23 قىركۇيەك، 2011

ءدىن جانە زاڭ

1008 رەت كورسەتىلدى
سونىمەن، كوپ ادامنىڭ كوڭىلىن كۇپتى قىلعان «ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭ جوباسى قابىلدانۋدىڭ العاشقى كەزەڭىنەن ءوتتى. سارسەنبى كۇنگى ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا ول تولىقتاي ماقۇلدانىپ، جوعارعى پالاتاعا جول تارتتى. وسىعان وراي ءبىز زاڭ جوباسىن ءماجىلىستىڭ قاراۋىنا دايىنداعان جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى، دەپۋتات رامازان سارپەكوۆتى اڭگىمەگە تارتىپ، بىرنەشە سۇراقتار قويعان ەدىك. – زاڭ جوباسىن ابدەن زەرتتەپ، ۇڭعىل-شۇڭعىلىنا ۇڭىلگەن ادام­نىڭ ءبىرى ءوزىڭىزسىز. ساياساتكەر ءارى زاڭگەر رەتىندە ونىڭ ماڭىزى قان­داي دەر ەدىڭىز؟ – بۇل زاڭنىڭ ءبىزدىڭ قوعام ءۇش­ىن ماڭىزى وراسان زور. ول ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىرۋدى ىلگەرى جىل­جىتۋدا ايتارلىقتاي ىقپال ەتە الادى دەپ ويلايمىن. ءدىن دەگە­نى­مىز­دىڭ ءوزى ادامنىڭ تال بەسىكتەن جەر بە­سىككە جەتكەنشە وزىمەن بىرگە ءجۇ­رە­تىن، جان-دۇنيەسىنە اسەر ەتەتىن الە­ۋەتى مول دۇنيە عوي. وعان دەگەن سوڭعى جىلدارداعى قۇرمەت ونىڭ قاي سالاعا دا ىقپالىنىڭ كۇشتى ەكەنىن كورسەتەدى. سوندىقتان قانداي دا ءبىر زايىرلى مەملەكەت دىنگە قاتىستى ءوزىنىڭ ۇلتتىق زاڭناماسىن تۇپكىلىكتى ايقىنداپ الۋعا مىندەتتى دەپ ەسەپتەيمىن. 1992 جىلى تاۋەلسىزدىك ال­عان­نان كەيىنگى از ۋاقىتتىڭ ىشىندە وسىنداي زاڭنىڭ قابىلدانۋ سەبەبى دە سول. ويتكەنى، ول ءوز سالاسىندا قوعامدى ءتۇرلى قىسپاقتاردان قور­عاۋعا اسەر ەتۋى ءتيىس ەدى. سولاي بول­دى دا. سونىڭ ارقاسىندا تالاي-تالاي كەساپاتتاردى زاڭ تالا­بى­مەن اۋىز­دىقتاپ، حالىققا ونىڭ زاردابىن از تيگىزدىك. دەمەك، ول دەر كەزىندە قا­بىل­دانعان قۇجات بو­لىپ شىقتى. ءبى­راق ۋاقىت وزگە­ر­مەي، الدىعا جاڭا تالاپتار قوي­ماي تۇرا المايدى. بۇل – ءومىر زاڭى. سوندىقتان وسىدان 19 جىل بۇرىن قابىلدانعان قۇجاتتى قايتا قا­­­راپ، تولىقتىرۋ بۇل تابيعي نارسە. ءسوز رەتىنە قاراي ايتا كەتەيىن، قازىر ەلىمىزدەگى زاڭنامالىق با­زا­مىز 350-ءدىڭ ۇستىندەگى ۇلتتىق زاڭ­داردان تۇرادى. سونىڭ كوبىن ءبىز جەتىلدىرىپ، قانداي دا بولسىن وركە­ني­ەتتى مەم­لەكەتتىڭ زاڭنامالىق نور­ما­لارىنا جاقىنداتىپ كەلە جاتىر­مىز. وسى­لار­دىڭ ىشىندە ءدىن تۋرالى زاڭدى دا جەتىلدىرەتىن كەز جەتكەن. بىراق ول ءتۇرلى سەبەپتەرمەن كەشەۋىلدەپ قال­دى. سونى پايدالانعان ءتۇرلى، ءداس­تۇر­لى ەمەس دىندەردىڭ اعىمدارى، ولار­دىڭ ىشىندە قوعام دامۋىنا، ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىگىمىزگە، ادامدار­دىڭ دەنساۋلىعىنا كەرى اسەر ەتەتىن سەكتالار ەلىمىزدە كوبەيىپ، كوڭىل الاڭداتارلىق جاعدايعا جەتتى دەپ ايتۋعا بولادى. 