداپ ۇلگەرگەن جوق. جاڭا وليمپيالىق كەزەڭ باستالعاندىقتان, بارلىق ەل ءتورت جىلدىقتىڭ العاشقى قۇرلىقتىق بىرىنشىلىگىندە جاستارعا مۇمكىندىك بەرگەندى دۇرىس كورەدى. بوزباەۆتىڭ بابى مەن باعى قاتار شاپسا, جاستاردى دا جايپاپ وتەدى دەي الامىز. ايتا كەتەرلىگى, يسلام الەمدىك رەيتينگتە 20-ورىنمەن چەمپيوناتقا قاتىساتىن ۇزدىك ءتورت سپورتشىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالىپ وتىر.
سالماق جوعارىلاعان سايىن قازاقستاندا باسەكە دە تومەندەي تۇسەدى. ەلىمىزدە اۋىر سالماقتا بەلدەسەتىن بالۋاندار تاپشى. تاپشى دەپ, جارىسقا قاتىسىپ جۇرگەن بالۋاندارىمىزدى جوققا شىعارا المايمىز. دەگەنمەن, اۋىر سالماقتا سىنعا تۇسكەن باتىرلارىمىزدىڭ وننان ءبىرى عانا حالىقارالىق تۋرنيرلەردە توپ جارىپ جۇرگەندەرىن ەسكەرسەك, شىندىقتى مويىنداۋىمىزعا تۋرا كەلەدى. باس باپكەر 100 كيلوعا دەيىنگى سالماقتا سىنعا ءتۇسىپ جۇرگەن ەلىمىزدەگى ەڭ تاجىريبەلى دزيۋدوشىلاردىڭ ءبىرى, ءارى بىرەگەيى ماكسيم راكوۆتىڭ اسپاناستى ەلىندە التىن مەدال الاتىنىنا سەنىمدى. يمامبەكوۆ مۇنى ماكسيمنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ ايتىپ وتىرسا كەرەك.
ماكسيم قازىر حالىقارالىق دزيۋدو فەدەراتسياسى بەكىتكەن رەيتينگتە 24-ورىندا تۇر. ول بۇعان دەيىن الەم چەمپيونى اتانىپ ۇلگەرگەن. وعان قوسا, قورجىنىندا قۇرلىقتىق بىرىنشىلىكتەردە العان 2 كۇمىس, 2 قولا مەدالى بار. ەندى, ازيا چەمپيوناتىنىڭ التىن جۇلدەسى عانا جەتىسپەي تۇر.
اۋىر سالماقتاردا باسەكە بولماعان سوڭ, مۇلدەم كورسەتكىش جوق دەپ, تاقىرىپتى تارس جابا سالۋدان اۋلاقپىز. مۇندايدى شىن جاناشىرلىق رەتىندە ايتىپ وتىرعاندىقتان, تۇسىنبەستىك ورىن الماسا ەكەن دەيمىز. قازاقستان ءۇشىن تاعى ءبىر «پروبلەمالىق» سالماق بار. ول – اسا اۋىر سالماق. بۇل سالماقتا قازىرگى تاڭدا الەمدىك رەيتينگتە 25-ورىندا تۇرعان ەرجان شىنكەەۆ ەل نامىسىن قورعاپ ءجۇر. بيىل دا باپكەرلەر تاڭداۋى ءبىراۋىزدان ەرجانعا ءتۇستى. قۇراما جاتتىقتىرۋشىلارى بيىل +100 كيلو سالماق دارەجەسىندە قىزىلوردالىق جاس بالۋان ەلامان ەرعاليەۆتى دە جارىستارعا قاتىستىرىپ ءجۇردى. ەلاماندى ەرجاننىڭ ءىزىن باساتىن بالۋان دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز. ول قازاقستان چەمپيوناتىندا وزىنە قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى, تەك ەرجانعا عانا كۇشى جەتپەگەن. جاقىندا ول باكۋدە وتكەن ءىV يسلام ىنتىماقتاستىق ويىندارىندا قولا مەدال الىپ قۋانتقان ەدى. باس باپكەر ەرمەك يمامبەكوۆ قۇراماداعى جاس سپورتشىلار ىشىندە وسى ەلامان ەرعاليەۆكە ءۇمىت ارتىپ وتىر.
ال ەرجانعا قايتا ورالار بولساق, ول ءوزى قاتىسقان ءتورت ازيا چەمپيوناتىندا قولا مەدال العان. قۇرلىقتىق بىرىنشىلىكتە ءوزىنىڭ دەڭگەيىنەن تابىلىپ جاتسا, بوركىمىزدى اسپانعا لاقتىرارىمىز انىق. سەبەبى, ەرجان شىنكەەۆ چەمپيوناتقا اسا اۋىر سالماق بويىنشا قاتىساتىن ۇزدىك تورتتىكتىڭ ىشىنە ەنىپ وتىر.
دزيۋدودان قازاقستان ەرلەر قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى ەرمەك يمامبەكوۆ گونكونگتا وتەتىن ازيا چەمپيوناتىندا سپورتشىلارىمىز ءتورت مەدال الادى دەپ جوسپارلاپ وتىر. ونىڭ ەكەۋى – قولا.
2017 جىلى دزيۋدودان قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسى ءۇشىن ماڭىزدى ەكى جارىس بار. ءبىرى – قۇرلىقتىق چەمپيونات بولسا, ەكىنشى – الەم چەمپيوناتى. قازاقستان ۇلتتىق قۇراماسى وسىنداي ءىرى چەمپيوناتتارعا جەتى سالماق بويىنشا توعىز بالۋاندى جارىسقا قاتىستىرا الادى. مۇنداي جولدامالارعا ەل دزيۋدوشىلارى وسى كۇنگە دەيىنگى حالىقارالىق دارەجەدەگى تۋرنيرلەردە جەتكەن جەتىستىكتەرىنىڭ ارقاسىندا يە بولىپ وتىر. «بالاسى اتقا شاپسا, اناسى ۇيدە وتىرىپ تاقىمىن قىسادى» دەمەكشى, باتىر بالۋاندارىمىز باسەكەدە توپ جارىپ, قۋانتادى دەپ سەنەمىز!
ايگەرىم توقسانبەك,
قر دزيۋدو فەدەراتسياسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى.
