ىشكى اسكەردىڭ «قالقانى»

قاي باسىلىمنىڭ بولماسىن وتكەن جولى, تاريحى وزىندىك شەجىرەسى بولادى. سوناۋ ال­عاشقى نومىردەن كۇنى بۇگىنگىگە دەيىنگى ارا­لىقتا سول باسىلىمنىڭ باسىپ وتكەن جولىن ونىڭ تاريحى دەيتىن بولساق, ءبىز اڭگىمە ەتكەلى وتىرعان ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ىشكى ءاس­كەرلەرىنىڭ ورگانى بولىپ كەلگەن «قالقان­نىڭ» دا قالىپ­تاس­قان ءداستۇرى بار. ءۇستى­مىز­دەگى جىل­دىڭ قىركۇيەك اي­­­ىندا وسى باسى­لىم 50 جىلدىق مەرەيلى مەرەكەسىن اتاپ ءوت­كەلى وتىر. گازەت تاريحىنا ءۇڭىلىپ وتىرىپ, ءبىز ونىڭ 1961 جىلى 28 قىركۇيەكتە كەڭەستەر وداعى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ىشكى اسكەرلەرىنىڭ قا­زاق كسر جانە قىرعىز كسر بويىنشا باس­قارماسىنىڭ ساياسي ءبولىمى ورگانى «نا بوەۆوم پوستۋ» دەگەن اتپەن جارىق كورگەنىن باي­قايمىز. 1979 جىلى گازەتتىڭ اتاۋى «دزەرجينەتس» دەپ وزگەرتىلىپ, رەسمي تۇردە كسرو ءىىم ىشكى اسكەرلەرىنىڭ قازاق كسر جانە قىرعىز كسر بويىنشا باسقارماسىنىڭ گازەتى بولىپ شىعا باستايدى. ەلىمىزدىڭ ەگەمەندىك العان جىلدارىندا كە­ڭەستىك داۋىردەن قالعان ارميا وزگەرىستەرگە ۇشى­راپ, اسكەر تۇرلەرى قايتا قۇرىلا باس­تا­دى. 1992 جىلدىڭ 10 قاڭتارىندا قازاقستان رەس­پۋب­لي­كا­سىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆتىڭ جار­­­­­لىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءىىم ىشكى اسكەرلەرى قۇرىلدى. اسكەر گازەتىنىڭ اتا­ۋى «قالقان» – «ششيت» بولىپ وزگەرتىلدى. ونىڭ باس رەداكتورى ۆيكتور فرايدەنبەرگ, ورىن­با­سارى بولىپ بەلگىلى جۋرناليست سا­عي­دوللا كوشىمباەۆ تاعايىندالدى. بۇگىنگى كۇنى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قاراشاڭىراعى «ەگەمەن قازاق­ستان» گازەتىندە قىزمەت ىستەيتىن, زاپاستاعى مايور الەكساندر تاسبولاتوۆ, «ال­ماتى اق­شامى» گازەتىنىڭ قىزمەتكەرى, زا­پاستاعى كاپيتان ايناباي ماديەۆ, «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىندە جۇمىس ىستەيتىن دۋلات مولداباەۆ, شەكاراشىلاردىڭ «وتان ساقشىسى» گازەتىندە قىزمەت ىستەيتىن پودپولكوۆنيك تامارا داۋلەتباەۆا, ىشكى اسكەر­لەر قولباسشىسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى, پود­پولكوۆنيك قۋانىش قوجاحمەتوۆ ۋاقى­تىن­دا وسى «قالقان» گازەتىندە ەڭبەك ەتكەن قالامگەرلەر. 2004 جىلدىڭ قاڭتارىندا ىشكى اسكەردىڭ ءتول باسىلىمى – «قالقان» گازەتىنىڭ باس رە­داكتورى بولىپ پودپولكوۆنيك سادۋاقاس جۇ­باتوۆ تاعايىندالدى. 