1992 جىلى ماسەلەن، بىزدە بارلىعى 300-گە جۋىق ءدىني بىرلەستىكتەر بولسا، بۇگىنگى كۇنى ولار­دىڭ سانى 4551 بولعان. سولاردىڭ كەيبىرى قولدانىستاعى زاڭنىڭ ءالسىز تۇسىن پايدالانىپ، ەلدىڭ ىشىندە ىرىتكى سالۋعا ارەكەت ەتە باستادى. ءاسى­رەسە، تىركەلۋ ماسەلەسىنىڭ بار­ىن­شا سولقىلداقتىعى، سىرتتان كەلەتىن ميسسيونەرلەرگە شەكتەۋلەردىڭ بول­ماۋى، ولاردىڭ اكەلىپ، تاراتىپ جات­قان ءدىني ادەبيەتتەرىنىڭ مازمۇنىنا ەشكىمنىڭ نازار اۋدارماۋى، مىنە، وسى­­­نىڭ ءبارى ءدىني باعىتتاعى احۋال­دىڭ بارىنشا كۇردەلەنۋىنە جول بەر­دى. ءتىپتى، ءدىن ىستەرىمەن اينالىساتىن وكى­لەتتى ورگاننىڭ دا ءتۇرلى مينيسترلىكتەرگە بەرىلىپ كەلۋى بۇل ىستەردى رەتتەۋدە تۇراقتى مۇمكىنشىلىك تۋ­دىر­­مادى. وسىلاردىڭ ءبارى، سايىپ كەل­گەندە، جوعارىدا ايتقان كەمشىلىكتەردى تۋعىزدى. ءتىپتى ءتۇرلى اعىم­دار­عا ەرۋدىڭ اسەرىنەن ءبىر اۋىلداعى ەكى كوشەنىڭ، ءبىر وتباسىنداعى ەرى مەن ايەلىنىڭ، اتا-اناسى مەن بالا­سى­نىڭ اراسى اشىلىپ، كيكىلجىڭگە با­رۋىنا جول بەرىلدى. مىنە، وسىنىڭ ءبارى قاجەتتى زاڭنىڭ كەشەۋىلدەپ قال­­عاندىعىنىڭ سالدارى ەدى. سوندىق­تان، وسى ماسەلەلەردى رەتتەۋگە با­عىت­تالعان ءبىزدىڭ زاڭىمىزدىڭ ماڭى­زى وزىنەن-ءوزى كورىنىپ تۇر ەمەس پە؟ – دەگەنمەن، جاعداي وسىن­شا­لىق­تى كۇردەلى احۋالعا جەتكەنشە مەملەكەت قول قۋسىرىپ قاراپ وتىر­دى دەپ ايتا المايتىن شى­عارمىز؟ – ارينە، 2006 جىلى پرەزيدەن­تىمىزدىڭ جارلىعىمەن ازاماتتىق قوعامدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك تۇ­جىرىمداماسى بەكىتىلگەن بولا­تىن. سونىڭ ىشىندە ءدىن ىستەرى ءجو­نىندە زاڭ ازىرلەنۋى قاجەتتىگى ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇكتەلگەن ەدى. 2008 جىلى ءبىر توپ دەپۋتاتتىڭ ىنتاسىمەن قولدانىستاعى ءدىن تۋ­رالى زاڭناماعا وزگەرتۋلەر مەن تو­لىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى زاڭ جوباسى ازىرلەندى. ول قالىپتاسقان ءتارتىپ بويىنشا ماجىلىستە قارالىپ، ماقۇلداندى. سەناتتا دا بۇل قۇجات بارلىق پروتسەدۋرالاردان ءوتىپ، قا­بىلداندى. بىراق وعان ەلباسى قول قويماستان بۇرىن حالىق اراسىنداعى كەيبىر پىكىرلەرگە بايلانىستى ونىڭ اتا زاڭعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ سۇ­را­لىپ، اتالمىش قۇجات كونس­تيت­ۋ­تسيا­لىق كەڭەسكە جولدانعان بولاتىن. كونستيتۋتسيالىق كەڭەس 2-3 نورمادان كونستيتۋتسياعا قايشىلىق تاۋ­ىپ، 2009 جىلعى قاۋلىسىمەن زاڭ­نىڭ قابىلدانۋىنا قارسىلىق ءبىلدىردى. وسى جاعداي بولماسا، ول سول كەزدە-اق تولىققاندى، بىتكەن قۇجات سياقتى ەدى. ويتكەنى، 2006-2008 جىل­­دارى ونى دايىنداۋ وتە قار­قىندى، جان-جاقتى جۇرگىزىلگەن بولاتىن. ءبىزدىڭ بۇگىنگى زاڭ جوباسىن ونشاقتى كۇننىڭ ىشىندە، وتە جىلدام ۋاقىتتا قاراپ شىققانىمىزدىڭ ءوزى دە، بىرىنشىدەن، سول زاڭ جوباسىن تەرەڭ تالداعاندىقتىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى دەپ ايتا الامىن. ەكىنشىدەن، كونستيتۋتسيالىق كەڭەس تە ءوزىنىڭ سون­داعى قاۋلىسىندا جاڭا زاڭ قا­بىل­داناتىن بولسا مىنا ماسە­لەلەر­گە كوڭىل اۋدارىلسا دەگەن ۇسىنىستار جاساعان ەدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەگەن توپ سول ەسكەرتپەلەردى ەسكەرگەن ەكەن. سونىڭ ارقاسىندا ءبىز زاڭ جوباسىن تەز ارادا قاراستىرىپ، پىسىقتاپ جىبەردىك. ارينە، مەن بۇل قۇجات ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل ساي زاڭناما دەپ ايتا المايمىن. ونىڭ دا كەزىندە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەتىن تۇستارى بو­لۋى مۇمكىن. ويتكەنى، ءار نارسەنىڭ تورەشىسى ۋاقىت ەكەنى داۋسىز. – زاڭ جوباسىنان قوعامنىڭ كۇتىپ وتىرعان باستى-باستى ءما­سە­لەلەرى بار ەكەنى انىق. ولار: ءبىز­دىڭ قالىپتاسقان ءدىني نانىم-سە­نىمىمىزگە، اتا-بابادان قالىپ­تاس­قان داستۇرىمىزگە، وتباسىلىق ىن­تى­ماعىمىزعا كەدەرگى كەلتىرىپ، ءتۇرلى جولدارعا يتەرمەلەيتىن زي­يان­­دى ءدىني اعىمدارعا تىيىم سالا ما دەگەن ءۇمىت. بۇل قۇجات وسىنداي ارەكەتكە قول جەتكىزە الاتىن تەتىكتەر تۋدىرا الا ما؟ – مۇنداي ماقسات زاڭ جوباسىن ازىرلەۋشىلەردىڭ دە، جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى – ءبىزدىڭ دە ىشكى ماقسا­تى­مىز بولعانى انىق. سوندىقتان دا قۇجاتقا زياندى اعىمداردىڭ جۇ­مى­سىنا وركەنيەتتى جولمەن توسقاۋىل قويا الاتىن تەتىك ەنگىزە الدىق دەپ ايتا الامىن. ول – ءدىني بىرلەستىكتەر مەن ميسسيونەرلەردىڭ قايتا تىركەلۋىن تالاپ ەتىپ، رەتتەيتىن نورمانىڭ ەنگىزىلۋى. دەمەك، اتالعان ۇيىمدار مەن ادامدار قىزمەتىن مەملەكەتتىك قايتا تىركەۋ ارقىلى، ءىس-قيمىل­دا­رى­نىڭ زاڭعا سايكەستىگىن انىقتاۋ جو­لى­مەن ءبىز زياندى ارەكەتتەرى بار اعىم­داردى ەكشەي الامىز. ال مەملەكەتتىك