2004 جىلدىڭ ناۋرىز ايىنان بەرى گازەت «قالقان» اتاۋىن يەلەنىپ كەلەدى. ال 2005 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا «قال­­قان» گازەتىنىڭ قوسىمشاسى رەتىندە «ءبۇر­­كىت» جۋرنالىنىڭ العاشقى ءنومىرى جا­رىق كوردى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگان­­­دا­رىندا «ارلان», «سۇڭقار», «ارىس­تان» ات­تى ارنايى ماقساتتاعى ءبو­­لىم­­شەلەر بار. ىشكى اسكەردە دە ەرەكشە مىندەتتى ور­ىن­­­داي­­­تىن «بۇركىت» ءبو­­­لىمشەسى قۇرىلعان بولاتىن. اتال­مىش ءبو­لىم­شەنىڭ جاۋىن­گەر­لە­رى بۇگىنگى كۇندەرى ءوز­دە­رىنە قويىلعان مىندەتتەردى ور­ىنداۋ كەزىندە كا­سىبي شەبەرلىك تا­نىتىپ, كەز كەلگەن قىل­مىس­قا قار­سى كۇرەستە ساقاداي-ساي تۇراتىن «ءبۇر­كىت­شى­لەر» ەكەنىن دالەلدەپ ءجۇر. جۋر­نال­دىڭ «ءبۇر­كىت» اتالۋى وسىعان بايلانىستى دەۋگە بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا رەداكتسيا ۇجىمىندا باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى پودپولكوۆنيك التاي سيىرباەۆ, بولىمشە باستىعى پودپولكوۆنيك ايتكۇل مىرزاتاەۆا جانە وڭىردەگى تىلشىلەر, مايورلار ەربولات سۇلتانوۆ پەن الفيا احمەتجانوۆا, كاپيتاندار ەرجان ابدراحمانوۆ, مۇراتبەك قۇدايبەرگەنوۆ, اعا لەيتەنانت رۋسلان جانگۋلين جانە داناگۇل العوجينا, استاناداعى تىلشىلەر الەكساندرا وتەپوۆا, رۋسلان قايىركەنوۆ سياقتى جۋرناليستەر ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندەگى اسكەري ءبو­لىمدەرگە ىسساپارعا بارىپ, سول بولىمدەردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنەن قالام تەربەپ ءجۇر. 2009 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ «بۇركىت» جۋرنالىنىڭ قوسىمشاسى – «ىشكى اسكەرلەر جارشىسى» شىعا باستادى. سونداي-اق, وسى جىلى «قالقان» گازەتى رەداكتسياسى جانىنان ۆيدەوستۋديا قۇرىلعانىن ايتا كەتكەن ءجون. كاپيتان دميتري دياگتەرەۆتىڭ باسشى­لى­عى­مەن وسى ۋاقىت ارالىعىندا ىشكى اسكەرلەردىڭ جاۋىنگەرلەرى قىزمەتى جونىندە «حابار» تەلەارناسى جانە «گولد-مەديا» شىعارما­شىلىق ورتالىعىمەن بىرگە بىرنەشە دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرىلدى. بۇل ورايدا كاپيتان اسقار نۇرپەيىسوۆ, لەيتەنانت ەۆگەني پاۆلوۆسكي جانە اعا لەيتەنانت سانات قۇماروۆ, سەرجانت ولەگ بۋلانوۆ فيلمدەردى جاساۋعا شىعارماشىلىق ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى. ىشكى اسكەردىڭ «قالقان» گازەتى جارتى عا­سىر بويى ءوز وقىرماندارىنا ەلىمىزدىڭ قۇ­قىق ءتارتىبى – ىشكى اسكەرىنىڭ ەرلىگى مەن با­تىل­دىعى جونىندە ماتەريالدار جاريالاپ, جاس ساربازدار مەن ساردارلاردى پاتريوتيزمگە, وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋدە جانە جاۋ­ىن­گەرلىك رۋحتى كوتەرۋگە ءوز ۇلەستەرىن قوسىپ كەلەدى. وسى مەرەيلى مەرەكە قارساڭىندا «قال­قاندىق» ارىپتەستەرىمىزدىڭ شىعارما­شى­لىق جۇمىستارىنا تابىس تىلەگىمىز كەلەدى. شارافاددين ءامىر.