تىركەۋدەن وتپەگەن قانداي دا ءبىر ءدىني ۇيىم نەمەسە ميسسيونەر تۇياعىن قيمىلداتا المايدى. ناق­تىلاپ ايتاتىن بولساق، ءبىز ءدىني بىرلەستىكتەردى 3 ساناتقا ءبولىپ وتىر­مىز. ولار – جەرگىلىكتى، ايماقتىق جانە رەسپۋبليكالىق. جەرگىلىكتى ءجا­نە ايماقتىق ءدىني بىرلەستىكتەر وب­لىستارداعى ادىلەت دەپارتامەنتى باس­قارماسىندا، ال رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى بىرلەستىكتەر ادىلەت مينيسترلىگىندە تىركەۋدەن وتەدى. زاڭ جوباسىندا تىركەۋدەن ءوتۋ ءۇشىن ءدىني بىرلەستىكتە قانشا مۇشە بولۋى كەرەكتىگى ايقىندالىپ جانە ولاردىڭ ءبارى كامەلەت جاسىنا تولعان قازاق­ستان ازاماتى بولۋى كەرەك دەگەن شارت ەنگىزىلگەن. ەكىنشىدەن، تىركەلۋ ءۇشىن ءدىني بىرلەستىكتىڭ جارعىسى، ءتىر­كەلۋدى كۇن تارتىبىنە قويىپ ءوت­كىزگەن جينالىستارىنىڭ حاتتاماسى، ءدىني بىرلەستىككە ەنۋگە ىنتا بىلدىرگەن ادامنىڭ سول جينالىسقا تىكەلەي ءوزىنىڭ قاتىسقاندىعى (وسى تالاپ زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ كەزىندە جۇمىس توبى مۇشەلەرىنىڭ ۇسىنىسىمەن ەنگىزىلدى)، ۇشىنشىدەن ىنتالى بولعان ادامداردىڭ تولىق ءتىزىمى تاپسى­رى­لادى. جارعىنىڭ وزىنە قانداي تالاپتار قويىلاتىندىعى جونىندە زاڭ جوباسىندا ارنايى باپ بار. وندا مىندەتتى تۇردە قازاقستان ازامات­تا­رىنىڭ بارلىق قۇقىقتارىن، سونىڭ ىشىندە دەمالۋ قۇقىعىن بۇزىپ مەزگىلسىز ۋاقىتتا ءدىني ۋاعىز ايتىپ مازالاماۋىن تالاپ ەتكەن جانە تاعى باسقا نورمالار قاراستىرىلعان. سو­نىمەن بىرگە ولاردىڭ الداعى جۇرگى­زە­تىن جۇمىستارىنا قانداي ادەبي جانە باسقا قۇرالداردى پايدالانا­تىنى جونىندە مالىمەت بەرىلەدى، ال بۇلار تىركەلۋ بارىسىندا ماماندار­دىڭ قاتىسۋىمەن ءدىني ساراپتامادان ءوتىپ، زياندى نەمەسە زياندى ەمەس سيپاتتارى انىقتالادى. وسى جۇ­مىس­تار ءۇشىن ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىك وزىنە بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى كولەمىندە ءدىن سالاسىندا ءجۇر­­­گەن بىلىكتى مامانداردى ساراپ­شى ­رەتىندە قاراجات تولەپ شاقى­را­دى. ساراپ جۇمىسى ءبىر ايدىڭ ىشىندە وتكىزىلەدى. ودان وتكەن سوڭ دا جارعىدا كەيبىر كۇدىك تۋدىرعان ءما­سەلەلەر بولسا، ءۇش اي مەرزىمگە تۇزەپ كەلۋگە قايتارىلادى. ەگەر وسى مەزگىلدە تۇزەپ كەلمەي، وزدەرىنىڭ ارە­كەتتەرىن جالعاستىرا بەرەتىن بولسا، ونداي بىرلەستىكتەردىڭ جۇمىسى سوت ارقىلى توقتاتىلادى. مىنە، وس­ىنداي جۇمىستار ارقىلى ءبىز قوعا­مىمىزداعى زياندى ءدىني اعىمداردى اۋىزدىقتاپ، ولاردى ارامىزدان الاستارمىز دەگەن ءۇمىتىمىز بار. – ال ءتۇرلى زياندى اعىمداردى ۋاعىزدايتىن شەتەلدىك ميسسيو­نەر­لەردىڭ جۇمىسىن رەتتەۋگە قان­داي مۇمكىنشىلىك تۋعىزا الادى؟ – ءبىز ميسسيونەرلىك جۇمىسپەن قازاقستان ازاماتتارى، شەتەلدىك ازاماتتار جانە ازاماتتىعى جوق ادامدار اينالىسا الادى دەپ جازدىق. بۇل – اتا زاڭىمىزدىڭ نورماسىنا ءساي­كەس كەلەدى. مۇندا ءبىز كوپكون­فەس­سيالى مەملەكەت بولعاندىقتان ەش­كىم­نىڭ ءدىني سەنىمىنە شەك قوي­ماي­مىز دەگەن قاعيداتتى باسشىلىققا الدىق. بىراق ولاردىڭ تىركەلۋىنە قو­يىلاتىن تالاپتار دا ءدىني بىرلەستىكتەرگە قويىلاتىن تالاپتارعا ۇقساس. وزگەشەلىگى: شەتەلدىك ميسسيونەرلەر كەلگەندە زاڭ جوباسىنا سايكەس قا­زاق­ستاندا تىركەلگەن قانداي ءدىني بىرلەستىك ءسىزدى شاقىردى، قولىڭىزدا مورمەن بەكىتىلگەن شاقىرۋ قاعاز بار ما دەگەن ءبىرىنشى تالاپ قويىلادى. ال ەگەر شاقىرۋى بولماي، تەك شەتەلدىك وزىق تاجىريبەنى تاراتۋ ءۇشىن كەلدىم، بىزدەگى ءدىني بىرلەستىك وسىن­داي جولمەن جۇرگەندە قوعام ءۇشىن پايدالى بولدى دەگەن سەكىلدى ءما­سە­لەلەر ايتسا، وعان دا شەكتەۋ جوق. تەك، زاڭ تالابى بويىنشا، قولىندا سول ەلدە تىركەلگەن ءدىني بىرلەستىكتىڭ مۇشەسى جانە سونىڭ ۋاعىزداۋشىسى دەگەن انىقتاماسى بولۋى كەرەك. ەگەر وسىنداي قۇجاتى نەمەسە شا­قى­رۋى بار ادام بولسا، ميسسيونەر مۇنداعى ارەكەتىندە ءوزىن شاقىرعان نەمەسە ءدىني ماقساتى ءبىر بىرلەستىككە مۇشە بولىپ تىركەلەدى. بۇگىنگە دەيىن ميسسيونەرلەر كەلىپ جاتاتىن جانە ونىڭ نەمەن اينالىسىپ جۇرگەنىن ەشكىم قاداعالامايتىن. ال جاڭا زاڭ جوبا­سى بويىنشا ميسسيونەردىڭ ارە­كەت ەتە­­­تىن ايماعى، سونداي-اق قانداي ۋا­عىز ايتىپ جۇرگەنى جونىندە ونىڭ ءوزى­نە عانا ەمەس، تىركەلگەن ءدىني بىرلەستىگىنە دە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتە­لەدى. زاڭ جوباسىنداعى جاڭادان ەنگىزىلگەن تا­لاپتاردىڭ تاعى ءبىرى – ميسسيونەر جىل سايىن ءوزىنىڭ ارەكەتى تۋرالى ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنت­تىكتىڭ اي­ماق­تاعى ماماندارىنا ەسەپ بەرىپ وتى­رادى. جۇمىسى دۇرىس ەكەن­­دىگىنە ما­ماننىڭ كوزى جەتىپ، ونىڭ زيان­سىز­دىعى انىقتالسا، ميس­سيو­نەر­دىڭ قايتا تىركەۋدەن ءوتىپ، كەلەسى جىلعا ارەكەت ەتۋىنە رۇقسات بەرىلەدى. ال تەرىس پيعىلى انىق­تا­لىپ، تەك قار­جىلىق پايداسىن كوز­دەي­تىنى، ءبى­رەۋ­لەردىڭ نا­نىم-سەنىم­دە­رىنە قيا­­­نات جاسايتىن­دى­عى بەلگىلى بولسا، ونىڭ ارەكەتى سوت­تىڭ شەشىمىمەن توق­­­تا­­­تى­لىپ، ءوزىن قازاقستان اۋم­ا­عى­نان شى­عارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانادى. – ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرى­سىن­دا قانداي باپتار تۋرالى قار­سى پىكىرلەر ايتىلدى؟ ولاردىڭ پايىمدارىنىڭ قاتەلىگى نەدە دەپ ويلايسىز؟ – زاڭ جوباسىنىڭ 3-ءشى بابى تۋرالى پىكىرتالاستار بولدى. وندا مەملەكەت جانە ءدىني راسىمدەردى ات­قا­رۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان. سو­نىڭ ىشىندە قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سىندا رەسمي تۇردە تىركەلگەن ءدىني ۇيىمدار وزدەرىنىڭ ءمىناجات ورىن­دا­ر­ىن، عيباداتحانالارىن سالۋعا، ءوز­دە­رىنە قاجەتتى ادەبي قۇرالدارىن پايدالانۋعا مۇمكىندىكتەرى بار دەپ، ال وعان مەملەكەت تاراپىنان نەمەسە باسقا دا زاڭدى تۇلعالار نەمەسە ادام­دار تاراپىنان كەدەرگى كەلتىرۋگە جول بەرىلمەيتىندىگى ايتىلعان. ال ەكىنشى تارماقشاسىندا ءدىني بىرلەستىكتەر مەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتارى، شەتەلدىك ازاماتتىعى بار جانە ازاماتتىعى جوق ادامدار دىنگە كوزقاراسىنا قاراماستان زاڭ الدىندا بىردەي جاۋاپتى دەپ جا­زىل­عان. بۇل ءبىزدىڭ كونستيتۋتسيامىزدىڭ تالابىنا سايكەس كەلەتىن نورما. وسى نورمالار سۇراقتار تۋدىرىپ، كەيبىر دەپۋتاتتار مەملەكەت ءدىني ءمىناجات ورىندارىن سالۋعا ارالاسۋى كەرەك دەگەن سەكىلدى ويلار ايتتى. بىراق اتا زاڭ تالابىنا قايشى كەلەتىندىكتەن ونداي پىكىرلەر قابىلدانبادى. سونىمەن بىرگە 7-باپتىڭ نورما­لا­رىنا بايلانىستى دەپۋتاتتاردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارى تۋىندادى. وندا قانداي جەرلەردە قۇلشىلىق ەتۋگە تىيىم سالىنبايتىنى جازىلعان. ءدىني جورالار مەن راسىمدەر عيبادات ۇيلەرىندە جانە وعان بولىنگەن اۋ­ماقتا، قۇلشىلىق ەتۋ ورىندارىندا، ءدىني بىرلەستىكتەر مەكەمەلەرىندە، زيراتتاردا، جاقىن تۇراتىن ادام­دار­دىڭ قۇقىقتارىنا كەدەرگى جاساماي­تىن بولسا تۇرعىن ۇيلەردە، اسحانالار مەن مەيرامحانالاردا، قوناقۇي­لەر­د­ە جاسالىنادى دەلىنگەن. سون­داي-اق اۋرۋحانالاردا، مۇگەدەكتەر ءۇيى مەن قارتتار ۇيىندە، تۇرمەلەردە جانە تۇرمەگە دەيىنگى وقشاۋلا­عىش­تاردا وتىرعان ادامدار قاجەت دەسە رەسمي تىركەلگەن ءدىني بىرلەستىك وكىل­دەرىن شاقىرۋعا قۇقى بار. ال مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە، قۇقىق جانە سوت ورىندارىندا، اسكەري قۇرىلى­م­داردا، ادامنىڭ دەنساۋلىعىن قورعاۋ مەن قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋمەن اينالىساتىن ورگانداردا، زايىرلى وقۋ ورىندارىندا قۇدايعا قۇلشىلىق ەتۋ، ميسسيونەرلىك قىز­مەت­تەردى اتقارۋ، ءدىني جورالاردى جا­ساۋعا تىيىم سالىنادى دەلىنگەن ەدى. سوعان كەيبىر ارىپتەستەرىمىز قارسى شىعىپ، نەگە ءبىز ەشكىمگە كەدەرگى جا­ساماساق ءوز كابينەتىمىزدە ناماز وقي المايمىز دەگەن ىڭعايدا سۇراقتار قويدى. سونداي-اق، وقۋ ورىندا­رىن­داعى نامازحانالاردىڭ جابىلاتىن­دىعى دا ولاردىڭ قارسىلىقتارىن تۋدىردى. ناماز وقۋعا قارسى بول­ما­ساق تا، يسلام جورالارىن جاساعان جەردە باسقا دا دىندەرگە رۇقسات بەرىلۋى قاجەتتىگىن، ونىڭ ءبارى اتالمىش ورىندارداعى ەڭبەك ءتارتىبىنىڭ ساق­تالۋىنا كەرى اسەرىن تيگىزەدى دەگەن نيەتپەن سالىنعان تىيىم ەدى بۇل. بىراق ءبىز جۇمىس توبىندا زاڭ جو­باسىن جاساۋشىلاردىڭ ناماز وقى­عان ادامدارعا قولدانىلۋى قاجەت دەپ تاپقان جاۋاپكەرشىلىگىن الدى­رىپ تاس­تادىق. ولار نەگىزگى زاڭ جو­با­سى­مەن بىرگە قارالاتىن «قازاق­ستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نا­مالىق اك­تىلەرىنە ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر ماسەلەلەرى بويىنشا ءوز­گەرىستەر مەن تولىق­تى­رۋ­لار ەنگىزۋ» اتتى ىلەسپە زاڭ جو­با­سىندا اكىم­شى­لىك-قۇقىقتىق كودەكسكە رۇقساتسىز ناماز وقىعان ادامدار ءۇشىن العاش رەت 50 اەك، ەكىنشى رەت قايتالانسا 100 اەك كولەمىندە اي­ىپپۇل سالىنادى دەگەن تولىقتى­رۋ­دى ۇسىنعان ەدى. ءبىز بارلىق زاڭنا­ما­لارىمىزدى ىزگىلەندىرۋگە نيەت ەتىپ وتىرعان كەزىمىزدە ناماز وقىعانى ءۇشىن جازا قولدانۋ دۇرىس بولماس دەگەن ۇسىنىس ەنگىزىپ، ونى الدىرىپ تاستاتتىق. – دەمەك، اتالعان قىزمەت ور­ىن­­دارىندا ناماز وقۋعا بول­ماي­دى، بىراق وقىساڭ دا ەشتەڭە ەمەس دەگەن ءسوز عوي بۇل؟ – الدىمەن ءتارتىپتى قالىپ­تاس­تى­رايىق، ءوزىن سىيلاعان ادام، ءدىنىن سىيلاعان جان مەشىتكە بارىپ نەمەسە ۇيگە بارىپ قۇلشىلىعىن ورىن­داي بەرەر. دىننەن باس تارتسىن دەگەن ءتۇ­سىنىك قالىپتاستىرمايىق دەدىك ءبىز. – قوعامدىق پالاتادا زاڭ جو­باسى تالقىلانعاندا باسقا ءبىر ءدىننىڭ وكىلى ەشكىمگە كەدەرگى كەلتىرمەي، جەكسەنبى كۇنى ءوز ۇيىمدە 2-3 اداممەن بىرگە قۇدايعا قۇلشىلىق جاساساق، بۇل دا زاڭسىزدىق بولا ما دەگەن سۇراق بەرگەندە ق.لاما ءشارىپ بۇل دا زاڭدى بۇزۋ بولادى دەپ جاۋاپ بەرگەن ەدى. زاڭ جوباسى سول كۇيىندە قالدى ما، الدە ءوز­گەرتىلدى مە؟ – بۇل تۋرالى اڭگىمە جوق. ادام ءوز ۇيىندە ەشكىمگە كەدەرگى كەلتىرمەي، ەشكىمنىڭ قۇقىعىن بۇزباي قۇل­شى­لى­عىن جاساسا، ەشكىم وعان تىي­ىم سالا المايدى. مىسالى، ورازا ۋاقى­تىن­دا مۇسىلماندار ۇيلەرىندە اۋ­ىز­­اشار بەرەدى، تاراۋىق وقيدى، وعان قالاي كەدەرگى كەلتىرەسىڭ؟ ەج­ەل­دەن قالىپتاسقان ءداستۇر. ەش­قان­داي قار­سىلىق جوق. ءبارى دە بۇگىنگە دەيىن قا­لىپتاسقان ءداستۇر بويىنشا اتقا­رىلا بەرەدى، تەك جوعارىدا ايت­قان ءتورت ورىندا عانا تىيىم سا­لىنادى. – زاڭ جوباسى ەرتەڭ قابىل­دا­نىپ كەتسە، ونى تولىعىمەن ىسكە اسىرۋعا جاڭادان قۇرىلعان ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ قۇ­زى­رەتى جەتە مە؟ سوعان كوزدەرىڭىز جەتتى مە؟ – وتە دۇرىس سۇراق. كەز كەلگەن تاماشا زاڭ ورىندالسا عانا حالىققا ءتيىمدى بولادى. ال تولىق جۇزەگە اسپاي جاتسا، ونداي قۇجاتتىڭ حالىققا پايداسى بولمايدى. زاڭنىڭ ورىن­دا­لۋىنا جاۋاپتى ۋاكىلەتتى ورگانىمىز – ءدىن ىستەرى جونىندەگى اگەنتتىكتىڭ قۇرامىندا بۇگىنگى كۇنى نەبارى 80 قىز­مەتكەرى عانا بار ەكەن. ونىڭ جار­تىسى وسى استاناداعى اگەنت­تى­ك­تىڭ ءوز­ىندە، ال بارلىق وبلىس ورتا­لىق­تا­رى مەن الماتى قالاسىندا 2-دەن عا­نا قىزمەتكەرى بار كورىنەدى. اۋدان­دىق، اۋىلدىق جەرلەردە مۇلدە جوق. نەگىزگى ءدىني جۇمىس­­تار، كەلىپ جاتقان ميسسيونەرلەر شەتكەرى ەلدى مەكەندەردە ءجۇرىپ جا­تىر، ال وندا ولاردى باقىلايتىن ءۋا­كىلەتتى ورگان وكىلى جوق. سوندىقتان ءبىز ءدىن ىستەرى ءجو­نىندەگى اگەنتتىككە اۋىل­دار­دا وك­ىل­دەرىن، اۋداندىق جەرلەردە وكىلەت­تىك­تەرىن اشۋ جونىندە ۇسىنىس ەنگى­زى­ڭىزدەر، قازىر ءماجىلىستىڭ قورجى­نىن­دا 2014 جىلعا دەيىنگى بيۋد­جەت­تىڭ جوباسى قارالعالى جاتىر، ءبىز ءسىز­دەر­دىڭ ۇسىنىستارىڭىزدىڭ قاراجات جا­عى­نان سول بيۋدجەتتە قامتاماسىز ەتى­لۋىنە ىقپال ەتەيىك دەگەن پىكىرلەر ايتتىق. جاعداي مىنە، وسىنداي. اڭگىمەلەسكەن جاقسىباي سامرات.
سوڭعى جاڭالىقتار

عارىشتان انىقتالعان قوقىستار

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:24

ۆيرۋس جۇقتىرۋ توقتاماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:16

ءورت سوندىرگەن وجەتتەر

ايماقتار • بۇگىن، 08:12

ەرلىككە بەرگىسىز ەڭبەك

قوعام • بۇگىن، 08:09

جاساندى جۇرەك سالىندى

الەم • بۇگىن، 08:02

نۇروتاندىقتاردىڭ ايقىن جەڭىسى

ساياسات • بۇگىن، 07:43

شامانىڭ ءانى

ونەر • كەشە

سوتتالعان جىرلار

ادەبيەت • كەشە

9 اي «تولعاتقان» 9 پايىز

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار